EMDR-therapie

Gestructureerde traumagerichte psychotherapie, overwogen binnen een volledig privébehandelplan en aangepast aan de mate van gereedheid, stabiliteit en individuele klinische behoefte.

Eye movement desensitization and reprocessing, doorgaans bekend als EMDR, is een gestructureerde psychotherapie die is ontwikkeld om mensen te helpen belastende herinneringen te verwerken en de symptomen die samenhangen met traumatische ervaringen te verminderen. In belangrijke klinische richtlijnen wordt EMDR erkend als een van de traumagerichte psychologische behandelingen die bij posttraumatische stressstoornis kunnen worden aangeboden.

EMDR verwijdert geen herinnering en garandeert niet dat iemand bij het ophalen ervan niets meer zal voelen. Het therapeutische doel is dat de herinnering minder overweldigend en minder opdringerig wordt, en minder waarschijnlijk leidt tot angst, vermijding, schaamte of lichamelijke activering in het heden.

Bij THE BALANCE wordt EMDR niet uitsluitend gekozen omdat een cliënt trauma heeft ervaren. Het team beoordeelt eerst de diagnose, de huidige stabiliteit, dissociatie, middelengebruik, slaap, medische en psychiatrische factoren, eerdere behandeling, de doelen van de cliënt en het vermogen van de cliënt om tijdens traumagericht werk voldoende aanwezig te blijven.

Elk volledig privé residentieel programma is bestemd voor één cliënt. Wanneer EMDR passend is, kunnen de voorbereiding, timing van sessies, hersteltijd, psychiatrische ondersteuning en het omringende therapeutische werk daarom rond het individu worden georganiseerd, in plaats van rond een vast groepsschema.

Wat is EMDR?

EMDR is een traumagerichte psychologische therapie die eind jaren tachtig door Francine Shapiro werd ontwikkeld. De behandeling combineert elementen van anamnese, voorbereiding, werk gericht op herinneringen, cognitieve en emotionele verwerking, lichaamsbewustzijn en bilaterale stimulatie.

Tijdens de verwerkingsfasen richt de cliënt zich kort op geselecteerde aspecten van een belastende ervaring, terwijl hij of zij een door de therapeut geleide vorm van afwisselende stimulatie volgt. Oogbewegingen zijn de bekendste methode, maar ook afwisselende tactiele tikjes of auditieve tonen kunnen worden gebruikt.

De therapeut vraagt de cliënt niet herhaaldelijk om een volledig mondeling verslag van elk detail te geven. Sommige cliënten waarderen dit kenmerk, vooral wanneer de ervaring moeilijk te beschrijven is. De cliënt moet nog steeds voldoende communiceren zodat de therapeut de veiligheid kan beoordelen, het proces kan begeleiden en kan begrijpen of de interventie helpt.

Hoe wordt gedacht dat EMDR werkt?

EMDR is ontwikkeld binnen een verklarend model dat adaptieve informatieverwerking wordt genoemd. Het model stelt dat sommige belastende ervaringen onvoldoende geïntegreerd blijven, waardoor huidige herinneringen emoties, overtuigingen, gewaarwordingen en reacties blijven activeren die met de oorspronkelijke gebeurtenis samenhangen. Dit is een klinisch model, geen bewijs dat een herinnering fysiek in één deel van de hersenen vastzit.

Er zijn verschillende mechanismen voorgesteld. Een invloedrijke verklaring is dat een herinnering in gedachten houden terwijl een andere taak wordt uitgevoerd, het werkgeheugen belast, waardoor levendigheid en emotionele intensiteit afnemen. Andere mogelijkheden betreffen aandacht, leren, geheugenreconsolidatie, verwachtingen en de bredere therapeutische context. De bijdrage van bilaterale stimulatie wordt nog onderzocht; het is onjuist om EMDR eenvoudigweg te verklaren als het activeren van beide hersenhelften.

De acht fasen van EMDR-therapie

EMDR is meer dan oogbewegingen. De standaardbehandeling is georganiseerd in acht fasen, hoewel de tijd die aan elke fase wordt besteed varieert.

