Relatietherapie

Gestructureerde relatietherapie om patronen te begrijpen, communicatie te verbeteren en meer duidelijkheid, veiligheid en flexibiliteit tussen partners te creëren.

Relaties kunnen moeilijk worden, ook wanneer liefde, loyaliteit en betrokkenheid blijven bestaan. Communicatie kan zich gaan herhalen, conflicten kunnen escaleren of in stilte verdwijnen, intimiteit kan afnemen, vertrouwen kan worden beschadigd en partners kunnen dezelfde relatie op fundamenteel verschillende manieren gaan ervaren.

Relatietherapie biedt een gestructureerde setting waarin twee mensen deze patronen samen kunnen onderzoeken. Het doel is niet om te bepalen wie gelijk heeft, schuld toe te wijzen of verzoening af te dwingen. Het is om te begrijpen wat er tussen de partners gebeurt, wat ieder in de interactie inbrengt en welke veranderingen mogelijk zijn.

Bij THE BALANCE kan relatietherapie deel uitmaken van een breder psychologisch of residentieel behandelplan wanneer relatiedynamiek relevant is voor de mentale gezondheid, verslaving, trauma, het herstel, gezinsleven of de terugkeer naar huis van de cliënt.

Omdat elk volledig privé residentieel programma aan één cliënt is gewijd, kan relatiewerk worden afgestemd op de behandelprioriteiten van de persoon, waarbij een partner selectief en met passende toestemming wordt betrokken.

Wat is relatietherapie?

Relatietherapie is een vorm van psychologische behandeling die gericht is op de relatie tussen twee partners.

De therapeut kijkt niet alleen naar wat ieder zegt, maar ook naar de interactie die zich tussen hen ontwikkelt: hoe de ene partner reageert wanneer de andere zich terugtrekt, hoe kritiek tot defensief gedrag leidt, hoe angst boosheid kan worden, of hoe pogingen om geruststelling te krijgen onbedoeld meer afstand kunnen creëren.

Relatieproblemen doen zich zelden geïsoleerd voor. Ze kunnen worden beïnvloed door:

• communicatiepatronen;
• hechting en eerdere relaties;
• mentale gezondheid;
• verslaving of middelengebruik;
• trauma;
• seksualiteit en intimiteit;
• ouderschap;
• verwachtingen van de familie;
• werkdruk;
• financiële stress;
• ziekte;
• rouw;
• ontrouw of vertrouwensbreuken;
• verschillende waarden of toekomstplannen;
• ingrijpende veranderingen in de relatie.

De therapeut ontwikkelt inzicht in de relatie, in plaats van één enkele verklaring op elk koppel toe te passen.

Wanneer relatietherapie kan helpen

Partners hoeven niet te wachten tot de relatie bijna eindigt voordat ze hulp zoeken.

Relatietherapie kan worden overwogen wanneer er sprake is van:

• frequent of escalerend conflict;
• aanhoudende kritiek, defensief gedrag of terugtrekking;
• moeite met communiceren zonder dat gesprekken onproductief worden;
• verlies van emotionele verbondenheid;
• verminderde intimiteit of seksuele moeilijkheden;
• verlies van vertrouwen;
• ontrouw;
• verschillende verwachtingen over de relatie;
• meningsverschillen over de opvoeding;
• verslaving die de relatie beïnvloedt;
• mentale gezondheidsproblemen die een of beide partners beïnvloeden;
• moeite om zich na behandeling of herstel aan te passen;
• een ingrijpende verandering in carrière, financiën, gezin of woonplaats;
• onzekerheid over de vraag of ze samen willen blijven.

De aanwezigheid van conflict betekent op zichzelf niet dat de relatie ongezond is. De klinische vraag is hoe met conflict wordt omgegaan, of beide partners zich veilig kunnen uiten en of de relatie voldoende flexibiliteit behoudt voor verandering.

Communicatie in relatietherapie

Communicatie wordt vaak omschreven als het centrale thema in relaties, maar alleen meer praten is niet noodzakelijk voldoende.

Partners communiceren mogelijk al vaak, terwijl ze elkaar herhaaldelijk verkeerd begrijpen. Een gesprek over praktische zaken kan snel veranderen in een gesprek over afwijzing, controle, waardering, vertrouwen, onafhankelijkheid of veiligheid.

