‘Alcoholische dementie’ is een oudere term die soms wordt gebruikt voor aanhoudende problemen met het geheugen, plannen en andere denkvaardigheden die samenhangen met schadelijk alcoholgebruik. Alcoholgerelateerde hersenschade, afgekort ARBD naar de Engelse term, is een bredere term die meerdere aandoeningen omvat. Het is geen afzonderlijke diagnose en de term mag niet als synoniem voor het syndroom van Wernicke-Korsakov worden gebruikt.
Hoe alcohol kan bijdragen aan hersenschade
Langdurig schadelijk alcoholgebruik, voedingstekorten, herhaalde ontwenning met complicaties, hoofdletsel en vaatproblemen kunnen bijdragen aan cognitieve beperkingen. Bij één persoon kunnen meerdere aandoeningen tegelijk een rol spelen. Symptomen moeten klinisch worden beoordeeld; er mag niet worden aangenomen dat elk geheugenprobleem door alcohol wordt veroorzaakt.
Thiamine, oftewel vitamine B1, is bijzonder belangrijk. Een ernstig tekort kan Wernicke-encefalopathie en blijvende geheugenproblemen veroorzaken. Een tekort kan ook voorkomen bij mensen die geen alcohol drinken, onder meer bij mensen met een verstoorde opname van voedingsstoffen of andere oorzaken van ernstige ondervoeding.
Wernicke-encefalopathie is een medisch spoedgeval
Nieuw ontstane verwardheid, onvast lopen of afwijkende oogbewegingen bij iemand met een risico op thiaminetekort vereisen een dringende medische beoordeling. Niet alle symptomen zijn altijd tegelijk aanwezig. Plotselinge symptomen mogen niet worden afgedaan als gewone dronkenschap of een al langer bestaand geheugenprobleem.
Een vermoeden van Wernicke-encefalopathie vereist een spoedbehandeling in het ziekenhuis, meestal met thiamine die via een ader wordt toegediend. Voeding of een vrij verkrijgbaar vitaminepreparaat is geen toereikend alternatief voor een spoedbehandeling. Behandelaren mogen noodzakelijke behandeling niet uitstellen in afwachting van een scan of alle onderzoeksuitslagen.
Wat is het syndroom van Korsakov?
Bij het syndroom van Korsakov heeft iemand aanhoudend moeite met het vormen van nieuwe herinneringen, soms ook met het ophalen van oudere informatie. Het kan ontstaan na Wernicke-encefalopathie. Sommige mensen vullen gaten in hun geheugen op met onjuiste verhalen; dit wordt confabulatie genoemd. Dit is een gevolg van een verstoorde geheugenfunctie en geen bewijs dat iemand bewust liegt.
Symptomen die beoordeling vereisen
- Moeite om recente gesprekken of afspraken te onthouden.
- Moeite met plannen, organiseren, geld beheren of meerdere stappen achter elkaar uitvoeren.
- Veranderingen in aandacht, beoordelingsvermogen of het vermogen om dagelijkse taken uit te voeren.
- Evenwichtsproblemen, vallen of coördinatieproblemen.
Een behandelaar kan het alcoholgebruik in de voorgeschiedenis, de voeding, medicatie, psychische gezondheid en lichamelijke of neurologische aandoeningen beoordelen. Cognitief onderzoek en informatie van een naaste kunnen hierbij helpen. De score op een korte screening is op zichzelf niet voldoende om de diagnose vast te stellen. Plotselinge verwardheid, krachtsverlies of veranderingen in de spraak kunnen een andere acute oorzaak hebben en vereisen een medische spoedbeoordeling.
Behandeling en blijvende ondersteuning
De zorg kan bestaan uit behandeling van alcoholproblemen, behandeling van voedings- en thiaminetekorten, revalidatie en praktische ondersteuning thuis. De Britse klinische richtlijn voor ARBD beveelt een gecoördineerde beoordeling en ondersteuning aan die zijn afgestemd op cognitieve problemen. De betrokkene moet zo veel mogelijk bij beslissingen worden betrokken, met passende hulp om het plan te begrijpen en uit te voeren.
Stoppen met schadelijk alcoholgebruik is een belangrijk behandeldoel, maar bij lichamelijke afhankelijkheid kan abrupt stoppen gevaarlijk zijn. Regel een medische beoordeling en een ontwenningsplan in plaats van te proberen het alcoholgebruik zonder begeleiding af te bouwen. Zorgverleners kunnen ook voedingsbehandeling en ondersteuning bieden aan iemand die blijft drinken.
Praktische ondersteuning kan bestaan uit vaste routines, schriftelijke geheugensteuntjes, hulp bij afspraken en ondersteuning bij geldzaken of medicatie. Sommige mensen hebben begeleid wonen of langdurige zorg nodig. Ook familieleden en mantelzorgers kunnen behoefte hebben aan advies, respijtzorg en eigen ondersteuning.
Kan alcoholgerelateerde hersenschade verbeteren?
Bij sommige mensen treedt verbetering op door behandeling, voeding, blijvende veranderingen in het alcoholgebruik en revalidatie. Anderen houden blijvende beperkingen, vooral van het geheugen. De voortgang en zorgbehoeften moeten in de loop van de tijd opnieuw worden beoordeeld. Vaste herstelpercentages, een algemeen geldende termijn van twee jaar of een belofte van een normale levensverwachting kunnen de uitkomst voor een individu niet voorspellen.


