THE BALANCEhttps://thebalance.clinic/nl/informatiebronnen/verslaving/wat-is-een-dopaminedetox/

Zwitserse wortels. Internationale expertise. Persoonlijke zorg, met privacy en discretie.

THE BALANCE

Vertrouwelijk advies

Laten we uw volgende stap bespreken.

Bespreek met ons opnameteam de behandelmogelijkheden voor uzelf of een dierbare.

Privacy en discretie vanaf het eerste gesprek.

Uw opnameteam

Jil Moore
Jil MooreDirecteur cliëntrelaties
Cynthia Nakhle
Cynthia NakhleOpnamemanager
Bel ons opnameteam+41 44 500 5111 Stuur een WhatsApp-berichtBegin een gesprek

Klinische bron

Wat is een dopaminedetox

‘Dopaminedetox’ is een informele term voor het veranderen van gewoonten, niet voor het verwijderen van dopamine of het resetten van receptoren. Praktische veranderingen kunnen zich richten op digitale prikkels, slaap en dagelijks functioneren; aanhoudend controleverlies verdient een professionele beoordeling.

Klinisch beoordeeld doorDr. Sarah Boss, MD
Stenen woning met een zwembad, gazon en palmbomen

Bent u het zat om veel tijd op internet door te brengen, maar lukt het u niet om te stoppen?

Beleeft u er geen plezier meer aan? Beseft u wat u op een bepaald moment doet en wat u in plaats daarvan zou moeten doen, maar laat u zich toch verleiden tot iets dat direct meer voldoening geeft?

Als digitale gewoonten uw verantwoordelijkheden of plezier herhaaldelijk in de weg staan, kan het helpen om die gewoonten onder de loep te nemen of ondersteuning te zoeken. Deze ervaringen vormen geen diagnose van een verslaving en betekenen niet dat dopamine uit uw hersenen moet worden verwijderd.

De dopaminedetox lijkt op zichzelf een bruikbare richtlijn voor gezond digitaal gedrag, maar wij denken niet dat dit voldoende is om gezonde internetgewoonten te herstellen en een internetverslaving te overwinnen. Het is vooral een aansprekende manier om onze aandacht te trekken.

Dit artikel maakt onderscheid tussen misleidende biologische claims en praktische manieren om ongewenste digitale gewoonten te veranderen.

Dopamine is een neurotransmitter die in de hersenen voorkomt. Het is een chemische boodschapper die het lichaam van nature aanmaakt en die invloed heeft op verschillende gedragsmatige en lichamelijke functies, waaronder:

  • Slaap
  • Leren
  • Motivatie
  • Aandacht
  • Stemming

De signaaloverdracht door dopamine speelt een rol bij veel hersenfuncties, maar alledaagse klachten wijzen niet zonder meer op een teveel of tekort aan dopamine. Bij psychische aandoeningen en verslaving spelen meerdere biologische, psychologische en sociale factoren een rol, die elkaar onderling beïnvloeden.

Andere effecten van dopamine op het lichaam zijn onder meer:

  • Stemming: dopamine speelt een rol bij motivatie en beloning, maar depressie en manie kunnen niet simpelweg worden verklaard of vastgesteld als een tekort of teveel aan dopamine.
  • Remt of vermindert de aanmaak van prolactine: prolactine is belangrijk voor zowel seksueel genot als melkproductie.
  • Slaap en waakzaamheid: dopamine maakt deel uit van systemen die de alertheid reguleren. Slaap wordt aangestuurd door verschillende processen in de hersenen en het lichaam die elkaar beïnvloeden.
  • Reguleert aandacht en geheugen: in talrijke onderzoeken is dopamine in verband gebracht met aandacht, cognitie en geheugen. Schizofrenie en aandachtsdeficiëntie-/hyperactiviteitsstoornis (ADHD) zijn bijvoorbeeld in verband gebracht met verstoringen in de dopaminehuishouding.
  • Bevordert doelgericht gedrag: dopamine kan remmingen verminderen en daarnaast beloning en doelgerichte activiteit versterken.