Relatietherapie kan deze interacties vertragen en beide partners helpen herkennen wat er gebeurt voordat het bekende patroon de overhand neemt.

Het werk kan het volgende omvatten:

• luisteren zonder onmiddellijk een verdediging voor te bereiden;
• behoeften uiten zonder verwijten;
• onderscheid maken tussen een observatie en een interpretatie;
• escalatie eerder herkennen;
• emotionele triggers begrijpen;
• verduidelijken waar elke partner werkelijk om vraagt;
• leren wanneer een gesprek te onderbreken;
• onopgeloste kwesties op een constructievere manier opnieuw bespreken;
• taal ontwikkelen voor grenzen en verwachtingen.

Het doel is niet om meningsverschillen weg te nemen. Het is om het vermogen van het koppel te vergroten om met meningsverschillen om te gaan zonder de relatie herhaaldelijk te beschadigen.

Conflict in relaties

Conflict maakt deel uit van veel hechte relaties, omdat twee mensen niet altijd dezelfde prioriteiten, behoeften, waarden, voorkeuren of interpretaties hebben.

Sommige conflicten kunnen productief zijn. Ze kunnen een onopgelost probleem aan het licht brengen, een vermeden verschil blootleggen of de mogelijkheid creëren om de relatie opnieuw vorm te geven.

Andere vormen van conflict zijn schadelijk. Aanhoudende vernedering, bedreigingen, intimidatie, dwingende controle, geweld of angst mogen niet worden voorgesteld als een gezond meningsverschil binnen een relatie.

De therapeut kijkt daarom zowel naar de inhoud als naar het verloop van het conflict: waar de ruzie ogenschijnlijk over gaat, wat deze emotioneel vertegenwoordigt, hoe elke partner reageert en of er voldoende veiligheid is om samen te werken.

Emotioneel bewustzijn en vertragen

Koppels kunnen zo vertrouwd raken met een bepaald patroon dat de interactie bijna automatisch plaatsvindt.

De ene partner wordt angstig en zoekt geruststelling. De andere ervaart dit als druk en trekt zich terug. Die terugtrekking vergroot de angst van de eerste partner, wat leidt tot sterkere pogingen om opnieuw contact te maken. Beide personen kunnen dan het gevoel hebben dat de ander het probleem heeft veroorzaakt.

Therapie kan deze opeenvolging vertragen.

Partners kunnen leren herkennen:

• wat zij voelen voordat zij reageren;
• wat zij van de ander verwachten;
• welke angsten worden geactiveerd;
• wat er lichamelijk gebeurt tijdens conflict;
• hoe hun gedrag hun partner beïnvloedt;
• welke alternatieve reactie mogelijk kan zijn.

Dit toegenomen bewustzijn kan meer keuzemogelijkheden binnen de interactie creëren.

Nieuwsgierigheid en de partner opnieuw zien

Aan het begin van een relatie besteden partners vaak veel aandacht aan elkaar leren kennen. Na verloop van tijd kan vertrouwdheid overgaan in aannames.

Iemand kan gaan geloven dat diegene al weet wat de partner denkt, wil of zal zeggen. Gesprekken worden praktisch. Routines worden voorspelbaar. Werk, kinderen, reizen, verantwoordelijkheden en stress kunnen de ruimte innemen die eerder voor de relatie zelf werd gebruikt.

Relatietherapie kan partners helpen nieuwsgierigheid opnieuw toe te laten.

Dit gaat niet over het opnieuw creëren van het begin van de relatie of het kunstmatig opwekken van voortdurende opwinding. Het gaat erom ruimte te laten voor de mogelijkheid dat de ander nog steeds verandert en niet volledig kan worden begrepen aan de hand van aannames die jaren eerder zijn gevormd.

Praktisch werk kan omvattenbewust tijd creëren voor gesprekken, intimiteit, gezamenlijke activiteiten, spel, aandacht of ervaringen die niet volledig rondom kinderen, werk of logistieke verantwoordelijkheden zijn georganiseerd.

Verbondenheid en emotionele intimiteit

Wanneer partners zeggen dat zij „het gevoel zijn kwijtgeraakt”, kunnen zij verschillende ervaringen beschrijven: emotionele afstand, wrok, gebrek aan vertrouwen, seksuele vervreemding, uitputting, onopgeloste conflicten of het gevoel dat de relatie functioneel in plaats van intiem is geworden.