1. Anamnese en planning. De therapeut beoordeelt de problematiek, hulpbronnen, risico’s en mogelijke doelen.
2. Voorbereiding. De cliënt leert de methode, hoe te pauzeren en hoe de aandacht terug te brengen naar het heden.
3. Beoordeling. Er wordt een doel geïdentificeerd met bijbehorende overtuigingen, emoties, gewaarwordingen en huidige spanning.
4. Desensitisatie. De cliënt richt zich tijdens reeksen bilaterale stimulatie kort op het doel.
5. Installatie. Een meer adaptieve en geloofwaardige overtuiging kan worden versterkt.
6. Lichaamsscan. De cliënt merkt op of relevante lichamelijke activering aanwezig blijft.
7. Afronding. De sessie eindigt met voldoende oriëntatie en stabilisatie.
8. Herbeoordeling. De therapeut beoordeelt later opnieuw het doel, de symptomen en de behoefte aan verder werk.

De fasen vormen geen starre belofte dat elke herinnering in één reeks wordt verwerkt. De behandeling kan terugkeren naar de voorbereiding, het doel veranderen of de verwerking van herinneringen onderbreken wanneer de reactie van de cliënt aangeeft dat een andere prioriteit belangrijker is.

Wat gebeurt er tijdens een EMDR-sessie?

Voordat traumaverwerking begint, legt de therapeut de methode uit, wordt een stopsignaal afgesproken en bevestigd dat de cliënt de aandacht weer op het heden kan richten.

Tijdens een verwerkingsreeks kan de cliënt een geselecteerd beeld, gedachte, emotie of lichamelijke gewaarwording in gedachten houden, terwijl hij of zij de vingers van de therapeut of een andere bilaterale stimulus volgt. Elke reeks is doorgaans kort. De therapeut vraagt vervolgens wat de cliënt opmerkt en gebruikt die informatie om de volgende stap te begeleiden.

Het materiaal kan op onverwachte manieren verschuiven. Een herinnering kan minder levendig worden, er kan een andere associatie opkomen, het lichaam kan tot rust komen of de cliënt kan een ander perspectief ontwikkelen. De therapeut vermijdt het opleggen van een vooraf bepaalde interpretatie.

Een sessie kan ook vermoeiend of emotioneel belastend aanvoelen. Er moet voldoende tijd worden ingeruimd voor afronding en voor de cliënt om eventuele belangrijke veranderingen achteraf te communiceren.

EMDR voor PTSS

EMDR heeft de sterkste wetenschappelijke onderbouwing voor de behandeling van posttraumatische stressstoornis. Klinische richtlijnen van organisaties waaronder het National Institute for Health and Care Excellence en het U.S. Department of Veterans Affairs and Department of Defense nemen EMDR op als een van de aanbevolen traumagerichte psychotherapieën voor PTSS.

Onderzoek wijst erop dat EMDR voor veel cliënten PTSS-symptomen kan verminderen. Uitkomsten verschillen en geen enkele behandeling is voor iedereen effectief. Het bewijs rechtvaardigt niet de belofte dat een vast aantal sessies trauma zal wegnemen of dat EMDR in elk geval beter is dan andere gevestigde traumagerichte behandelingen.

De keuze tussen EMDR, traumagerichte cognitieve gedragstherapie, cognitieve verwerkingstherapie, langdurige exposure en andere passende benaderingen hangt af van de problematiek, voorkeur, eerdere respons, deskundigheid van de zorgverlener en het bredere behandelplan.

EMDR voor complex trauma

Cliënten met langdurig, herhaald, ontwikkelingstrauma of interpersoonlijk trauma kunnen moeilijkheden hebben die verder reiken dan één traumatische herinnering. Deze kunnen dissociatie, emotionele instabiliteit, schaamte, relatieproblemen, chronische gevoeligheid voor dreiging, middelengebruik en problemen met identiteit of vertrouwen omvatten.

EMDR kan voor geselecteerde cliënten helpen, maar het werk kan uitgebreidere voorbereiding, zorgvuldige fasering en afstemming met andere therapieën vereisen. Het snel proberen te verwerken van meerdere traumatische ervaringen kan destabiliserend werken.