‘Dopaminedetox’ is een informele benaming voor het tijdelijk afstand nemen van bepaalde gewoonten of prikkels. Dit verwijdert geen dopamine en zorgt niet voor een meetbaar herstel van de beloningsgevoeligheid. Dopamine blijft functioneren tijdens gewone rust en plezierige offlineactiviteiten.

Mensen kunnen ervoor kiezen om bepaalde digitale afleidingen of bestedingsgewoonten te beperken. Er bestaat geen gevalideerd vastenschema en het is niet nodig om maaltijden, sociaal contact of alle plezierige activiteiten te vermijden.

Het is belangrijk om te onthouden dat een dopaminedetox geen klinisch gevalideerde behandeloptie is. Eventuele voordelen zijn gebaseerd op anekdotisch bewijs en komen grotendeels voort uit het afzien van mogelijk verslavend gedrag. Ze hebben echter niets te maken met het ontgiften van dopamine.

Dopaminevasten, ook wel een detox genoemd, is ontwikkeld door dr. Cameron Sepah. In zijn behandelpraktijk past hij de techniek regelmatig toe bij IT-medewerkers en durfinvesteerders. Het doel van dr. Sepah is om zijn cliënten minder afhankelijk te laten worden van prikkels zoals telefoonmeldingen, sms-berichten en meldingen van sociale media. Bij deze nieuwe aanpak baseerde hij een groot deel van zijn onderzoek op cognitieve gedragstherapie. Wat hij met dit concept beoogde, was niet hetzelfde als wat mensen inmiddels onder een ‘dopaminedetox’ verstaan.

Een zinvoller doel is om prikkels zoals meldingen op te merken, te bepalen welke gewoonten problemen veroorzaken en te oefenen met een vooraf gekozen alternatief. U kunt verveling verdragen zonder die op te vatten als chemische ontwenning of als een reden om uzelf te isoleren.

Verschillende problemen die soms onder deze noemer worden geschaard, vragen om verschillende benaderingen; alleen het feit dat iemand iets vaak doet, wijst niet op een stoornis:

  • Emotie-eten
  • Gamen en overmatig internetgebruik
  • Winkelen en gokken
  • Masturbatie en pornografie
  • Spanning en nieuwe ervaringen zoeken
  • Middelengebruik, waarbij een medische beoordeling nodig kan zijn in plaats van een zelfstandig uitgevoerde vastenuitdaging

Gedragsverandering kan bestaan uit het aanpassen van prikkels en het oefenen met andere reacties. Dit is geen bewijs dat dopamine is ontgift. Stop niet abrupt met voorgeschreven medicijnen, of met alcohol of kalmeringsmiddelen waarvan u mogelijk lichamelijk afhankelijk bent, om een uitdaging te voltooien; bij ontwenning kan medische zorg nodig zijn.

Redenen om digitale gewoonten onder de loep te nemen, kunnen zijn:

  • U bent ontevreden over hoe u uw tijd besteedt.
  • Het lukt u niet om te stoppen met surfen op internet.
  • U wilt alledaagse taken boeiender en plezieriger maken
  • Daar kunnen verschillende redenen voor zijn, maar het overkoepelende doel is hetzelfde:
  • Een betere verhouding krijgen tot internet, uw telefoon en de digitale wereld in het algemeen.

Een ongewenste gewoonte veranderen kan oefening en ondersteuning vragen. Het is geen test van wilskracht en tijdelijk stoppen met een app is geen erkende behandeling voor verslaving of een andere psychische aandoening.

De volgende ideeën kunnen worden aangepast aan uw omstandigheden; het zijn geen medische regels om dopamine te zuiveren:

1. Bepaal welke activiteiten uw prioriteiten herhaaldelijk in de weg staan

Kies één specifieke gewoonte die u wilt veranderen en een realistisch doel, zoals minder vaak ongepland uw telefoon controleren tijdens een taak.

Neem afleidende factoren weg.

