Somatische en lichaamsgerichte therapieën

Stress, trauma, angst, depressie, pijn en verslaving kunnen invloed hebben op de ademhaling, spierspanning, houding, beweging, gewaarwording, slaap en het lichaamsbewustzijn. Sommige mensen voelen zich voortdurend geactiveerd; anderen voelen zich verdoofd, afgesneden of bang voor lichamelijke gewaarwordingen.

Somatische en lichaamsgerichte therapieën gebruiken aandacht voor gewaarwording, beweging, ademhaling, houding, aarding of andere lichamelijke ervaringen als onderdeel van de behandeling. De waarde ervan hangt af van de indicatie, toestemming, deskundigheid van de behandelaar en integratie met psychologische en medische zorg.

THE BALANCE beschouwt het lichaam niet als een omhulsel waaruit trauma eenvoudig kan worden losgelaten. Somatisch werk kan het bewustzijn en de regulatie ondersteunen, maar mag diagnostiek, evidence-based psychotherapie of noodzakelijke medische behandeling niet vervangen.

Het klinische doel van somatisch werk

Lichaamsgericht werk kan iemand helpen vroege activatie op te merken, gewaarwording van gevaar te onderscheiden, de tolerantie voor lichamelijke ervaringen te vergroten, aarding te oefenen en beweging opnieuw met keuzevrijheid te verbinden.

Een methode moet een duidelijk omschreven doel hebben. Algemene uitspraken over balans, energie of loslaten zijn niet voldoende om een klinisch doel vast te stellen.

Het beschrijvende concept wordt besproken op Ontregeling van het zenuwstelsel.

Hoe een somatische aanpak wordt geselecteerd

Bij de selectie wordt rekening gehouden met diagnose, medische toestand, pijn, mobiliteit, sensorische voorkeuren, dissociatie, traumageschiedenis, cultuur, grenzen rond aanraking en de reactie van de persoon op eerder lichaamsgericht werk.

• Het symptoom of functionele doel waarop de behandeling is gericht
• Medische, neurologische, cardiovasculaire, respiratoire, pijn- of mobiliteitsoverwegingen
• Risico op paniek, dissociatie, flashbacks, schaamte of sensorische overprikkeling
• Of de methode aanraking, fysieke inspanning, manipulatie van de ademhaling, apparatuur of blootstelling omvat
• Opleiding, professionele bevoegdheden, supervisie en verzekering van de behandelaar
• De voorkeuren, toestemming, culturele context en mogelijkheid om te stoppen van de cliënt
• Hoe de methode aansluit op psychotherapie en de bredere casusconceptualisatie
• Hoe voordelen en nadelige effecten worden geëvalueerd

Een praktijk die de ene cliënt helpt, kan bij een andere cliënt meer lijdensdruk of lichamelijke symptomen veroorzaken. Voorkeur en reactie moeten als gegevens worden behandeld, niet als weerstand.

Vormen van lichaamsgerichte ondersteuning

Afhankelijk van geverifieerde beschikbaarheid en klinische indicatie kan somatische ondersteuning bestaan uit milde elementen gericht op bewustzijn, aarding, beweging, ademhaling, zintuiglijke ervaringen of aanraking.

• Lichaamsbewustzijn en interoceptief werk
• Praktijken voor aarding en oriëntatie
• Mild werk met beweging, houding of mobiliteit
• Geleide ademhaling wanneer medisch en psychologisch geschikt
• Somatische elementen binnen psychotherapie
• Aandachtige focus op gewaarwordingen, met aanpassingen bij dissociatie of paniek
• Fysiotherapie of revalidatie door passend gekwalificeerde zorgverleners wanneer geïndiceerd
• Werk met aanraking, uitsluitend met expliciete toestemming, professionele grenzen en een duidelijk doel

Dit is geen dienstenmenu. Een cliënt dient alleen de methode te ontvangen die wordt ondersteund door de casusconceptualisatie, deskundigheid van de zorgverlener en de huidige reactie.

Toestemming en lichamelijke grenzen

Lichaamsgericht werk kan ongewoon blootstellend voelen. De behandelaar dient vóór de interventie begint de positionering, aanraking, kleding, omgeving en het recht om te stoppen uit te leggen.

Toestemming voor één sessie of één vorm van aanraking is geen algemene toestemming. De cliënt kan van gedachten veranderen, om aanpassing vragen of weigeren zonder daarvoor te worden benadeeld.

De bredere norm voor eigen regie wordt beschreven onder Traumasensitieve zorg.

Integratie met psychologische en medische zorg

Somatische observaties kunnen de bredere casusconceptualisatie informeren, maar moeten voorzichtig worden geïnterpreteerd. Een gewaarwording is geen bewijs voor een specifieke herinnering, diagnose of oorzaak.

• Een duidelijk omschreven symptoom of functioneel doel
• Communicatie met de hoofdbehandelaar, waar relevant en met toestemming
• Medische beoordeling wanneer pijn, duizeligheid, ademhalings-, neurologische of cardiovasculaire symptomen dit vereisen
• Aanpassing aan effecten van medicatie, voeding, slaap en middelengebruik
• Afstemming met traumagericht werk om overbelasting te voorkomen
• Duidelijk onderscheid tussen psychotherapie, lichaamswerk, lichaamsbeweging en fysiotherapie
• Documentatie van toestemming, reactie, nadelige effecten en veranderingen
• Een thuispraktijk die veilig, beperkt en realistisch is

Integratie mag niet elke lichamelijke reactie van therapeutische betekenis voorzien. Soms is ongemak mechanisch, medisch, omgevingsgebonden of eenvoudigweg onzeker.

Wie somatisch en lichaamsgericht werk aanbiedt

De vereiste kwalificatie hangt af van de methode. Een psychotherapeut, fysiotherapeut, arts, bewegingsprofessional, massagetherapeut of andere behandelaar heeft een andere opleiding en andere professionele bevoegdheden.

De pagina en het individuele voorstel dienen de rol van de behandelaar te vermelden en of de dienstverlening onderdeel is van THE BALANCE of onafhankelijk wordt aangeboden.

Geen enkele behandelaar mag buiten de professionele bevoegdheden diagnosticeren of behandelen, en medewerkers in hospitality of fitness mogen niet worden gepresenteerd als klinische somatische therapeuten.

Evaluatie van de reactie

Bij de evaluatie wordt gekeken naar veranderingen in symptomen, functioneren, vermijding, paniek, dissociatie, pijn en slaap, en of de persoon beter in staat is deel te nemen aan het dagelijks leven en aan psychotherapie.

Als een praktijk herhaaldelijk meer lijdensdruk, gevoelloosheid, pijn of afhankelijkheid veroorzaakt, dient het team doel, intensiteit, behandelaar en alternatieven te evalueren, in plaats van erop aan te dringen dat ongemak vooruitgang bewijst.

De evaluatiecyclus maakt deel uit van Beoordeling en behandelplanning.

Claims en veiligheidsgrenzen

Somatisch werk kan niet op verantwoorde wijze beloven opgeslagen trauma los te laten, elke aandoening te reguleren of het autonome zenuwstelsel te resetten. Nieuwe of zorgwekkende lichamelijke symptomen vereisen passende medische beoordeling.

Het inhouden van de adem, intense kou, zware lichamelijke inspanning en methoden met aanraking kunnen contra-indicaties of psychologische risico’s hebben en mogen binnen de klinische zorg niet als algemene wellnessactiviteiten worden aangeboden.

Ondersteunende methoden voor de lichamelijke gezondheid worden onderscheiden onder Integratieve en holistische geneeskunde.