Relatietherapie probeert te begrijpen wat er is veranderd.

Herstel van de verbinding kan bestaan uit het opnieuw opbouwen van vertrouwen, het veranderen van communicatiepatronen, het uiten van eerder vermeden emoties, het herstellen van fysieke genegenheid, het heronderhandelen van rollen, het creëren van meer ruimte of het oplossen van opgelopen kwetsuren.

Niet elke relatie kan of zou moeten terugkeren naar haar eerdere vorm. Soms helpt therapie een stel een andere relatie op te bouwen. In andere gevallen helpt zij partners te erkennen dat een scheiding de geschiktere uitkomst is.

Individualiteit binnen een relatie

Een gezonde relatie vereist niet noodzakelijk dat twee mensen steeds meer op elkaar gaan lijken of van elkaar afhankelijk worden.

Partners kunnen psychologisch verbonden blijven en tegelijkertijd hun eigen identiteit, interesses, vriendschappen, waarden, verantwoordelijkheden en ambities behouden.

In therapie wordt dit soms differentiatie genoemd: het vermogen om verbonden te blijven met een ander zonder een stabiel besef van zichzelf te verliezen.

Moeilijkheden kunnen ontstaan wanneer één partner zich verantwoordelijk voelt voor het reguleren van de emoties van de ander, wanneer onafhankelijkheid automatisch als afwijzing wordt geïnterpreteerd, of wanneer de ambities of voorkeuren van één persoon herhaaldelijk worden onderdrukt om de vrede te bewaren.

Relatietherapie kan daarom zowel verbondenheid als autonomie versterken.

Hechtingspatronen in relatietherapie

Hechtingservaringen kunnen van invloed zijn op hoe volwassenen reageren op nabijheid, conflicten, afwijzing, onzekerheid en afhankelijkheid.

De ene persoon kan geruststelling zoeken wanneer een relatie instabiel voelt. Een ander kan zichzelf beschermen door zich terug te trekken. Geen van beide reacties weerspiegelt noodzakelijk een bewuste poging om de relatie moeilijk te maken.

Inzicht in deze patronen kan partners helpen om niet elke reactie te interpreteren als bewijs van onverschilligheid, vijandigheid, controle of verlating.

Taal over hechting mag niet nog een manier worden om een partner te etiketteren of te diagnosticeren. Het doel is terugkerende relationele reacties te begrijpen en meer flexibiliteit te ontwikkelen.

Vertrouwen en relationele kwetsuren

Vertrouwen kan worden beschadigd door ontrouw, geheimhouding, middelengebruik, herhaaldelijk gebroken beloften, financieel gedrag, emotionele terugtrekking, oneerlijkheid of andere ervaringen.

Herstel vereist meer dan een verontschuldiging.

Therapie kan onderzoeken:

• wat er is gebeurd;
• hoe elke partner de gebeurtenis begrijpt;
• de emotionele gevolgen ervan;
• of verantwoordelijkheid wordt erkend;
• welke informatie nodig is voor herstel;
• welke grenzen moeten veranderen;
• welk gedrag vertrouwen realistischer zou maken;
• of beide partners de relatie willen voortzetten.

Vergeving wordt niet opgelegd als therapeutisch doel. Vertrouwen kan geleidelijk terugkeren, veranderd blijven of onmogelijk te herstellen blijken.

Relatietherapie en intimiteit

Intimiteit omvat meer dan seksuele activiteit. Zij kan emotionele openheid, fysieke genegenheid, kwetsbaarheid, spel, nieuwsgierigheid, aandacht en de ervaring door een ander gekend te worden omvatten.

Seksuele problemen kunnen worden beïnvloed door relatieconflicten, stress, medicatie, lichamelijke gezondheid, trauma, hormonale factoren, lichaamsbeeld, psychiatrische symptomen, verschillen in verlangen of andere aandachtspunten.

Relatietherapie kan de relationele aspecten van intimiteit behandelen, met doorverwijzing naar een passend gekwalificeerde medisch professional, psychoseksueel therapeut of andere specialist wanneer een specifiekere beoordeling is aangewezen.

