Diazepam, in de volksmond beter bekend onder de merknaam Valium, is een geneesmiddel dat behoort tot de benzodiazepinen (‘benzo’s’). De toegestane indicaties verschillen per land, product en toedieningsvorm. Diazepam kan onder meer worden voorgeschreven bij ernstige angst, spierspasmen en bepaalde epileptische aanvallen. Gebruik bij acute alcoholontwenning hoort onder medische beoordeling en begeleiding; het is geen zelfbehandeling en diazepam mag niet met alcohol worden gecombineerd. Diazepam werkt kalmerend en ontspannend.
Diazepam kan tevens worden ingenomen om je te helpen ontspannen voor je een operatie of een andere medische of tandheelkundige behandeling ondergaat. In dat geval wordt diazepam gebruikt als ‘premedicatie’.
Beschikbare vormen en productspecifieke informatie
Diazepam bestaat onder meer als tabletten, drank, rectale oplossing en injectie. Welke vormen en indicaties beschikbaar zijn, verschilt per product en land; volg altijd de informatie van het voorgeschreven product.
Bekende benzo’s zijn diazepam (Valium), lorazepam (Temesta), clonazepam (Rivotril) en alprazolam (Xanax).
Diazepam is een langwerkende benzodiazepine. Het begin en de duur van het effect verschillen per persoon, indicatie, dosis, toedieningsvorm en product. Gebruik een verwachte begintijd niet om zelf een extra of eerdere dosis te nemen. Dat diazepam lang werkt, bepaalt niet op zichzelf waarvoor het geschikt is. De voorschrijver beoordeelt de indicatie, behandelduur, risico’s en alternatieven voor de individuele situatie.
Diazepam kan bijwerkingen veroorzaken. Welke bijwerkingen optreden en hoe ernstig ze zijn, verschilt per persoon, dosis, gebruiksduur, combinatie met andere middelen en product.
Mogelijke bijwerkingen
Onderstaande klachten kunnen in verschillende frequenties en situaties voorkomen; ze zijn niet allemaal even vaak of even specifiek voor diazepam.
Bespreek nieuwe, hinderlijke of aanhoudende klachten met arts of apotheker. Stop na voortgezet gebruik niet plotseling op eigen initiatief; zoek wel direct hulp bij ernstige ademhalingsproblemen, bewusteloosheid of een ernstige allergische reactie.
- Slaperig of suf gevoel
- Verwardheid, vermoeidheid
- Coördinatieproblemen of moeilijk je bewegingen kunnen controleren
- Trillende handen (tremoren)
- Dubbel zien
- Hoofdpijn
- Verandering van eetlust of gewicht; laat aanhoudende of onverwachte veranderingen beoordelen
- Minder behoefte aan seks
- Verlaagde bloeddruk
- Veranderingen in stemming, energie of alertheid
- Droge mond en katergevoel bij het ontwaken
Klachten die snelle medische beoordeling kunnen vragen
Sommige klachten kunnen ernstig zijn of een andere medische oorzaak hebben. De urgentie hangt af van de aard en ernst van de klacht.
Neem snel contact op met een arts bij nieuwe of ernstige klachten. Bel 112 bij ademhalingsproblemen, blauw verkleurde lippen, instorten, een aanval of als iemand niet goed wakker te krijgen is:
- Afvlakking van emoties (de verdovende werking kan ook invloed hebben op het ervaren van plezier, het genieten van dingen)
- Depressie
- Constipatie
- Misselijkheid
- Gele ogen of huid
- Vertraagde of oppervlakkige ademhaling en hartslag
- Oncontroleerbaar trillen
- Geheugenverlies (amnesie)
- Je ziet of hoort dingen die er niet zijn (hallucinaties)
- Je denkt dingen die niet waar zijn (waanideeën)
- Evenwichtverlies, vallen
- Onduidelijke spraak
- Ongewone, ontremde of riskante gedragsveranderingen, vooral in combinatie met alcohol
Diazepam kan bij sommige mensen paradoxale reacties of duidelijke veranderingen in stemming en gedrag veroorzaken. Laat zulke veranderingen medisch beoordelen, vooral als er gevaar voor de persoon of anderen bestaat.
Neem contact op met een arts als een van deze veranderingen optreedt:
- Je praat te veel of voelt je overprikkeld
- Geagiteerd of rusteloos gevoel
- Prikkelbaar of agressief gevoel
Diazepam kan verslaving, tolerantie en lichamelijke afhankelijkheid veroorzaken. Bij tolerantie kan dezelfde dosis minder effect hebben; verhoog de dosis niet zelf. Tolerantie en ontwenningsverschijnselen alleen bewijzen geen verslaving. Die wordt beoordeeld op het gebruikspatroon, bijvoorbeeld controleverlies en doorgaan ondanks schade.
