Melatonine is een hormoon dat betrokken is bij de regulatie van het circadiane ritme, slaap en waakzaamheid. Het zit ook in geneesmiddelen en supplementen die verschillen in samenstelling, afgifte van de stof en goedgekeurde toepassingen. Slaapproblemen wijzen op zichzelf niet op een tekort aan dit hormoon. Dat melatonine van nature in het lichaam voorkomt, betekent niet dat elk product dat het bevat voor iedereen geschikt of veilig is.
Deze gids legt uit wat wetenschappelijk onderbouwd is, wat individueel moet worden beoordeeld en wat het verschil is tussen de behandeling van een specifiek slaapprobleem en algemene beloften over verbetering van het zenuwstelsel of de stemming. Dit is geen persoonlijk voorschrift. Als iemand te veel inneemt of een kind het product per ongeluk inslikt, neem dan onmiddellijk contact op met een antigifcentrum of arts. Bel bij ademhalingsproblemen, bewustzijnsverlies of epileptische aanvallen de lokale hulpdiensten. Probeer geen braken op te wekken.
Wat is melatonine en wat heeft het met slaap te maken?
De afgifte van melatonine hangt samen met de afwisseling van licht en donker en helpt het lichaam te herkennen wanneer het nacht is. Slaap is niet afhankelijk van één hormoon: ook dagindeling, omgeving, aandoeningen, geneesmiddelen en andere factoren spelen een rol. Het is daarom niet juist om elke vorm van slapeloosheid als een melatoninetekort te beschouwen of een supplement te zien als een vanzelfsprekende oplossing voor elk nachtelijk ontwaken. Bron: US National Center for Complementary and Integrative Health.
Slaappatronen verschillen per leeftijd en omstandigheid. Er is geen vast tijdstip na zonsondergang waarop het hormoon bij iedereen een piek bereikt. Een beschrijving van een natuurlijke verandering in het lichaam zegt niets over de juiste dosis van een commercieel product en bewijst niet dat het nodig is. Een beter uitgangspunt is het probleem te beschrijven: is inslapen moeilijk, wordt iemand herhaaldelijk wakker of begint de slaap veel later dan de vereiste dagindeling toelaat?
Wat is het verschil tussen een melatoninegeneesmiddel en een voedingssupplement?
Bij een goedgekeurd geneesmiddel hoort officiële informatie over de indicaties, leeftijdsgroepen, gebruiksaanwijzingen en waarschuwingen. Het wetenschappelijke bewijs voor dat geneesmiddel geldt niet automatisch voor een supplement. Producten kunnen verschillen in de snelheid waarmee zij de stof afgeven, hun aanvullende ingrediënten en hun sterkte. Een vergelijkbare naam of hetzelfde aantal milligrammen is daarom niet voldoende om vast te stellen dat twee producten gelijkwaardige alternatieven zijn.
Een voorbeeld is Circadin, een geneesmiddel met verlengde afgifte dat in de Europese Unie is goedgekeurd voor de kortdurende behandeling van specifieke gevallen van primaire slapeloosheid die gepaard gaat met een slechte slaapkwaliteit bij mensen van 55 jaar en ouder. Dit betekent niet dat elk supplement of de behandeling van elke vorm van slapeloosheid bij volwassenen of kinderen is goedgekeurd. Raadpleeg de bijsluiter van het betreffende product en de behandelend arts. Bron: Europees Geneesmiddelenbureau, Circadin.
De regels voor de verstrekking van producten verschillen per land. Ze laten zich niet samenvatten in de stelling dat een bepaalde sterkte altijd zonder recept verkrijgbaar is of overal een recept vereist. Een apotheker kan het aangeboden product, de afgifte van de werkzame stof en de geschiktheid naast andere geneesmiddelen controleren. Kies niet voor een hogere dosis alleen omdat de slaap na een korte proefperiode niet is verbeterd.
Wanneer kan melatonine helpen bij slaapproblemen?
