Traumaherstel begint bij veiligheid: Mijn gesprek met Janina Fisher, PhD

Voor mij springt het verschil eruit tussen begrijpen waarom een reactie bestaat en eisen dat die verdwijnt. Janina nodigt ons uit om vanuit overleving naar leed te kijken. Een reactie die nu verwarrend voelt, kan ooit een beschermende functie hebben gehad.

Dat perspectief is geen excuus voor schadelijk gedrag en maakt niet van elke moeilijke ervaring een trauma. Het verandert de vraag waarmee we onszelf benaderen: in plaats van te beginnen bij wat er mis is, kunnen we nieuwsgierig worden naar wat moeilijk is geweest en welke steun nu nodig is.

Janina beschrijft waarom haar werk begint met stabilisatie en niet met een onmiddellijke uitnodiging om de pijnlijkste ervaringen te vertellen. De nadruk ligt op het helpen opmerken van wat er in het heden gebeurt en het ontwikkelen van een minder beangstigende verhouding daarmee.

Ik hoor hierin een belangrijk onderscheid: een gebeurtenis kunnen beschrijven is niet noodzakelijk hetzelfde als je in staat voelen met de gevolgen te leven. Aandachtig luisteren betekent ook het tempo, de toestemming en het vermogen om betrokken te blijven respecteren.

Trauma-Informed Stabilization Treatment is het model dat Janina ontwikkelde om te werken met traumagerelateerde reacties en verschillende delen van de ervaring. Ze beschrijft invloeden uit meerdere benaderingen, waaronder lichaamsgericht werk en Internal Family Systems, en licht haar eigen nadruk op stabilisatie toe.

Haar officiële beschrijving van TIST presenteert een gefaseerd proces van stabilisatie, verwerking van herinneringen en integratie, afgestemd op bereidheid en toestemming. Beginnen bij veiligheid betekent niet dat herinneringen nooit aan bod mogen komen. Dit interview toont evenmin aan dat één model voor iedereen de juiste keuze is.

Een rode draad in de aflevering is de mogelijkheid om onze verhouding tot onprettige reacties te veranderen. Angst, terugtrekking of boosheid kunnen als vijanden voelen wanneer ze het leven verstoren dat we proberen op te bouwen. Janina vraagt wat mogelijk wordt als we eerst hun beschermende rol proberen te begrijpen.

Deze taal van delen is een therapeutisch kader, geen diagnose. De waarde ervan ligt voor mij in dit gesprek in de uitnodiging minder bestraffend tegenover onszelf te zijn, terwijl we verantwoordelijk blijven voor hoe we anderen behandelen.

We bespreken hoe oude wonden in huidige relaties geactiveerd kunnen worden en waarom steun van een ander belangrijk is in Janina’s visie op herstel. Het gesprek over co-regulatie verruimt de aandacht voorbij het individu dat in zijn eentje aan verandering werkt.

Er is ook een grens die helder moet blijven: een partner of familielid vervangt geen professionele zorg, en begrip voor een reactie verplicht niemand om mishandeling te accepteren. Compassie en passende grenzen horen in hetzelfde gesprek thuis.

Janina’s verhaal over het herstel van haar vader geeft het onderwerp verslaving een persoonlijke dimensie. Ze reflecteert op hoe meer kennis over zijn jeugd haar begrip van zijn moeilijkheden veranderde. Dit is de ervaring van haar familie, geen universele verklaring voor verslaving.

We kijken ook naar de scheiding tussen verslavingszorg en geestelijke gezondheidszorg. Haar perspectief nodigt uit te vragen wat gemist kan worden wanneer ondersteuning zich op één deel van iemands ervaring richt zonder de rest mee te nemen.

De afsluitende uitnodiging is nieuwsgierig te worden naar de delen van onszelf die we het moeilijkst kunnen verwelkomen. Ik zie dit als een beginpunt voor reflectie, niet als een opdracht om moeilijk traumawerk alleen aan te gaan of door overweldigende gevoelens heen te duwen.

Klinische beslissingen vragen meer dan een boeiend interview. De NICE-richtlijn voor PTSS omvat traumagerichte cognitieve gedragstherapie en, in passende omstandigheden, EMDR, naast aandacht voor vertrouwen, veiligheid en individuele behoeften. De aflevering biedt Janina’s perspectief; zij vervangt geen beoordeling en stelt niet vast hoe behandelingen zich qua effectiviteit tot elkaar verhouden.