Psychiatrische polyfarmacie: meerdere medicijnen beoordelen

Psychiatrische polyfarmacie betekent dat iemand meer dan één psychiatrisch geneesmiddel gebruikt. Een combinatie kan gerechtvaardigd zijn, maar moet een duidelijk doel hebben en regelmatig worden beoordeeld. Het aantal geneesmiddelen alleen bepaalt niet of de behandeling passend is; het nut, interacties, cumulatieve bijwerkingen en de behandeldoelen van de persoon' zijn van belang.

Bepaal het doel van elk geneesmiddel

Een medicatieschema kan gericht zijn op meer dan één aandoening, een onvolledige respons of een tijdelijke overgang. Vraag wat elk middel moet doen en hoe het nut ervan is vastgesteld. Een geneesmiddel dat tijdens een eerdere crisis is toegevoegd, is mogelijk niet opnieuw beoordeeld nadat de omstandigheden veranderden.

Neem ook geneesmiddelen mee die door andere behandelaars zijn voorgeschreven en middelen die zonder recept verkrijgbaar zijn. Een sederend antihistaminicum, pijnstiller, supplement of incidenteel gebruikte benzodiazepine kan het totale risico beïnvloeden, ook als het niet als onderdeel van de psychiatrische behandeling wordt beschouwd. Een nauwkeurige lijst is het uitgangspunt.

Combinaties kunnen nuttig zijn, maar vereisen een onderbouwing

Bij sommige aandoeningen en situaties van therapieresistentie worden wetenschappelijk onderbouwde combinaties gebruikt. Andere medicatieschema’s ontstaan geleidelijk wanneer nieuwe symptomen of bijwerkingen optreden. Een geneesmiddel toevoegen om een bijwerking van een ander geneesmiddel' te behandelen kan soms redelijk zijn, maar kan ook een voorschrijfcascade veroorzaken die moet worden beoordeeld.

Vraag of het oorspronkelijke geneesmiddel nog nodig is en of een andere aanpak de belasting kan verminderen. Bij de beoordeling moet naast medicatie ook worden gekeken naar psychologische en praktische ondersteuning. Een combinatie mag niet uitsluitend worden voortgezet omdat een wijziging administratief lastig lijkt.

Cumulatieve risico’s die beoordeeld moeten worden

Interacties beoordelen vraagt meer dan geneesmiddelen tellen

De precieze werkzame stoffen, doses, toedieningsvormen, tijdstippen, orgaanfunctie en het middelengebruik beïnvloeden het risico. Sommige combinaties veranderen de geneesmiddelspiegels; bij andere tellen vergelijkbare effecten bij elkaar op zonder dat de concentraties veranderen. Een apotheker of behandelaar moet het volledige medicatieschema beoordelen, in plaats van af te gaan op een algemene online waarschuwing voor interacties.

Nieuw ontstane verwardheid, ernstige sedatie, flauwvallen, ongewone bewegingen of uitgesproken agitatie kunnen een snelle beoordeling vereisen. Ernstige symptomen mogen niet zonder meer worden toegeschreven aan de onderliggende psychische aandoening. Veranderingen na het toevoegen van een geneesmiddel zijn bijzonder nuttige informatie.

Vereenvoudiging moet worden gepland en gevolgd

Als een geneesmiddel niet meer helpt of de belasting ervan groter is dan het nut, kan begeleid afbouwen passend zijn. Bij antidepressiva, benzodiazepinen, antipsychotica en stemmingsstabilisatoren spelen verschillende aandachtspunten rond onttrekking, terugkeer van klachten en hervatting van het gebruik. Meerdere middelen tegelijk stoppen kan het moeilijk maken om symptomen te duiden.

Spreek af welke wijziging eerst wordt doorgevoerd, wat het verwachte voordeel is en welke uitkomstmaten worden gevolgd. Het plan kan onderzoeken, langzamer afbouwen of blijvende betrokkenheid van een specialist vereisen. Stop niet op eigen initiatief met geneesmiddelen omdat de lijst lang lijkt.

Werk met gedeelde dossiers en duidelijke verantwoordelijkheden

Meerdere voorschrijvers vergroten de kans op dubbelmedicatie of onduidelijkheid over de monitoring. Leg vast wie de beoordeling coördineert, wie elk geneesmiddel opnieuw voorschrijft en hoe wijzigingen aan de apotheek en andere teams worden doorgegeven. Bij een zorgoverdracht moeten indicaties en de respons worden vermeld, niet alleen namen en sterktes.