Melatonine kan helpen bij sommige stoornissen in de timing van de slaap en bij een jetlag, maar het resultaat is niet in elke situatie hetzelfde. Het bewijs voor supplementen bij chronische slapeloosheid rechtvaardigt geen algemene aanbeveling voor iedereen met deze aandoening. Cognitieve gedragstherapie voor slapeloosheid is een van de kernbehandelingen om te bespreken wanneer het probleem aanhoudt. Dit staat los van de vraag of een bepaald geneesmiddel een specifieke goedgekeurde indicatie heeft. Bron: wetenschappelijk bewijs over melatonine en slaapstoornissen.
Bij een vertraagde slaap-waakfasestoornis of stoornissen waarbij het slaapritme niet aansluit op het 24-uursritme, is het tijdstip van een interventie van belang. De instructie ‘een halfuur voor het slapengaan’ kan niet bij elke circadianeritmestoornis worden toegepast. Een specialistische beoordeling helpt om verschillen in slaapschema’s te onderscheiden van slapeloosheid of slaperigheid door een andere oorzaak. Vervolgens wordt vastgesteld of behandeling nodig is en hoe die moet worden gevolgd.
Voor mensen die in ploegendienst werken, zijn de beschikbare onderzoeken beperkt of niet eenduidig. Een supplement biedt geen garantie op een goede slaap overdag. Ook de invloed van werkroosters en onvoldoende gelegenheid om te slapen mag niet over het hoofd worden gezien. Als slaperigheid aanhoudt of invloed heeft op autorijden of werken, bespreek dan de veiligheid en mogelijke oorzaken met een arts, in plaats van zonder beoordeling overdag stimulerende middelen en ’s nachts kalmerende middelen te combineren.
Wat is JP Melatonin?
Zoekt u informatie over een merknaam zoals JP Melatonin, controleer dan de verpakking die in uw land verkrijgbaar is. De naam alleen zegt niets met zekerheid over het aantal tabletten, de sterkte, de farmaceutische vorm of de registratieautoriteit. Deze gegevens kunnen veranderen of per markt verschillen. Dit artikel geeft daarom geen voorschrift en noemt geen vaste sterkte voor dit merk.
Laat de verpakking of bijsluiter aan een apotheker zien en vraag naar de ingrediënten, de afgifte van de stof en de waarschuwingen. Dat een product te koop is, betekent niet dat het depressie of ontwenningsverschijnselen bij andere geneesmiddelen behandelt, of dat het geschikt is voor een kind. Instructies voor een goedgekeurd geneesmiddel mogen niet automatisch worden opgevat als instructies voor dit product of een ander supplement.
Hoe worden dosis, tijdstip en gebruiksduur bepaald?
De beslissing hangt af van het product, de reden voor behandeling, de leeftijd, andere geneesmiddelen en de reactie op het middel. Er is geen universele ideale dosis voor elke volwassene of elk kind, en geen vast tijdstip waarop de werking begint. Niet snel slaperig worden is geen reden om dezelfde nacht nog een dosis te nemen of de dosis automatisch te verhogen. Volg de bijsluiter en het behandelplan en vraag wat u bij een vergeten dosis moet doen, in plaats van die zelf in te halen.
Ook de instructies over voedsel verschillen. Volgens de officiële productinformatie wordt Circadin na het eten ingenomen, één tot twee uur voor het slapengaan. Dit is een voorbeeld van instructies voor een specifiek preparaat, geen regel voor elk melatonineproduct. Het fijnmaken of kauwen van een tablet met verlengde afgifte kan de werking beïnvloeden. Vraag de apotheker daarom naar de toedieningsvorm die u gebruikt. Bron: productinformatie Circadin.
Noteer de productnaam, sterkte, tijdstippen van gebruik en eventuele veranderingen die u in uw slaap of functioneren overdag opmerkt. Deze informatie helpt om het effect te beoordelen zonder af te gaan op de indruk van één nacht. Het doel is niet om een product onbeperkt te blijven gebruiken of de behandeling op een willekeurig moment te beëindigen, maar om vast te stellen of het voldoende voordeel oplevert en of voortzetting gerechtvaardigd is.