Bij THE BALANCE wordt de mate van gereedheid gedurende de hele behandeling beoordeeld. Het team kan prioriteit geven aan slaap, stabilisatie van middelengebruik, psychiatrische symptomen, veiligheid, emotieregulatie of therapeutisch vertrouwen voordat intensief werk gericht op herinneringen begint.

EMDR in verslavingsbehandeling

Trauma en verslaving overlappen vaak, maar trauma is niet de oorzaak van elke stoornis in middelengebruik. Wanneer belastende herinneringen, schaamte, verlies of dreigingsreacties betekenisvol bijdragen aan middelengebruik, kan traumagerichte behandeling deel uitmaken van het plan.

EMDR mag geen vervanging zijn voor begeleiding bij ontwenning, medicatie, verslavingsbegeleiding, terugvalpreventie of praktische veranderingen in de omgeving. Actieve intoxicatie, aanzienlijke ontwenningsverschijnselen, ernstig slaaptekort of instabiel middelengebruik kunnen het vermogen van de cliënt belemmeren om veilig aan geheugenverwerking deel te nemen.

Wanneer klinisch passend, kan EMDR worden afgestemd met Verslavingsbegeleiding en Terugvalpreventie. Het team beoordeelt of traumaverwerking het herstel ondersteunt of in de verkeerde fase tot extra destabilisatie leidt.

Voorbereiding, stabilisatie en gereedheid

Voorbereiding is een klinische fase van EMDR, niet een korte formaliteit voorafgaand aan het ‘echte’ werk.

De therapeut beoordeelt of de cliënt in staat is om:

• voldoende georiënteerd te blijven op het heden;
• te herkennen wanneer activering onbeheersbaar begint te worden;
• een pauze- of stopsignaal te gebruiken;
• te herstellen na een moeilijke sessie;
• toegang te hebben tot passende ondersteuning tussen sessies;
• actueel gevaar te onderscheiden van een traumaherinnering;
• veranderingen in risico, middelengebruik, slaap of symptomen te communiceren.

Voorbereiding kan grounding, psycho-educatie, aandachtscontrole, verbeelding, ademhaling,beweging of andere regulatiestrategieën. Geen enkele oefening is verplicht en de therapeut mag van een cliënt niet eisen dat deze doorgaat alleen omdat een voorbereidingschecklist is afgewerkt.

Veiligheid en mogelijke moeilijke reacties

EMDR wordt doorgaans beschouwd als een psychologische behandeling en niet als een medische ingreep, maar kan moeilijke reacties veroorzaken.

Mogelijke ervaringen zijn:

• tijdelijke toename van spanning of fysiologische activatie;
• levendige dromen of aanvullende herinneringen tussen sessies;
• vermoeidheid, hoofdpijn of concentratieproblemen;
• emotionele gevoeligheid na een sessie;
• dissociatie, gevoelloosheid of desoriëntatie;
• tijdelijke verslechtering van de slaap;
• activering van zelfbeschadiging, middelengebruik of andere risico’s bij kwetsbare cliënten.

Deze effecten mogen niet automatisch worden beschreven als bewijs dat trauma het lichaam verlaat of dat de behandeling werkt. De therapeut beoordeelt de ernst, duur, functionele impact en of het protocol moet worden aangepast of stopgezet.

Elke urgente psychiatrische of medische verandering volgt het passende klinische of spoedtraject.

Wie heeft mogelijk een andere of aangepaste aanpak nodig?

EMDR is niet automatisch gecontra-indiceerd bij een complexe diagnose, maar aanvullende beoordeling kan nodig zijn bij acute psychose, manie, ernstige dissociatie, onmiddellijk suïciderisico, aanzienlijke cognitieve beperkingen, instabiele medische aandoening, actieve ontwenning of huidige omstandigheden waarin traumagerichte aandacht het gevaar zou kunnen vergroten.

Lichamelijke beperkingen die oogbewegingen beïnvloeden, sluiten EMDR niet noodzakelijk uit, omdat tactiele of auditieve bilaterale stimulatie kan worden overwogen. Zintuiglijke gevoeligheid, gehoorproblemen, migraine, neurologische voorgeschiedenis en de voorkeur van de cliënt moeten echter worden besproken.