Beoordeel bij vervolgafspraken de symptomen, het functioneren, de bijwerkingen en of het medicatieschema eenvoudiger te gebruiken is. Een geslaagde vereenvoudiging kan minder geneesmiddelen, een betere toedieningsvorm of een beter samenhangend plan betekenen. Het doel is een effectieve behandeling met een gerechtvaardigde belasting, niet een vooraf bepaald aantal geneesmiddelen.

Breng in kaart hoe de medicatielijst is ontstaan

Bij een zinvolle beoordeling wordt nagegaan wanneer elk geneesmiddel is gestart, welk probleem het moest aanpakken en wat daarna veranderde. Sommige combinaties zijn bewust gekozen, terwijl andere ontstaan doordat voorschriften van verschillende zorgverleners zich opstapelen. Een tijdelijk geneesmiddel voor een crisis, slaapprobleem of overgang naar een andere behandeling kan op de lijst blijven staan nadat de oorspronkelijke aanleiding is veranderd. Informatie over het eerdere verloop kan verduidelijken of een middel nog nuttig is. Als dossiers onvolledig zijn, vertel dan wat u zich herinnert in plaats van aan te nemen dat elk langdurig voorschrift voor permanent gebruik bedoeld moet zijn geweest.

Neem ook gebruik zo nodig, vrij verkrijgbare middelen en geneesmiddelen voor lichamelijke aandoeningen mee. Controleer of merknamen en generieke namen naar dezelfde werkzame stof verwijzen, vooral na ontslag uit het ziekenhuis of een wisseling van apotheek. Het daadwerkelijke gebruik kan afwijken van de lijst in het computersysteem. Neem daarom waar mogelijk verpakkingen of een actueel medicatieoverzicht van de apotheek mee. Het doel is een nauwkeurig uitgangspunt voor een klinische beslissing. Het aantal voorschriften kan niet aangeven of een medicatieschema passend is zonder te weten wat de doelen, het nut en de bijwerkingen zijn en hoe betrouwbaar het kan worden gevolgd.

Maak onderscheid tussen augmentatie en het behandelen van een voorschrijfcascade

Bij augmentatie wordt een behandeling toegevoegd om een onvolledige respons te verbeteren. Een voorschrijfcascade kan ontstaan wanneer een bijwerking van een geneesmiddel' als een nieuwe aandoening wordt behandeld en een ander geneesmiddel wordt toegevoegd. Deze situaties vragen om verschillende verklaringen. Vraag of een nieuw symptoom met de behandeling kan samenhangen en of er bewijs is voor het nut van de voorgestelde toevoeging bij de oorspronkelijke aandoening. Een tweede geneesmiddel kan redelijk zijn, maar het team moet de rol ervan kunnen beschrijven en uitleggen hoe het nut zal worden gemeten.

Slaperigheid, rusteloosheid of seksuele problemen kunnen bijvoorbeeld aanleiding zijn om het bestaande medicatieschema te beoordelen, in plaats van automatisch een ander middel toe te voegen. Tegelijkertijd mag een daadwerkelijke tweede aandoening niet worden genegeerd alleen omdat er al meerdere geneesmiddelen zijn voorgeschreven. Het overzicht van antidepressiva en overzicht van antipsychotica beschrijven de algemene rol van deze middelen in de behandeling, maar kunnen niet bepalen of een specifieke combinatie gerechtvaardigd is. Spreek af wat als een geslaagd resultaat geldt, gedurende welke periode de proefbehandeling wordt geëvalueerd en wat er gebeurt als de toegevoegde behandeling niet helpt.

Beoordeel cumulatieve effecten en incidenteel medicatiegebruik

Directe interacties vormen slechts één onderdeel van de beoordeling. Meerdere middelen kunnen samen bijdragen aan sedatie, duizeligheid, obstipatie, gewichtsgerelateerde effecten of andere belastende effecten, zonder hetzelfde werkingsmechanisme te hebben. Geneesmiddelen die zo nodig worden gebruikt, kunnen deze effecten laten wisselen. Noteer daarom wanneer ze daadwerkelijk worden ingenomen. Ook alcohol, supplementen en vrij verkrijgbare slaap- of allergiemiddelen zijn van belang. Een apotheker kan helpen onderscheid te maken tussen dubbel gebruik van dezelfde werkzame stof en twee verschillende geneesmiddelen met overlappende effecten, en vaststellen welke punten door de voorschrijver moeten worden beoordeeld.