Mogen kinderen melatonine krijgen?
Eerst moeten het slaapprobleem, de gewoonten en de gezondheidssituatie van het kind worden beoordeeld. Sommige melatoninegeneesmiddelen hebben specifieke indicaties bij kinderen wanneer maatregelen om de slaap te verbeteren onvoldoende hebben geholpen. Slenyto is daarvan een voorbeeld: de indicaties betreffen bepaalde leeftijden en aandoeningen, niet elk kind dat laat inslaapt of ’s nachts wakker wordt. Pas geen dosis voor volwassenen toe op een kind en leid uit het natuurlijke karakter van het hormoon niet af dat het veilig is. Bron: Europees Geneesmiddelenbureau, Slenyto.
De arts regelt de controles en bepaalt hoe het geneesmiddel moet worden gebruikt wanneer er een indicatie is. Bewaar verpakkingen buiten het bereik van kinderen, ook producten die op snoep lijken. Vertel andere verzorgers wat er is gegeven om dubbele doses te voorkomen. Vraag onmiddellijk medisch advies als een onbedoelde hoeveelheid is ingeslikt; wacht niet op slaperigheid of andere symptomen voordat u hulp vraagt.
Wat zijn de mogelijke bijwerkingen?
Gemelde effecten zijn onder meer slaperigheid, hoofdpijn, duizeligheid en misselijkheid. De kans hierop verschilt per product en onderzochte groep; een opsomming betekent niet dat elke gebruiker ze zal ervaren. Een klacht die na het begin van de behandeling ontstaat, bewijst op zichzelf niet dat melatonine de oorzaak is. Nieuwe of aanhoudende klachten moeten worden beoordeeld en ook andere gebruikte producten moeten worden nagelopen. Bron: veiligheid van melatonine.
Rijd niet en bedien geen gevaarlijke machines wanneer uw alertheid verminderd is. Vier uur, of een ander vast tijdsinterval, biedt geen garantie dat u weer veilig kunt rijden. Ook slaapgebrek of een ander geneesmiddel kan bijdragen aan verminderde aandacht. Zoek bij ernstige symptomen, zoals ademhalingsproblemen of bewustzijnsverlies, met spoed hulp in plaats van aan te nemen dat dit een gewoon kalmerend effect is.
Er is beperkte informatie over de veiligheid van supplementen op lange termijn. Dat betekent niet dat elk product na dezelfde gebruiksduur gevaarlijk wordt of dat elk goedgekeurd geneesmiddel op één vast moment moet worden gestopt. De voordelen, nadelige effecten en reden voor gebruik moeten periodiek worden beoordeeld, vooral wanneer de slaap niet verbetert of effecten het dagelijks leven verstoren.
Zwangerschap, borstvoeding en andere aandoeningen
Er is onvoldoende informatie om algemeen gebruik zonder medisch advies tijdens zwangerschap of borstvoeding te ondersteunen. Dat melatonine van nature in het lichaam voorkomt, bewijst niet dat het veilig is om via een product een extra hoeveelheid in te nemen. Bespreek met een arts of u ermee kunt beginnen of doorgaan en vermeld ook andere geneesmiddelen of supplementen die u gebruikt. Bevindingen uit dieronderzoek zijn niet voldoende om de veiligheid voor moeder en kind vast te stellen. Bron: zwangerschap en borstvoeding.
Lever- of nieraandoeningen, epilepsie, immuunstoornissen en behandeling met antistollingsmiddelen vragen om een individuele beoordeling. Niet elke voorzorgsmaatregel betekent een absoluut verbod voor elk product, maar voorzorgsmaatregelen mogen niet worden genegeerd. Een allergie voor een ingrediënt is iets anders dan een mogelijke wisselwerking tussen geneesmiddelen. Het noemen van diagnoses en geneesmiddelnamen helpt om een nauwkeuriger besluit te nemen dan een vage omschrijving zoals ‘iets voor de zenuwen’.