De behandelaar moet ook beoordelen of de ingrijpende gebeurtenis voorbij is. Therapie mag niet worden gebruikt om de tolerantie voor voortgaand misbruik, dwang of een onveilige omgeving te vergroten.

Hoeveel EMDR-sessies zijn nodig?

Er bestaat geen universeel aantal sessies. Een enkele recente gebeurtenis met beperkte aanvullende complexiteit kan een ander behandeltraject vereisen dan langdurig ontwikkelingstrauma, meerdere verliezen, dissociatie of aanzienlijke psychiatrische comorbiditeit.

Sommige cliënten beginnen met een eerste doelherinnering en evalueren de reactie voordat zij beslissen of ze doorgaan. Anderen hebben een langere voorbereidingsfase nodig of afwisselende periodes van traumaverwerking en stabilisatie.

THE BALANCE belooft niet dat één sessie, één herinnering of één intensieve week tot een permanente oplossing zal leiden.

Hoe voortgang wordt geëvalueerd

Voortgang wordt niet alleen bepaald door een lagere spanningsscore tijdens één sessie.

Het team beoordeelt veranderingen in:

• opdringende herinneringen, nachtmerries of flashbacks;
• vermijding en dreigingsreacties;
• emotionele en lichamelijke activatie;
• negatieve overtuigingen die met de ervaring samenhangen;
• slaap en dagelijks functioneren;
• relaties en het vermogen tot nabijheid;
• middelengebruik of ander copinggedrag;
• deelname aan werk, gezin en het gewone leven;
• passende gevalideerde klinische meetinstrumenten.

Als EMDR de instabiliteit vergroot, het hoofdprobleem niet aanpakt of niet langer een duidelijk doel heeft, wordt het behandelplan heroverwogen.

EMDR binnen het Balance-model

EMDR wordt overwogen binnen Beoordeling en behandelplanning en het Multidisciplinaire klinische model.

Afhankelijk van de cliënt kan het worden gecoördineerd naast:

• psychiatrische beoordeling en medicatiebeheer;
• individuele psychotherapie;
• verslavingsbehandeling en terugvalpreventie;
• medische of neurologische beoordeling indien aangewezen;
• ondersteuning gericht op slaap, voeding, beweging en regulatie;
• gezins- of relatiewerk;
• planning van nazorg.

Het doel is traumaverwerking te verbinden met het bredere functioneren van de persoon. EMDR mag geen geïsoleerde technische procedure worden die losstaat van diagnose, relaties, gedrag, omgeving of wat er na residentiële behandeling gebeurt.

Volledig private EMDR-therapie op Mallorca en in Zürich

THE BALANCE biedt volledig private residentiële behandeling op Mallorca en in Zürich, waarbij elke residentie en elk programma aan één cliënt is gewijd.

Voor leidinggevenden, oprichters, publieke figuren, beroemdheden, internationaal mobiele gezinnen en HNWI- of UHNWI-cliënten kan privacy bepalend zijn voor de vraag of traumabehandeling haalbaar voelt. De planning van sessies, toegang voor professionals, vervoer, communicatie, hersteltijd en betrokkenheid van geautoriseerde partners of familieleden kunnen discreet worden gepland.

Dit creëert geen andere vorm van EMDR en verandert de eisen aan het bewijs niet. Het onderscheid ligt in de omgeving voor één cliënt en de mogelijkheid om de behandeling af te stemmen op een complexe individuele situatie.

Voorbereiding op nazorg

Traumabehandeling eindigt niet simpelweg omdat een residentiële periode eindigt of een geselecteerde herinnering minder belastend wordt.

Vóór ontslag beoordeelt het team of verdere EMDR aangewezen is, wie deze zal bieden, wat buiten de huidige reikwijdte blijft en hoe vooruitgang wordt ondersteund via psychotherapie, psychiatrische zorg, relaties, slaap, werk, routines en de omgeving waarnaar de cliënt terugkeert.

Overdracht vereist passende toestemming en voldoende informatie zodat de ontvangende behandelaar de uitgevoerde behandeling, huidige risico’s, resterende doelen en de reactie van de cliënt begrijpt.

Veelgestelde vragen

Het artikel