Bij de behandeling van een drugs- of alcoholverslaving heeft iedereen andere behoeften. Een verslaving kan variëren van licht tot ernstig, afhankelijk van het aantal symptomen en de mate waarin die het dagelijks leven beïnvloeden. Welke zorg iemand nodig heeft om deze cyclus te doorbreken en uit de verlammende verslaving te komen, hangt af van de ernst ervan.
De meeste mensen die afhankelijk worden van alcohol of drugs krijgen plotseling ontwenningsverschijnselen wanneer zij proberen te stoppen. De gevolgen van deze verschijnselen voor lichaam en geest kunnen zeer onaangenaam en mogelijk gevaarlijk zijn. Om deze fase veilig te doorlopen, is professionele hulp noodzakelijk. Hier komt detox in beeld.
Detoxificatie omvat de medische beoordeling en behandeling van intoxicatie of ontwenning, met ondersteuning om te stabiliseren en een vervolgbehandeling aan te gaan. Het gaat niet simpelweg om het verwijderen van alle sporen van een middel. Niet iedereen heeft een afzonderlijke detoxfase nodig, en detox alleen behandelt niet alle aspecten van een stoornis in het gebruik van middelen.
Professionele ontwenningsprogramma’s bieden verschillende niveaus van ondersteuning, afgestemd op de behoeften van de persoon. Het medisch toezicht, de personele bezetting en de toegang tot spoedbehandeling verschillen per zorgsetting.
Ontwenningszorg kan op verschillende niveaus worden aangeboden, van ambulante zorg met monitoring tot intensieve ziekenhuisbehandeling. De terminologie verschilt per zorgstelsel. Hieronder worden de belangrijkste vormen van ondersteuning beschreven:
Ambulante detoxificatie zonder langdurige monitoring ter plaatse
Dit zorgniveau omvat georganiseerde ambulante zorg waarbij deskundigen op vooraf vastgestelde momenten controles uitvoeren. Voorbeelden zijn een detox in een artsenpraktijk of onder begeleiding van een thuiszorgorganisatie.
Ambulante detoxificatie met langdurige monitoring ter plaatse
Deze vorm van detox lijkt sterk op het hierboven beschreven zorgniveau, maar vindt plaats onder toezicht van gekwalificeerde verpleegkundigen die alle deelnemende patiënten meerdere uren per dag blijven monitoren.
Residentiële detoxificatie onder klinische begeleiding
Bij deze specifieke vorm van detox is er dag en nacht toezicht. Deze vorm wordt ook wel sociale detoxificatie genoemd, omvat minimaal medisch toezicht en steunt vooral op sociale ondersteuning en herstelondersteuning door lotgenoten.
Detoxificatie met opname en medische monitoring
Dit zorgniveau met opname is veel restrictiever dan het hierboven beschreven niveau, omdat mensen met ontwenningsverschijnselen dag en nacht ondersteuning en toezicht krijgen.
Intensieve detoxificatie met opname onder medische regie
Dit is het meest restrictieve zorgniveau voor detoxificatie. Patiënten krijgen dag en nacht hulp en ondersteuning tijdens een ziekenhuisopname voor acute zorg.
De keuze voor een vorm van detox hangt grotendeels af van de ernst van de ontwenningsverschijnselen, de duur van de verslaving en de huidige lichamelijke gezondheid van de patiënt.
Een klinische beoordeling bepaalt de veiligste setting en behandeling voor de ontwenning. Afhankelijk van het middel en de gezondheidsrisico’s kan dit ambulante zorg met monitoring, een gespecialiseerde afdeling of een ziekenhuis zijn. De zorg omvat doorgaans de volgende stappen:
Uitgebreide beoordeling
Voordat de detoxificatie begint, voeren de meeste verslavingsklinieken bij iedere cliënt uitgebreide onderzoeken en beoordelingen uit. Deze zijn bedoeld om een nauwkeurig en duidelijker beeld van de individuele behoeften te krijgen. Tijdens een beoordeling stelt een deskundige de patiënt vragen over de verslavingsgeschiedenis, de medische voorgeschiedenis en de huidige gezondheidstoestand. Indien nodig kan bloedonderzoek deel uitmaken van deze beoordeling. Op basis van de resultaten van deze voorbereidende onderzoeken stellen de deskundigen voor iedere cliënt een persoonlijk detoxplan op dat waarschijnlijk het best bij die persoon past.
