Anorexia nervosa is een eetstoornis die de lichamelijke en psychische gezondheid ernstig kan aantasten. Het is geen keuze of vorm van ijdelheid. Het beperken van de voedselinname en angst om aan te komen kunnen het dagelijks leven gaan beheersen. Door vroeg hulp te zoeken, kunnen de risico’s worden beoordeeld en kan een passende behandeling beginnen. [1]
Wat anorexia nervosa inhoudt
Bij anorexia nervosa is sprake van een beperkte voedselinname, een duidelijk te laag lichaamsgewicht gezien de omstandigheden van de persoon, en een verstoorde verhouding tot gewicht of lichaamsbeeld. Andere eetstoornissen kunnen echter ook ernstig zijn zonder dat er sprake is van een laag lichaamsgewicht: alleen op basis van het uiterlijk kan een eetstoornis niet worden uitgesloten. [1]
In de geneeskunde kan ‘anorexie’ ook verlies van eetlust betekenen, een symptoom met veel mogelijke oorzaken. Het betekent niet noodzakelijk dat er sprake is van anorexia nervosa. Aanhoudend verlies van eetlust of onbedoelde gewichtsverandering vraagt om beoordeling en mag niet automatisch aan een eetstoornis worden toegeschreven. [2]
Oorzaken en bijdragende factoren
Er is niet één enkele oorzaak. Genetische, biologische, psychologische en sociale factoren kunnen een rol spelen. Het voorkomen van de aandoening in de familie of een ingrijpende ervaring bepaalt op zichzelf niet of iemand de aandoening zal ontwikkelen. Eetstoornissen komen voor bij mensen van verschillende genders en leeftijden; ze mogen niet terzijde worden geschoven omdat iemand niet aan een stereotype voldoet. [1]
Signalen die om beoordeling vragen
Een intense angst om aan te komen, steeds strengere eetregels, het vermijden van maaltijden met anderen of dwangmatig bewegen kunnen redenen zijn om een beoordeling te vragen. Ook vermoeidheid, het koud hebben, duizeligheid, obstipatie of veranderingen in de menstruatie kunnen voorkomen. Geen enkel afzonderlijk signaal bevestigt een diagnose. [3]
Als u zich zorgen maakt over iemand in uw omgeving, benoem dan concrete veranderingen en bied aan om mee te gaan naar een afspraak. Ga er niet van uit dat diegene liegt of alle hulp afwijst. Bijvoorbeeld: ‘Ik maak me zorgen omdat je zo moe bent en eten op dit moment moeilijk lijkt. Zullen we een afspraak maken om dit te laten beoordelen?’ [3]
Gevolgen en medische noodsituaties
Ondervoeding kan de botten, spieren, het hart en andere organen aantasten. Uitdroging en verstoringen van de elektrolytenbalans kunnen ernstige complicaties veroorzaken. Ook angst, depressie en het risico op zelfbeschadiging verdienen aandacht. Niet iedereen krijgt dezelfde complicaties of ondervindt deze in dezelfde mate. [4]
Bewustzijnsverlies, epileptische aanvallen, ademhalingsproblemen, hevige pijn op de borst of een direct risico op suïcide vereisen spoedeisende hulp. Bel in Spanje 112; neem elders contact op via het lokale alarmnummer. Wacht in een noodsituatie niet op een reguliere afspraak of een reactie op een aanvraag voor een particuliere opname. Ook herhaalde duizeligheid, lichamelijke achteruitgang of moeite om voldoende te blijven eten vereisen een snelle medische beoordeling. [4,5,10]
Hoe anorexia wordt beoordeeld
Bij een beoordeling wordt gekeken naar eetpatronen, lichamelijke veranderingen, psychische gezondheid en directe veiligheid. Afhankelijk van de bevindingen kunnen lichamelijk onderzoek, bloedonderzoek of andere onderzoeken nodig zijn. De body mass index of de duur van de symptomen mogen niet de enige criteria zijn voor het aanbieden van behandeling. Bij een vermoeden van een eetstoornis is tijdige toegang tot specialistische zorg die past bij de leeftijd belangrijk. [4,5]
Medische behandeling, voedingsbegeleiding en psychologische behandeling
De behandeling combineert doorgaans medische zorg, begeleid voedingsherstel en psychologische therapie. Het gaat niet simpelweg om iemand vertellen meer te eten: de zorg richt zich ook op problemen rond eten en de gevolgen daarvan voor het dagelijks leven. [6]
Behandelopties voor volwassenen zijn onder meer cognitieve gedragstherapie gericht op eetstoornissen, MANTRA en specialistische ondersteunende klinische begeleiding. Voor kinderen en jongeren kan gezinstherapie gericht op anorexia worden aangeboden. De keuze moet aansluiten bij de persoon, in plaats van één methode als voor iedereen superieur te presenteren. [5,6]
Medicatie mag niet de enige behandeling voor anorexia nervosa zijn. Sommige mensen hebben vanwege medische complicaties of zorgen over hun veiligheid een ziekenhuisopname of dagbehandeling nodig; anderen kunnen ambulant worden behandeld. Het behandelteam moet uitleggen welke zorgintensiteit passend is en hoe die opnieuw wordt beoordeeld. [5,6]
Steun van familie, herstel en nazorg
Familieleden en andere naasten kunnen worden betrokken op een manier die past bij de leeftijd en omstandigheden van de persoon. Hun rol is om de behandeling te ondersteunen, niet om schuld op zich te nemen of behandelaars te vervangen. Vraag hoe u bij maaltijden kunt helpen, wat u moet doen als het slechter gaat en met wie u tussen afspraken contact kunt opnemen. [6]
Herstel vereist dat de lichamelijke en psychische gezondheid worden gevolgd. Doelen en ondersteuning kunnen in de loop van de tijd veranderen; een tegenslag of terugval moet aanleiding zijn om het behandelplan opnieuw te beoordelen. Niemand hoeft een vaste reeks ‘fasen’ te doorlopen voordat diegene om hulp kan vragen, en herstel kan niet voor iedereen binnen dezelfde termijn worden beloofd. [4,5,6]
Informatie en ondersteuning in Spanje
De Vereniging tegen Anorexia en Boulimia (ACAB) biedt advies en ondersteuning, maar vervangt geen specialistische behandeling. De ANAR-stichting biedt kinderen en jongeren ondersteuning via telefoon en chat. Raadpleeg de officiële website van elke organisatie voor de toegangsvoorwaarden. [7,8]
SEPYPNA is een wetenschappelijke vereniging van professionals in de geestelijke gezondheidszorg voor kinderen en jongeren; het informatiemateriaal van de vereniging is geen spoedvoorziening. Deze organisaties vormen een aanvulling op een klinische beoordeling, maar vervangen die niet. Lezers buiten Spanje moeten gebruikmaken van lokale zorg- en hulpdiensten. [9]