Relatietherapie tijdens behandeling van verslaving

Verslaving kan een relatie aanzienlijk veranderen.

Partners kunnen geheimhouding, herhaaldelijk gebroken afspraken, financiële gevolgen, veranderingen in intimiteit, angst, boosheid, controle, patronen van faciliteren of onzekerheid over het voortduren van herstel ervaren.

De partner zonder de stoornis in middelengebruik kan zijn of haar leven ook op manieren rond de verslaving hebben aangepast die aandacht behoeven.

Waar passend kan relatietherapie deel uitmaken van een breder behandelplan voor verslaving.

De behandeling kan ingaan op:

• communicatie tijdens herstel;
• vertrouwen na geheimhouding of terugval;
• grenzen;
• verwachtingen na residentiële behandeling;
• de rol van de partner in het herstel;
• wat wel en niet gecontroleerd moet worden;
• reacties op het risico op terugval;
• veranderingen in het sociale leven;
• intimiteit en emotioneel herstel van de verbinding;
• hoe beide partners passende onafhankelijkheid kunnen herwinnen.

Een partner mag niet verantwoordelijk worden gemaakt voor het in stand houden van het herstel van de ander.

Relatietherapie en mentale gezondheid

Depressie, angst, trauma, bipolaire stoornis, ADHD, eetstoornissen, chronische pijn, persoonlijkheidsgerelateerde problemen en andere aandoeningen kunnen relaties beïnvloeden.

De relatie kan ook symptomen beïnvloeden.

Dit betekent niet dat de partner de mentale aandoening heeft veroorzaakt of de therapeut moet worden.

Relatietherapie kan beide personen helpen begrijpen hoe symptomen de relatie beïnvloeden, passende ondersteuning te bepalen, grenzen te verduidelijken en klinische verantwoordelijkheid van partnerschap te onderscheiden.

Wanneer individuele psychiatrische of psychologische behandeling nodig is, blijft deze gescheiden van de relatietherapie.

Wanneer ook individuele therapie nodig kan zijn

Sommige relatieproblemen kunnen niet adequaat worden behandeld met alleen gezamenlijke sessies.

Een of beide partners kunnen ook individuele behandeling nodig hebben voor:

• depressie of angst;
• trauma;
• verslaving;
• boosheid of emotieregulatie;
• rouw;
• hechtingsproblemen;
• dwangmatig gedrag;
• problemen rond identiteit of zelfwaardering;
• andere psychiatrische of psychologische aandoeningen.

Individuele therapie en relatietherapie moeten duidelijke grenzen hebben. Vertrouwelijkheid, het delen van informatie, klinische verantwoordelijkheid en de rol van elke therapeut moeten worden gedefinieerd in plaats van verondersteld.

Wanneer relatietherapie mogelijk niet passend is

Gezamenlijke relatietherapie is niet in elke situatie geschikt.

Aanvullende beoordeling of een andere interventie kan nodig zijn wanneer er sprake is van:

• huiselijk geweld;
• dwingende controle;
• ernstige intimidatie of bedreigingen;
• een aanzienlijke ongelijkheid in veiligheid of vrijheid om te spreken;
• acute psychiatrische instabiliteit;
• actieve intoxicatie die betekenisvolle deelname verhindert;
• een zorgwekkende veiligheidssituatie;
• een situatie waarin openheid tijdens therapie één partner aan een groter risico zou kunnen blootstellen.

In deze omstandigheden staan veiligheid en passende specialistische interventie voorop.voorrang boven het behoud van de vorm van gezamenlijke therapie.

Relatietherapie binnen het model van THE BALANCE

Bij THE BALANCE wordt relatiewerk overwogen binnen Beoordeling en behandelplanning, in plaats van het automatisch aan elk programma toe te voegen.

Relatietherapie kan worden afgestemd naast:

• individuele psychotherapie;
• psychiatrische beoordeling en medicatiebeheer;
• verslavingsbehandeling;
• traumagerichte therapie;
• gezinstherapie;
• medische behandeling;
• interventies gericht op slaap en lichamelijke gezondheid;
• planning van nazorg.

Het behandelteam beoordeelt wat thuishoort in individuele therapie, wat in de sessies met het paar en welke informatie op passende wijze kan worden gedeeld.