Stabilisatie tijdens de ontwenning
Zodra er een detoxplan is, kan het traject officieel beginnen. Veel verslavingsklinieken bieden detoxificatie onder medisch toezicht aan. Een goed opgeleid en ervaren medisch team monitort daarbij iedere patiënt gedurende het volledige ontwenningsproces om die zo goed mogelijk te stabiliseren. De meeste mensen ervaren tijdens de detox zeer onaangename ontwenningsverschijnselen. De ernst daarvan hangt af van hoelang zij verslaafd zijn aan alcohol of drugs, het middel waaraan zij verslaafd zijn, de gebruikelijke dosis en hun algemene lichamelijke en geestelijke gezondheid.
Het is belangrijk te onthouden dat iedereen een detox anders doorloopt. Bovendien kan iedere detox een volledig andere ervaring zijn, ook voor iemand die dit al eerder heeft meegemaakt.
Veelvoorkomende lichamelijke ontwenningsverschijnselen die tijdens detox kunnen optreden, zijn onder meer:
- Misselijkheid en braken
- Spier- en botpijn
- Zweten
- Verhoogde bloeddruk
- Trillen en beven
- Uitputting
- Hoofdpijn
- Verhoogde hartslag
- Koorts en koude rillingen
- Buikkrampen
- Levendige en onaangename dromen
- Loopneus
Psychische ontwenningsverschijnselen bij detox van drugs en alcohol kunnen onder meer zijn:
- Sterk verlangen naar het middel
- Prikkelbaarheid
- Depressie
- Verwardheid
- Angst
- Onvermogen om zich te concentreren
- Slapeloosheid
- Paranoia
- Extreme stemmingswisselingen
- Agitatie
Medicamenteuze behandeling
De medicatie hangt af van het middel, de symptomen en de medische voorgeschiedenis. Bij alcoholontwenning kunnen een door een arts voorgeschreven behandelschema met benzodiazepinen en thiamine nodig zijn. Een stoornis in het gebruik van opioïden kan worden behandeld met geneesmiddelen zoals buprenorfine of methadon; deze behandeling kan na de ontwenning worden voortgezet. De onderstaande geneesmiddelen hebben verschillende functies en zijn niet onderling uitwisselbaar:
- Acamprosaat helpt na de ontwenning de onthouding van alcohol te handhaven; het behandelt geen acute alcoholontwenning.
- Disulfiram is na beoordeling een optie voor geselecteerde personen die naar onthouding streven. Het veroorzaakt bij alcoholgebruik een onaangename en mogelijk gevaarlijke reactie en behandelt geen acute ontwenning.
- Naltrexon kan bij geschikte patiënten helpen een terugkeer naar alcohol- of opioïdengebruik te voorkomen. Het verlicht geen acute ontwenningsverschijnselen en kan ernstige opioïdontwenning uitlokken als het wordt gestart voordat een passende opioïdenvrije periode is verstreken. Een arts moet het moment van starten en de geschiktheid beoordelen.
- Buprenorfine behandelt een stoornis in het gebruik van opioïden en kan ontwenningsverschijnselen verlichten als het op de juiste wijze wordt gestart. Te vroeg starten na bepaalde opioïden kan ontwenning uitlokken; zowel het starten als het voortzetten van de behandeling vereist medische begeleiding.
Ondersteuning dag en nacht
Bij zorg met opname kan dag en nacht verpleegkundige en medische ondersteuning beschikbaar zijn, terwijl ambulante programma’s werken met geplande controles. De zorg moet aansluiten bij het risico van de persoon en er moet een duidelijk plan zijn voor overplaatsing bij een noodsituatie. Ondersteuning verlaagt het risico, maar kan niet garanderen dat complicaties uitblijven; epileptische aanvallen, verwardheid, collaps of ademhalingsproblemen vereisen spoedzorg.
Gezonde en voedzame maaltijden
Tijdens het volledige detoxproces krijgen cliënten driemaal per dag speciaal samengestelde maaltijden, rijk aan de mineralen en vitaminen die hun lichaam nodig heeft om energie en vitaliteit te behouden. Deze maaltijden bevatten niet alleen veel voedingsstoffen, maar zijn ook licht verteerbaar, zodat mensen die een detox doorlopen ze gemakkelijk kunnen verteren.
Privéaccommodatie
Detox kan emotioneel en lichamelijk bijzonder zwaar zijn. Veel verslavingsklinieken bieden cliënten een eigen ruimte om te herstellen en deze periode zo comfortabel mogelijk te maken. Deze accommodaties beschermen hun privacy en staan niet toe dat iemand de vertrouwelijkheid schendt of onnodige verstoringen veroorzaakt.