Door de langdurige werking kan diazepam na een nacht slapen nog in het lichaam aanwezig zijn. Bij regelmatig gebruik kan het lichaam zich aanpassen en kan lichamelijke afhankelijkheid ontstaan, ook volgens voorschrift. Abrupt stoppen kan dan ontwenningsverschijnselen geven. Dat betekent niet dat de hersenen zonder het middel niet kunnen functioneren; bespreek veilig afbouwen met de arts.
Afhankelijkheid en verslavingsrisico
Lichamelijke afhankelijkheid kan ook bij gebruik volgens voorschrift ontstaan, soms binnen enkele weken. Het risico kan toenemen bij een hogere dosis en langere gebruiksduur, maar er is geen vaste termijn waaronder afhankelijkheid is uitgesloten. Gebruik diazepam volgens het voorschrift en bespreek stoppen of afbouwen met de arts.
Een voorgeschiedenis van problematisch alcohol- of middelengebruik kan het risico verhogen, maar bepaalt niet op zichzelf of iemand verslaafd raakt. De voorschrijver hoort risico’s, voordelen en passende controle individueel te beoordelen.
Actuele aantallen gebruikers en mensen met een gebruiksstoornis hangen af van definitie, bron en meetjaar. Deze pagina gebruikt daarom geen verouderde landelijke schatting om individueel risico te voorspellen. Benzodiazepinen zoals diazepam worden geacht een aanzienlijk risico te inhouden voor de ontwikkeling van misbruik en afhankelijkheid.
Diazepam wordt om uiteenlopende medische en niet-medische redenen gebruikt. Problematisch gebruik kan ook beginnen tijdens voorgeschreven behandeling en moet zonder aannames over motivatie of karakter worden beoordeeld. De reden voor gebruik bepaalt niet op zichzelf of er sprake is van verslaving. Kijk naar het volledige gebruikspatroon en de gevolgen, niet naar een veronderstelde motivatie. Gebruik buiten het voorschrift om te slapen of klachten te dempen kan risico’s vergroten en verdient een open, niet-veroordelende bespreking. Een hogere dosis vergroot de kans op sedatie, geheugen- en coördinatieproblemen, ademhalingsdepressie en overdosering; verhoog de dosis niet zelf.
Steeds een hogere dosis nodig denken te hebben kan op tolerantie wijzen, maar bewijst op zichzelf geen diazepamverslaving. Verhoog de dosis niet zelf. Een problematisch gebruikspatroon kan onder meer blijken uit:
- Sterke hunkering naar het middel of moeite om het gebruik te beheersen
- Herhaalde, niet-succesvolle pogingen om het gebruik te verminderen of te stoppen
- Meer of langer gebruiken dan bedoeld of voorgeschreven
- Voortdurend gebruik ondanks problemen die door het middel ontstaan of verergeren
- Belangrijke sociale, werk- of vrijetijdsactiviteiten opgeven door het gebruik
- Belangrijke verplichtingen thuis, op het werk of op school niet nakomen door het gebruik
- Veel tijd besteden aan het verkrijgen of gebruiken van diazepam, of aan herstel van de effecten
- Diazepam gebruiken in gevaarlijke situaties of combineren met alcohol, opioïden of andere dempende middelen
- Doorgaan met gebruik ondanks terugkerende lichamelijke of psychische schade
- Aanhoudende of terugkerende angst laten beoordelen; dit kan de aandoening, een bijwerking, rebound of ontwenning weerspiegelen
- Veranderingen in eetgedrag zijn niet specifiek voor verslaving en vragen zo nodig een afzonderlijke beoordeling
- Ontwenningsverschijnselen na stoppen of snel verlagen kunnen op lichamelijke afhankelijkheid wijzen; ze bewijzen op zichzelf geen verslaving. De onderstaande klachten hebben ook andere mogelijke oorzaken en zijn niet allemaal kenmerkend voor ontwenning; laat nieuwe of ernstige klachten beoordelen:
- Geheugenproblemen
- Trage reflexen
- Misselijkheid
- Veranderingen in waarneming of overgevoeligheid voor licht en geluid
- Moeite met concentreren
- Duizeligheid en vermoeidheid
- Hallucinaties of psychose
- Nieuwe lichamelijke klachten die afzonderlijk medisch beoordeeld moeten worden
- Wazig zicht
- Verlies van spiercontrole
- Nieuwe problemen met spreken of gezichtsbewegingen vragen spoedbeoordeling; schrijf ze niet automatisch toe aan ontwenning
- Trillen
- Bloed in urine of ontlasting is niet kenmerkend voor benzodiazepineontwenning. Laat dit dringend medisch beoordelen; bel 112 bij veel bloedverlies, instorten of andere alarmsymptomen.