Dit onderscheid wordt bijzonder belangrijk wanneer een van de partners de primaire cliënt in residentiële behandeling is en de andere aan geselecteerde sessies deelneemt.

Privé-relatietherapie voor leidinggevenden en publieke figuren

Relatieproblemen kunnen bijzonder moeilijk bespreekbaar zijn wanneer het gezinsleven verweven is met leidinggevende verantwoordelijkheden, publieke zichtbaarheid, vermogen, bedrijfseigendom, beveiliging of complexe gezinsstructuren.

Leidinggevenden, oprichters, publieke figuren, beroemdheden, HNWI- en UHNWI-gezinnen kunnen aanvullende zorgen hebben over vertrouwelijkheid, reputatie, financiële structuren, opvolging, reizen, media-aandacht, huishoudelijk personeel of overlappende professionele en persoonlijke relaties.

Het volledig private residentiële model van THE BALANCE maakt het mogelijk relatiewerk discreet af te stemmen rond één cliënt en, waar passend, diens partner.

Privacy verandert de therapeutische principes niet. Zij maakt het mogelijk dat het behandelschema, de locatie, communicatie, betrokkenheid van professionals en praktische regelingen aansluiten op omstandigheden die binnen een conventionele groepsgerichte behandelomgeving moeilijk kunnen worden ondergebracht.

Wat gebeurt er tijdens een relatietherapiesessie?

Vroege sessies richten zich doorgaans op het begrijpen van de relatie en waarom het paar hulp zoekt.

De therapeut kan vragen naar:

• de geschiedenis van de relatie;
• huidige zorgen;
• conflictpatronen;
• communicatie;
• hechting en emotionele verbondenheid;
• intimiteit;
• vertrouwen;
• kinderen en gezinsstructuren;
• werk- en financiële druk;
• mentale gezondheid;
• middelengebruik;
• eerdere therapie;
• wat elke partner wil veranderen;
• of hun doelen voor therapie verenigbaar zijn.

De therapeut ontwikkelt vervolgens een werkbegrip van de interactie en stelt prioriteiten voor het werk voor.

Sessies kunnen bestaan uit het onderzoeken van een recent conflict, het oefenen van andere manieren van communiceren, het identificeren van een emotioneel patroon, het bespreken van een relationele kwetsuur of het voorbereiden op een moeilijke beslissing of overgang.

Hoe vooruitgang wordt beoordeeld

Vooruitgang in relatietherapie wordt niet afgemeten aan de volledige afwezigheid van meningsverschillen.

Afhankelijk van de doelen van het paar kan betekenisvolle verandering bestaan uit:

• minder destructief conflict;
• een groter vermogen om na een meningsverschil herstel te bewerkstelligen;
• duidelijkere communicatie;
• meer emotionele veiligheid;
• verbeterd vertrouwen;
• meer inzicht in terugkerende patronen;
• verbeterde intimiteit;
• passender grenzen;
• meer individuele autonomie;
• betere afstemming rond kinderen of gezin;
• duidelijkere verwachtingen;
• meer duidelijkheid over de vraag of zij samen willen blijven of uit elkaar willen gaan.

Het doel is niet een bepaalde uitkomst af te dwingen. Het is het paar helpen veranderingen en beslissingen te maken met meer bewustzijn en minder herhaling van patronen die schadelijk of onproductief zijn geworden.

Voorbereiding op het leven na de behandeling

Veranderingen die tijdens therapie worden aangebracht, moeten buiten de behandelkamer functioneren.

Paren kunnen daarom praktische afspraken maken over communicatie, conflict, tijd samen, zelfstandigheid, ouderschap, werk, reizen, intimiteit, grenzen, middelengebruik, voortgezette therapie en wat te doen wanneer vertrouwde patronen terugkeren.

Wanneer één partner de residentiële behandeling heeft afgerond, kan bijzondere aandacht worden besteed aan de overgang naar huis. Verwachtingen moeten vaak opnieuw worden onderhandeld, omdat beide partners tijdens de behandelperiode kunnen zijn veranderd.

Het doel is niet afhankelijkheid van de therapeut te creëren, maar het vermogen van het paar te vergroten om hun eigen relatiepatronen te herkennen en ermee om te gaan.

Veelgestelde vragen