Wisselwerkingen met geneesmiddelen en alcohol
Sommige geneesmiddelen beïnvloeden de afbraak van melatonine, terwijl andere bij gelijktijdig gebruik de slaperigheid versterken. Fluvoxamine kan de blootstelling aan melatonine sterk verhogen. De productinformatie van Circadin adviseert deze combinatie te vermijden. Oestrogenen in sommige anticonceptiemiddelen of hormoonbehandelingen kunnen de melatoninespiegel verhogen doordat zij de afbraak verminderen, niet doordat zij noodzakelijkerwijs de natuurlijke aanmaak verhogen. Bron: professionele productinformatie Circadin, wisselwerkingen.
De volledige lijst moet worden gecontroleerd, inclusief antistollingsmiddelen, geneesmiddelen tegen epilepsie, sommige bloeddrukmiddelen en kruidenproducten. Trek het effect van één geneesmiddel niet door naar een hele groep en stop niet met een voorgeschreven behandeling om een supplement te kunnen gebruiken. Een apotheker of arts kan controleren welke wisselwerkingen relevant zijn voor uw product, dosis en omstandigheden. Bron: Britse National Health Service.
Alcohol moet worden vermeden bij gebruik van Circadin, omdat het het gunstige effect op de slaap kan verminderen. Combinatie met slaapmiddelen of benzodiazepinen kan ook de verstoring van aandacht en coördinatie versterken. Gebruik melatonine niet om een combinatie van kalmerende middelen veilig te maken of om op eigen initiatief de ontwenning van een ander geneesmiddel op te vangen. Ontwenningsrisico’s verschillen per stof en vereisen een afzonderlijke beoordeling.
Melatonine, het zenuwstelsel en depressie: wat betekent het onderzoek?
Onderzoekers bestuderen de biologische effecten van melatonine en manieren om het toe te dienen, waaronder nanotechnologie. Experimenteel onderzoek betekent niet dat deze benaderingen klinisch bewezen, veiligere behandelingen voor de ziekte van Alzheimer of depressie zijn geworden. Evenmin bewijzen antioxiderende eigenschappen dat een supplement hersenveroudering voorkomt of het zenuwstelsel bij elke gebruiker beschermt.
Het verbeteren van de slaap kan deel uitmaken van de zorg voor iemand met een depressie, maar daarmee is melatonine geen vervanging voor antidepressiva of psychologische therapie wanneer die nodig zijn. Het mag niet worden gepresenteerd als een algemeen goedgekeurde behandeling voor postpartumdepressie, chronische vermoeidheid, hoge bloeddruk of ontwenning van benzodiazepinen. Elke aandoening vereist eigen wetenschappelijk bewijs en een eigen beoordeling. Bron: goedgekeurde indicatie van Circadin; beperkingen van het beschikbare bewijs.
Wanneer moet een slaapbehandeling opnieuw worden beoordeeld?
Vraag om een herbeoordeling als het probleem aanhoudt, invloed heeft op werk, studie of autorijden, of ertoe leidt dat u meer slaapmiddelen nodig hebt. Vertel de arts over uw gebruikelijke dagindeling, klachten overdag, geneesmiddelen en andere middelen. De gids over slaapstoornissen kan helpen om vragen te ordenen, maar kan op zichzelf niet bepalen wat de juiste diagnose of behandeling is.
Als slapeloosheid na het stoppen terugkeert, bewijst dat op zichzelf geen melatonineverslaving en is niet automatisch een afbouwplan nodig zoals bij benzodiazepinen. Spreek met uw behandelaar af wanneer u de behandeling opnieuw beoordeelt en hoe u het oorspronkelijke probleem aanpakt. Goede zorg omvat het volgen van gunstige en ongewenste effecten; zij berust niet op de belofte dat een natuurlijk product elk slaap- en stemmingsprobleem oplost.