- Slapeloosheid
- Lage bloeddruk
- Gele ogen of huid zijn niet kenmerkend voor benzodiazepineontwenning en vragen snelle medische beoordeling.
- Angst, hyperactiviteit of onrust
- Depressie en zelfmoordgedachten: zoek direct hulp; bel 112 bij onmiddellijk gevaar.
Bij lichamelijke afhankelijkheid kan stoppen of snel verlagen ontwenningsverschijnselen veroorzaken, ook na voorgeschreven gebruik. Stop niet plotseling; volg een individueel afbouwplan met de arts. Ernstige verwardheid, hallucinaties of epileptische aanvallen vragen spoedhulp. Lichamelijke afhankelijkheid betekent op zichzelf geen verslaving.
Diazepam kan voor verschillende, productspecifieke indicaties worden voorgeschreven. Acute alcoholontwenning kan ernstig zijn en hoort onder medische beoordeling en begeleiding; probeer die niet zelf met diazepam te behandelen en combineer diazepam niet met alcohol.
Diazepam en alcohol zijn beide depressiva van het centrale zenuwstelsel en hebben een kalmerend en verdovend effect. Zowel alcohol als Valium werken op GABA-receptoren in de hersenen, waardoor zij vergelijkbare effecten veroorzaken, vooral bij hoge dosissen. Daarom kunnen de effecten van het mengen van diazepam en alcohol ernstig en zelfs levensbedreigend zijn.
Drink dus geen alcohol wanneer je diazepam gebruikt. Wanneer je diazepam gebruikt, kan alcohol sterker en minder voorspelbaar werken. Alcohol versterkt de bijwerkingen van diazepamgebruik, zoals slaperigheid en een verminderde coördinatie.
Combineer diazepam niet met alcohol. Beide dempen het centrale zenuwstelsel en kunnen elkaars sederende en ademhalingsremmende effecten versterken. Bel 112 bij trage of onregelmatige ademhaling, blauw verkleurde lippen, instorten of als iemand niet goed wakker te krijgen is.
Bijwerkingen van het mengen van Valium en Alcohol
Valium en alcohol combineren kan ernstige en mogelijk dodelijke bijwerkingen hebben, zoals ademhalingsproblemen, duizeligheid, verwardheid, extreme slaperigheid, en verlies van bewustzijn zonder te reageren.
Alcohol tijdens het gebruik van diazepam kan sedatie, geheugen- en coördinatieproblemen en ademhalingsdepressie versterken. De combinatie kan leiden tot ernstige onderdrukking van het centrale zenuwstelsel en overdosering. Een overdosis kan leiden tot zeer gevaarlijke en levensbedreigende effecten, zoals:
- Enorme slaperigheid en overmatige sufheid
- Verwarring en gedesoriënteerdheid
- Geheugenverlies
- Vertraagde hartslag
- Bewusteloosheid
- Ademhalingsdepressie (dit wil zeggen langzame en oppervlakkige ademhalingen, waardoor je lichaam niet voldoende zuurstof kan uitwisselen).
- Wanneer dit aanhoudt, kan dit leiden tot hersenbeschadiging en de dood.
- Hartstilstand
Een overdosis kan ontstaan wanneer de blootstelling aan diazepam groter is dan iemand veilig kan verdragen, bijvoorbeeld door een te hoge dosis, herhaalde inname of combinatie met alcohol, opioïden of andere dempende middelen. Dit kan per ongeluk of opzettelijk gebeuren.
Hoeveel diazepam is er nodig voor een overdosis? Er is geen hoeveelheid boven het voorschrift die als veilig kan worden beschouwd. Neem bij een vermoedelijke overdosering direct contact op met de huisarts of huisartsenpost, ook zonder klachten. Bel 112 bij ademhalingsproblemen, een aanval of als iemand niet goed wakker te krijgen is.
Een overdosis kan ernstige sufheid, bewusteloosheid en ademhalingsproblemen veroorzaken. Het combineren van diazepam met alcohol, opioïden of andere dempende middelen vergroot het gevaar en kan dodelijk zijn.