Houd ook rekening met de praktische belasting: meerdere toedieningstijdstippen, instructies over voedsel, momenten voor herhaalrecepten of controleafspraken kunnen een medicatieschema moeilijk uitvoerbaar maken. Gemiste doses kunnen dan ten onrechte worden aangezien voor onvoldoende effect van de behandeling. Vraag of een eenvoudiger schema of een andere toedieningsvorm passend is voordat wordt aangenomen dat een extra geneesmiddel nodig is. Als benzodiazepineafhankelijkheid of onttrekking aan een ander geneesmiddel een rol speelt, vereist vereenvoudiging een begeleid plan. Stoppen met een middel kan het ene risico verminderen en een ander risico introduceren. Daarom moeten het cumulatieve nut en de cumulatieve schade samen worden afgewogen.

Plan een beoordeling die tot duidelijke vervolgstappen leidt

Een afspraak over polyfarmacie moet eindigen met uitleg over welke geneesmiddelen nog gerechtvaardigd zijn en wat er eventueel verandert. Een effectieve combinatie voortzetten kan een geldige uitkomst zijn. Als afbouwen of vervangen wordt voorgesteld, vraag dan welk middel als eerste wordt aangepakt en waarom. Meerdere geneesmiddelen tegelijk wijzigen kan het moeilijk maken om onttrekking, terugval en nieuwe bijwerkingen van elkaar te onderscheiden. De behandelaar moet een passende aanpak bepalen, vervolgafspraken regelen en uitleggen hoe problemen tussen afspraken worden opgevangen.

Leg vast wie de apotheek en andere voorschrijvers informeert en zorg dat de schriftelijke lijst overeenkomt met de daadwerkelijk beschikbare medicatie. Noteer de redenen voor wijzigingen, zodat een latere behandelaar een gestopt middel niet automatisch opnieuw start. Bij vervolgafspraken moeten symptomen, dagelijks functioneren, bijwerkingen en de gebruiksvriendelijkheid van het medicatieschema worden beoordeeld. Het doel is blijvend effectieve zorg met een gerechtvaardigde behandelbelasting. Dat kan minder voorschriften, een betere toedieningsvorm of betere afstemming betekenen, in plaats van het behalen van een vast streefaantal geneesmiddelen.

Maak het volgende gesprek over medicatie zinvol

Neem één actuele medicatielijst mee naar de afspraak, met het exacte middel, de voorgeschreven gebruiksinstructies, vrij verkrijgbare middelen, supplementen en geneesmiddelen die u slechts af en toe gebruikt. Geef het aan als de lijst in het dossier van de kliniek afwijkt van wat u daadwerkelijk gebruikt. Inzicht in dat verschil is nuttiger dan proberen een antwoord te geven dat correct klinkt. Een foto van de verpakking kan helpen om een onbekend merk of een onbekende toedieningsvorm te verduidelijken.

Kies vóór de afspraak twee of drie prioriteiten. Dat kunnen een aanhoudend symptoom, een bijwerking die het dagelijks leven beïnvloedt, een uitslag van een controle of zorgen over het voortzetten van de behandeling zijn. Beschrijf wanneer het probleem begon en of het volgde op een verandering in medicatie, ziekte, slaap of middelengebruik. U hoeft de oorzaak niet zelf vast te stellen. Een duidelijke tijdlijn helpt de behandelaar verschillende verklaringen te overwegen zonder alles automatisch toe te schrijven aan de psychiatrische aandoening.

Zorg dat er aan het einde van de afspraak een vervolgstap en een evaluatiedatum zijn afgesproken. Als het plan verandert, vraag dan om schriftelijke instructies die uitleggen wat elk geneesmiddel moet doen en met wie u contact kunt opnemen als er een probleem ontstaat. Controleer of de apotheek en andere voorschrijvers het bijgewerkte plan hebben. Een zinvolle beoordeling eindigt met toegewezen verantwoordelijkheden, niet alleen met het advies om de situatie te volgen. Bij gezamenlijke besluitvorming moeten uw voorkeuren, het beschikbare bewijs en de praktische uitvoerbaarheid van het plan worden meegenomen.

Gerelateerde gidsen over medicatie en behandeling

• Inzicht in benzodiazepineafhankelijkheid en -verslaving
• Wat zijn antipsychotica
• Wat zijn antidepressiva
• Bekijk de medicatiegids