Omgaan met complexe mentale gezondheid en verslavingsherstel: van zelfbeschadiging naar zelfzorg als een ouder

In mijn gesprek met Robin Lefever viel mij op hoe verslaving, emotionele pijn en de voorwaarden die duurzaam herstel mogelijk maken met elkaar werden verbonden. Deze onderwerpen worden vaak afzonderlijk besproken, terwijl ze elkaar in iemands leven voortdurend kunnen beïnvloeden.

Ik werd eraan herinnerd dat stoppen met bepaald gedrag slechts één onderdeel van herstel is. Blijvende verandering hangt vaak af van inzicht in wat het middel of gedrag bood, wat er aan het licht komt wanneer dit wegvalt en welke relaties en structuren een andere manier van leven kunnen ondersteunen.

Dit is ook de reden waarom terugval eerlijk moet worden onderzocht en niet mag worden gereduceerd tot moreel falen. Veiligheid en verantwoordelijkheid zijn belangrijk, maar schaamte biedt zelden een stabiele basis voor verandering. Een samenhangend plan moet aandacht besteden aan de persoon, diens omgeving en de periode nadat intensieve ondersteuning is beëindigd.

Mijn bredere overweging is dat balans geen vaste eindbestemming is. Het is het vermogen om op te merken wat er gebeurt, te begrijpen wat daar mogelijk aan ten grondslag ligt en bewuster te reageren. Professionele ondersteuning kan helpen dit vermogen te ontwikkelen, maar moet geworteld blijven in de omstandigheden, keuzes en veiligheid van de persoon.

Robin spreekt openlijk over zijn vroege ervaringen met middelengebruik, de tijdelijke verlichting die verslaving kan bieden en de emotionele kwetsbaarheid, sociale angst en psychische problemen die vaak aan verslavingsgedrag ten grondslag liggen. Hij blikt terug op terugval, zelfbeschadiging, depressieve episodes en het complexe traject vanaf het eerste verzoek om hulp tot langdurige stabiliteit.

Het gesprek gaat in op familiesystemen, vroegtijdige interventie, schadebeperking, therapeutische gemeenschappen, machtsverhoudingen binnen klinieken en het belang van teamcultuur bij het creëren van een veilige therapeutische omgeving.

In deze aflevering komen ook suïcidale gedachten, psychische crises, neurodivergentie en de behoefte aan betrokken, mensgerichte zorg aan bod die verder gaat dan rigide modellen.

Robin Lefever is psychiater en heeft tientallen jaren ervaring met de behandeling van verslaving en psychische aandoeningen. Zijn werk richt zich op evidence-based zorg, therapeutische gemeenschappen en het creëren van behandelomgevingen die ondersteunend, ethisch en verankerd in de klinische praktijk zijn.

Gedurende het gesprek keren we terug naar het belang van kijken naar wat er onder zichtbare symptomen of gedragingen ligt. Het doel is niet om voor iedere ervaring één verklaring op te leggen, maar om inzicht te krijgen in de combinatie van voorgeschiedenis, relaties, lichaam, omgeving en betekenis die voor deze persoon relevant kan zijn.