Sterk zijn is niet hetzelfde als herstellen van trauma: mijn gesprek met Wendy D’Andrea, PhD

Eén vraag bleef tijdens dit gesprek bij me opkomen: als we iemand prijzen om zijn of haar kracht, erkennen we dan wat diegene heeft geholpen te overleven, of zien we over het hoofd wat dat overleven heeft gekost? Wendy waakt ervoor om tegenspoed tot een deugd te verheffen. Iemand kan na moeilijke ervaringen vaardigheden, inzicht of zingeving ontwikkelen en tegelijkertijd blijven wensen dat die ervaringen nooit hadden plaatsgevonden.

Dat onderscheid doet ertoe, omdat veerkracht ook een nieuwe eis kan worden. Als van lijden wordt verwacht dat het groei oplevert, kunnen mensen de druk voelen om herstel te laten zien in plaats van steun te ontvangen. Ik vatte Wendy’s punt eenvoudiger op: aanpassing vertelt ons iets over wat iemand moest doen om zich in een bepaalde omgeving staande te houden. Bij herstel gaat het om de vraag wat diegene nu nodig heeft.

Wendy vertelt openlijk over opgroeien met ernstige middelenproblematiek in de familie en herhaald verlies. Ze beschrijft hoe ze grotendeels door haar grootouders werd opgevoed, tussen haar kindertijd en adolescentie naaste familieleden verloor en praktische steun kreeg van leerkrachten, ouders van vrienden en anderen in haar omgeving.

Haar verhaal helpt verklaren waarom haar onderzoeksvragen niet beperkt blijven tot wat er binnen een individu gebeurt. Ze onderzoekt hoe mensen zich aanpassen aan dreiging en chronische tegenspoed, maar ook welke sociale omstandigheden herstel kunnen ondersteunen. Haar persoonlijke geschiedenis is haar eigen relaas; die mag niet worden opgevat als een universele route van trauma naar een bepaalde uitkomst.

We bespreken het populaire idee van posttraumatische groei en de verleiding om mensen te vertellen dat tegenspoed hen sterker heeft gemaakt. Wendy plaatst vraagtekens bij de morele druk die in die boodschap schuilgaat. Groei na ingrijpende ervaringen kan voorkomen, maar niemand is die verschuldigd, en een positieve verandering neemt pijn, verlies of de gevolgen van chronische stress niet weg.

Voor mij is dit een belangrijke correctie op simplistische uitspraken over veerkracht. Mensen kunnen veel aankunnen en toch hulp nodig hebben. Goed functioneren op één gebied vertelt ons niet alles over wat iemand met zich meedraagt, en schijnbare kracht mag geen reden zijn om steun in te trekken.

Wendy beschrijft traumagerelateerde aanpassingen als reacties die begrijpelijk kunnen zijn binnen de omgeving waarin ze zijn ontstaan. Hyperwaakzaamheid, emotionele afvlakking, dissociatie of snelle aandachtswisselingen kunnen iemand helpen om met overweldigende omstandigheden om te gaan, ook als diezelfde patronen later problemen veroorzaken.

Dat betekent niet dat elk moment van onoplettendheid, gevoelloosheid of ontregeling door trauma wordt veroorzaakt. Wendy en ik bespreken overlap en verwarring tussen verschillende klachtenbeelden, waaronder dissociatie en aandachtsproblemen. Voor diagnostiek is een gekwalificeerde behandelaar nodig die de ontwikkeling, medische factoren, middelengebruik, neurobiologische ontwikkelingsstoornissen en het bredere klinische beeld kan meewegen, in plaats van uit één symptoom een oorzaak af te leiden.

De sociale omgeving is een van de belangrijkste rode draden in Wendy’s verhaal. Ze herinnert zich hoe volwassenen en lokale voorzieningen bijsprongen toen haar familie niet alles kon bieden wat ze nodig had. Later in de aflevering verbreedt het gesprek zich naar de beschermende waarde van relaties en het belang van omgevingen waarin mensen zich gehoord kunnen voelen in plaats van beoordeeld.

Het zou te ver gaan om te zeggen dat één relatie herstel garandeert. Wat het gesprek wel ondersteunt, is bescheidener en bruikbaarder: betrouwbare verbondenheid kan ertoe doen, en behandeling is niet de enige plek waar veiligheid en steun ontstaan. Scholen, gezinnen, leeftijdgenoten, maatschappelijke organisaties en sociale omstandigheden kunnen allemaal beïnvloeden welke hulpbronnen iemand tot zijn of haar beschikking heeft.

Wendy bespreekt hoe moeilijk het kan zijn om schadelijke ervaringen te herkennen die niet in één dramatische gebeurtenis passen. Emotionele mishandeling, chronische vernedering, dwang en herhaalde dreiging binnen relaties kunnen beïnvloeden hoe mensen zichzelf en anderen zien, ook als hun ervaring niet netjes in een eenvoudige checklist past.

Diagnostische kaders kunnen waardevol zijn, maar het zijn hulpmiddelen, geen volledige levensbeschrijvingen. Een diagnose kan helpen om symptomen te ordenen en richting te geven aan de zorg; op zichzelf kan die niet iemands geschiedenis, relaties, cultuur of betekenisgeving aan gebeurtenissen verklaren. De aflevering is een uitnodiging om de beoordeling te verbreden, niet om zelf complex trauma of PTSS vast te stellen.

Wendy’s werk beweegt zich tussen laboratoriumonderzoek en vragen die in de dagelijkse zorgpraktijk van belang zijn. Ze beschrijft haar onderzoek naar emotionele, cognitieve en fysiologische processen, waaronder aandacht, regulatie en activiteit van het autonome zenuwstelsel. Daarbij vraagt ze ook hoe die bevindingen richting kunnen geven aan interventies en steun vanuit de sociale omgeving.

We bespreken ook behandelvormen die nog in ontwikkeling zijn. Wendy toont belangstelling voor de mogelijkheden van onderzoek naar psychedelica en benadrukt tegelijk dat de ontwikkeling van deze interventies zorgvuldigheid vraagt. Eerste onderzoeksbevindingen mogen niet worden verward met een algemene aanbeveling, en geen enkel middel of geen enkele traumabehandeling is voor iedereen geschikt. Geschiktheid, risico’s, juridische status en klinische begeleiding vereisen allemaal een deskundige beoordeling.

Tegen het einde van de aflevering praten we over hoe volwassenen met kinderen communiceren over moeilijke onderwerpen, waaronder trauma en middelengebruik. Wendy legt de nadruk niet op het delen van elk detail met kinderen. Het gaat haar om eerlijke communicatie die aansluit bij hun ontwikkelingsniveau en om relaties waarin ruimte is voor vragen en gevoelens.

Ze wijst ook op iets wat gemakkelijk over het hoofd wordt gezien: opvoeders hebben zelf ook steun nodig. Volwassenen vragen om rustig, beschikbaar en reflectief te blijven terwijl ze onder zware druk staan, vormt nog geen volledig zorgsysteem. Gezinnen, behandelaren, scholen en gemeenschappen functioneren beter wanneer de mensen die steun bieden zelf ook worden ondersteund.