Vermoedelijke overdosis: wat te doen
Een vermoedelijke overdosis diazepam vereist direct medisch advies. Wacht niet af of de klachten binnen enkele uren verdwijnen.
Bijwerkingen van een overdosis diazepam
Ernstige slaperigheid of coma kan samengaan met gevaarlijk trage of oppervlakkige ademhaling. Ga er niet van uit dat iemand in een diepe slaap veilig ademt. Wacht bij een vermoedelijke overdosis niet op een bepaalde termijn; mogelijke verschijnselen zijn:
- Vermoeidheid en slaperigheid
- Wazig zicht, dubbel zicht
- Trage, moeizame of gestopte ademhaling
- Blauwachtige verkleuring van de huid, lippen of nagels
- Onvermogen om alert te blijven, verwarring
- Duizeligheid
- Prikkelbaarheid
- Buikpijn en zwakte
- Snelle zijwaartse beweging van de ogen
- Huiduitslag
- Trillen
- Zwakte, ongecoördineerde bewegingen en verstoorde reflexen
- Hypotensie
Ernstige of onverwachte klachten tijdens diazepamgebruik vragen medische beoordeling, ongeacht of het middel volgens voorschrift of anders is gebruikt. Bel direct 112 bij ademhalingsproblemen of bewusteloosheid. Start reanimatie als de persoon niet reageert en niet normaal ademt, en volg de instructies van de meldkamer.
Ook bij voorgeschreven gebruik kan lichamelijke afhankelijkheid ontstaan. Of, wanneer en hoe lang ontwenningsverschijnselen optreden verschilt per persoon en hangt onder meer af van dosis, gebruiksduur en afbouwtempo. Bij sommige mensen houden klachten veel langer aan. Stop niet plotseling en bespreek aanhoudende of nieuwe klachten met de arts.
De symptomen variëren, maar in het algemeen omvatten ze:
- Moeite met leren, problemen oplossen, of onthouden
- Buikkrampen
- Hoofdpijn
- Trillen
- Zweten
- Overgeven
- Spierpijn
- Snel geïrriteerd
- Angst
- Verwarring
- Rusteloosheid en slapeloosheid
- Gevoelloosheid
- Paniekaanvallen
- Gevoel van zwakte
- Verminderde eetlust
- Zintuiglijke overgevoeligheid
- Hartkloppingen
- Spiertrekkingen
Ernstige ontwenningsreacties kunnen ook na voorgeschreven gebruik optreden. Zoek spoedhulp bij bijvoorbeeld epileptische aanvallen, psychose of ernstige verwardheid. Mogelijke ernstige complicaties zijn:
- Hallucinaties
- Depersonalisatie
- Gevoelloosheid/tintelingen in armen en/of benen
- Delirium
- Psychose
- Convulsies
- Coma
- Dood
Het risico op ontwenning neemt toe bij hogere doses en langer gebruik, maar er is geen vaste dosis of duur waaronder het risico ontbreekt. Afhankelijkheid kan ook bij voorgeschreven doses ontstaan. De arts beoordeelt het individuele risico en stelt zo nodig een geleidelijk afbouwplan op.
Meerdere factoren kunnen beïnvloeden of en hoe ontwenningsverschijnselen optreden, waaronder:
- Dosis diazepam die je nam
- Hoe lang je diazepam hebt gebruikt
- Individuele factoren, waaronder leeftijd, leverfunctie, lichamelijke en psychische gezondheid en eerdere reacties op dosisverlaging
- Eventueel ander middelen- of alcoholgebruik
Een hogere dosis en langere gebruiksduur kunnen het risico op ernstigere ontwenningsverschijnselen verhogen, maar voorspellen het individuele verloop niet volledig.
Hoe lang duren ontwenningsverschijnselen diazepam
Diazepam is een langwerkende benzodiazepine. Daardoor kunnen ontwenningsverschijnselen vertraagd beginnen, maar het verloop verschilt sterk en is niet bij iedereen langer dan bij andere middelen.
De duur en intensiteit van ontwenning verschillen per persoon. Klachten kunnen schommelen, later beginnen of langdurig aanhouden; er is geen vaste zeswekencurve die voor iedereen geldt. Bespreek het verloop en het afbouwtempo met de arts.
Door de langdurige werking van diazepam kunnen ontwenningsverschijnselen pas na meerdere dagen beginnen. Dit is niet uitsluitend een risico bij zware gebruikers. Wacht bij ernstige klachten niet op een verwachte begindag, maar zoek medische hulp.
