U hoeft niet zeker te weten of u verslaafd bent om hulp te vragen bij drugsgebruik. Een gesprek kan duidelijk maken wat er speelt, welke risico’s er zijn en wat u wilt veranderen. Deze gids gaat over beoordeling en behandeling. Voor een uitleg over beloning, leren en aanpassing van het brein kunt u verder lezen over de biologie van verslaving. Een diagnose zegt niets over iemands karakter. [1,2]
Wat wordt bij een beoordeling besproken?
Een behandelaar vraagt naar de middelen die u gebruikt, hoe vaak en ongeveer hoeveel, eerdere pogingen om te minderen en de gevolgen voor gezondheid en dagelijks leven. Ook voorgeschreven medicijnen, ontwenningsklachten, psychische problemen en veiligheid zijn belangrijk. Meer gebruiken dan bedoeld, herhaaldelijk niet kunnen minderen of doorgaan ondanks schade zijn redenen voor een gesprek, niet voor een diagnose op basis van een internetlijst. [1,2]
Neem zo mogelijk een medicijnlijst of verpakkingen mee en vertel wat u werkelijk gebruikt. Schrijf op wat u wilt veranderen en wat dat moeilijk maakt. Pijn, angst, somberheid of problemen met wonen en werk kunnen eveneens aandacht nodig hebben. Dat vraagt om samenhangende hulp, niet om alle klachten automatisch aan drugs toe te schrijven. [2]
Lichamelijke afhankelijkheid en verslaving zijn niet hetzelfde
Het lichaam kan zich aan bepaalde medicijnen aanpassen, waardoor klachten ontstaan bij vermindering of stoppen. Dat kan ook gebeuren bij voorgeschreven gebruik. Tolerantie of ontwenning alleen bewijst geen stoornis in het gebruik van middelen. Een behandelaar bekijkt het gebruikspatroon, de controle, de gevolgen en de medische context. Verhoog de dosis niet zelf en stop niet om te testen of u afhankelijk bent. [3,4]
Waarom het gebruikte middel verschil maakt
Middelen zijn niet onderling uitwisselbaar. Er bestaat geen ranglijst die voor iedere persoon betrouwbaar voorspelt welke drug het meest verslavend is. Vertel ook over producten zonder recept en over combinaties. Belangrijke aandachtspunten zijn:
- Alcohol: het gebruikspatroon, de gevolgen en het risico op ontwenning bepalen mede de zorg. Bij afhankelijkheid kan plotseling stoppen gevaarlijk zijn. [5]
- Opioïden: deze groep omvat bepaalde voorgeschreven pijnstillers en middelen zoals heroïne. Behandeling van pijn, lichamelijke afhankelijkheid en een opioïdgebruiksstoornis moeten van elkaar worden onderscheiden. [6]
- Benzodiazepinen en andere slaap- of kalmeringsmiddelen: voorschrift, combinaties en risico’s bij afbouwen moeten worden nagekeken. Niet ieder slaapmiddel behoort tot dezelfde geneesmiddelgroep. Ook correct gebruik sluit afhankelijkheid en andere bijwerkingen niet uit. [3,4]
- Stimulerende middelen, cannabis, hallucinogenen en andere drugs: werking en risico’s verschillen per product. Een categorie of straatnaam vertelt niet voldoende om een persoonlijke inschatting te maken. Meld welke middelen zijn gebruikt en welke klachten optraden. [1]
Ook nicotine en vrij verkrijgbare producten kunnen relevant zijn voor het gesprek. Dat een middel legaal of zonder recept verkrijgbaar is, betekent niet dat het zonder risico is. Probeer het effect van één middel niet met een ander te corrigeren; laat combinaties beoordelen. [1,4]
Wat doen drugs met lichaam, gedrag en relaties?
Effecten hangen onder meer af van het middel, de hoeveelheid, de frequentie, combinaties en de gezondheid van de persoon. Vergiftiging en ongelukken kunnen ook zonder verslaving voorkomen. Concentratieproblemen, slecht slapen, conflicten of minder goed functioneren kunnen aanleiding zijn voor onderzoek, maar bewijzen op zichzelf geen drugsprobleem. [1,2]
Het is niet juist om mensen met een verslaving automatisch als gewelddadig, manipulatief of oneerlijk te beschrijven. Bespreek concrete zorgen en gedrag, en bewaak de veiligheid wanneer er dreiging of geweld is. Naasten mogen hulp voor zichzelf zoeken, los van de vraag of de persoon die gebruikt al behandeling aanvaardt.
Welke behandeling is mogelijk?
Een plan kan gesprekken, gedragstherapeutische behandeling, medicijnen wanneer aangewezen en praktische ondersteuning combineren. Psychische aandoeningen en middelenproblemen vragen soms gelijktijdige behandeling. Niet iedereen heeft een opname nodig. De keuze hangt af van veiligheid, medische behoeften, voorkeuren en de omstandigheden thuis. [2,7]
Begeleiding van ontwenning kan nodig zijn, maar is geen verplichte eerste stap voor iedereen en vormt niet de volledige behandeling. Bij een opioïdgebruiksstoornis kunnen onder meer methadon of buprenorfine worden ingezet. Deze medicijnen worden professioneel voorgeschreven en gevolgd. Ook buprenorfine kan lichamelijke afhankelijkheid geven; plotseling stoppen kan ontwenningsklachten veroorzaken. Bespreek een geplande verandering met de voorschrijver. [6,10]
Vraag bij een aanbod welke behandeling u krijgt, wie verantwoordelijk is, wat de alternatieven zijn en hoe de nazorg en eventuele crisishulp zijn geregeld. Bespreek ook kosten en wachttijden. Geen behandeling kan een blijvend resultaat garanderen. Een terugkeer naar gebruik is aanleiding om risico’s en ondersteuning opnieuw te beoordelen, niet om hulp op te geven. [5,6,7]
Hulp vinden in Nederland
De huisarts kan met u bespreken welke hulp past en zo nodig verwijzen naar de verslavingszorg. Drugsinfo van het Trimbos-instituut beschrijft zelfhulp, contact met ervaringsdeskundigen en professionele hulp en biedt een hulpkaart. Zelfhulp via internet vervangt geen medische beoordeling van ernstige ontwenningsklachten. [7,8]
Bij bewusteloosheid, afwijkende ademhaling, convulsies of direct gevaar voor uzelf of iemand anders belt u 112. Wacht bij een vermoedelijke ernstige vergiftiging niet op een gewone afspraak. Voor een geplande vermindering van alcohol of kalmeringsmiddelen kan vooraf medisch advies nodig zijn; bij een ernstige reactie is juist onmiddellijke beoordeling nodig. Buiten Nederland gebruikt u de plaatselijke hulpdiensten. [3,4,5]


