Een vermijdende persoonlijkheidsstoornis (AVPD) wordt gekenmerkt door een aanhoudend patroon van sociale geremdheid, gevoelens van tekortschieten en gevoeligheid voor afwijzing, dat aanzienlijke problemen veroorzaakt. Dit is iets anders dan simpelweg liever alleen zijn of zich verlegen voelen in onbekende situaties. Voor een diagnose is professioneel onderzoek nodig naar het patroon, de duur ervan en de gevolgen voor het leven van de persoon.
Iemand kan behoefte hebben aan contact, terwijl de mogelijkheid van kritiek of afwijzing zeer pijnlijk voelt. Die ervaring verdient respect en mag niet worden omschreven als persoonlijk falen of als een voorspelling van levenslang isolement.
Diagnostiek en overlappende problemen
Een behandelaar onderzoekt relaties, werk of opleiding, zelfbeeld, stemming, angst en de voorgeschiedenis van de persoon. Sociale angst, depressie, traumagerelateerde problemen en andere verklaringen moeten mogelijk worden overwogen. Deze begrippen zijn niet onderling uitwisselbaar en er kunnen meerdere problemen tegelijk aanwezig zijn.
Jongeren kunnen diagnostisch onderzoek en ondersteuning krijgen. Bij diagnostiek van persoonlijkheidsproblematiek in de adolescentie moet bijzondere aandacht uitgaan naar de ontwikkeling en naar de vraag of de problemen aanhoudend zijn. Een algemene bewering dat diagnostisch onderzoek vóór het achttiende jaar niet mogelijk is, is misleidend.
Waar behandeling op gericht kan zijn
Mogelijke doelen zijn het verdragen van onzekerheid over de mening van anderen, het uiten van behoeften, het deelnemen aan betekenisvolle activiteiten en het ontwikkelen van een minder veroordelende kijk op zichzelf. Doelen moeten concreet genoeg zijn om te evalueren, zoals naar een afspraak gaan, een bijdrage leveren aan een vergadering of een vriendschap onderhouden met minder vermijdingsgedrag.
Gesprekstherapie staat centraal in de behandeling. Afhankelijk van de behoeften van de persoon en de deskundigheid van de therapeut kunnen cognitief-gedragstherapeutische, psychodynamische of op schematherapie gebaseerde benaderingen worden overwogen. Het wetenschappelijk bewijs specifiek voor AVPD is beperkt. Daarom mag geen enkele benadering worden voorgesteld als voor iedereen de beste of als gegarandeerd werkzaam. Het overzicht van MedlinePlus beschrijft diagnostiek en behandeling in algemene termen.
Vertrouwen opbouwen in de therapie
Angst voor kritiek kan het moeilijk maken om met therapie te beginnen. U kunt vragen hoe de therapeut reageert wanneer iemand een sessie als ongemakkelijk ervaart, een afspraak mist of het niet eens is met een interpretatie. Een duidelijke structuur waarin u samenwerkt, kan het gemakkelijker maken om deze zorgen te bespreken.
Groepsbehandeling kan mogelijkheden bieden om te oefenen met sociaal contact, maar is niet vanzelfsprekend effectiever of geschikter dan individuele therapie. Bespreek of u eraan toe bent, hoe de behandeling wordt vormgegeven en welke alternatieven er zijn, in plaats van deelname als een test van motivatie te beschouwen.
Kleine stappen tussen de sessies
Kies activiteiten die aansluiten bij uw eigen waarden, niet alleen activiteiten waardoor u socialer overkomt. Een haalbare stap kan zijn om een vraag te stellen, een bericht te beantwoorden of kort deel te nemen aan een groep rond een gedeelde interesse. Bekijk wat u vooraf verwachtte, wat er daadwerkelijk gebeurde en welke ondersteuning een volgende keer zou helpen.
Probeer niet al uw angsten tegelijk aan te gaan. Tegelijkertijd kan langdurig vermijden uw mogelijkheden beperken. Een therapeut kan helpen een tempo te vinden waarin u kunt leren zonder overweldigd te raken. Rust, plezierige bezigheden en ondersteunende relaties kunnen gedurende het hele proces deel blijven uitmaken van uw leven.
Medicatie en zorgintensiteit
Er is geen standaardgeneesmiddel dat AVPD geneest. Een voorschrijvend behandelaar kan medicatie aanbieden voor een afzonderlijk onderzochte aandoening, zoals depressie of een angststoornis. Bespreek waarop de medicatie gericht is, welke bijwerkingen kunnen optreden en hoe de behandeling wordt geëvalueerd. Verander uw medicatie niet zonder advies.
Veel mensen ontvangen zorg in hun eigen leefomgeving. Intensiever behandelen hangt af van de klinische behoeften, bijkomende aandoeningen en veiligheid, niet alleen van de diagnose. Aanvullende activiteiten kunnen het welzijn ondersteunen, maar mogen zonder relevant wetenschappelijk bewijs niet worden aangeprezen als bewezen behandelingen voor AVPD.
Is verbetering mogelijk?
Ja, mensen kunnen flexibelere manieren ontwikkelen om met moeilijkheden om te gaan en hun relaties en dagelijks functioneren verbeteren. Het tempo en de mate van verbetering verschillen. Een diagnose betekent niet dat u altijd verlegen of geïsoleerd zult blijven of niet kunt veranderen. Evalueer de voortgang en pas het plan samen met de behandelaar aan, in plaats van uit te gaan van een vast aantal sessies of een belofte van volledig herstel.