Het is een aandachtspunt als u langer dan bedoeld bezig bent met een activiteit die uw slaap, verantwoordelijkheden of relaties verstoort. Dit patroon kan bij verschillende diensten voorkomen en kan niet worden gemeten door een activiteit ‘goedkope dopamine’ te noemen. Voorbeelden om onder de loep te nemen zijn:

  • Gebruik van sociale media
  • Platforms die inhoud verzamelen (YouTube, Hackernews, Reddit)
  • Twitch
  • Achter elkaar afleveringen kijken op Netflix
  • Computer- en videogames
  • Porno
  • Een combinatie van al het voorgaande, waarbij u van het ene naar het andere overschakelt

Afhankelijk van het probleem kan matigen of tijdelijk pauzeren zinvol zijn. Stel een doel waarbij noodzakelijk werk, onderwijs en sociaal contact mogelijk blijven.

Moeite hebben met het veranderen van een gewoonte is geen karakterfout. Prikkels, stress, toegankelijkheid en het ontwerp van een app kunnen allemaal beïnvloeden hoe vaak u ernaar terugkeert.

Er is geen overtuigend bewijs dat gewoon scrollen dopaminereceptoren uitput of dat een vaste periode van onthouding ze weer aanvult.

Hoe u ongewenste digitale gewoonten kunt verminderen

U kunt niet-noodzakelijke meldingen uitschakelen, een snelkoppeling naar een app verwijderen of een tijdslimiet voor een website instellen. Kies hulpmiddelen die uw doel ondersteunen zonder noodzakelijke communicatie te blokkeren of gewone ontspanning als iets verbodens te laten voelen.

Hoe zit het met taken die noodzakelijk zijn, maar ook bijdragen aan dwangmatig gedrag, zoals e-mail controleren?

Spreek met uzelf een vast tijdstip op de dag af en bepaal hoeveel tijd u eraan mag besteden. U kunt bijvoorbeeld om 10.00 uur gedurende 15 minuten uw e-mail controleren en daarna nogmaals om 16.00 uur.

Als bijhouden helpt, noteer dan het gedrag dat u wilt veranderen en de invloed ervan op uw dag. Het bijhouden van opeenvolgende dagen of aftellen is optioneel en meet geen chemische processen in de hersenen.

2. Onderneem activiteiten buiten de digitale wereld

Plan activiteiten die u belangrijk vindt in de tijd die vrijkomt. U hoeft niet alle plezier of prikkels te vermijden.

Duurzame veranderingen kunnen gemakkelijker zijn als ze betekenisvolle alternatieven omvatten en er aandacht is voor stress, slaap of emotionele problemen. Terugvallen in een oude gewoonte is een reden om het plan aan te passen, geen bewijs dat u hebt gefaald of dat een terugval onvermijdelijk is.

Mogelijke offlineactiviteiten zijn:

  • Contact met anderen
  • Koken en eten
  • Wandelen
  • Literatuur of boeken lezen
  • Een dagboek bijhouden
  • Sporten

U zult merken dat al deze bezigheden één ding gemeen hebben: ze halen u weg bij uw computer of telefoon. Het zijn ook allemaal voorbeelden van wat wij ‘kiezen voor waardevolle vrijetijdsbesteding’ noemen.

Maak concreet hoe u uw tijd beter kunt besteden. Vraag uzelf af: welke eenvoudige dingen zou u kunnen doen als u zich verveelt?

Tekenen? Opruimen? Lezen? In uw dagboek schrijven?

Dit is ook een goed moment om iets nieuws te proberen: schrijf u in voor salsalessen, begin met origami of leer fluit spelen. Maak van een belangstelling die tot nu toe passief was een actieve bezigheid.

Het is een goed idee om een concrete lijst van deze activiteiten te maken. Als u gedurende de dag een blik werpt op een papieren lijst op uw koelkast of deur, herinnert die u aan goede manieren om uw tijd te besteden.

Omdat de bovenstaande activiteiten misschien niet het grootste deel van uw vrije tijd vullen, kunt u ook bezigheden oppakken waarmee u door internet bent gestopt of waaraan u nooit bent begonnen, zoals een muziekinstrument bespelen of tekenen.

  • Leer nieuwe vaardigheden
  • Ontdek nieuwe interesses
  • Ga bij voorkeur de deur uit.
  • Zoek een gespreksgroep met een gezonde sfeer waarbij u zich kunt aansluiten.

Dit zijn vormen van vrijetijdsbesteding en manieren om verbinding te vinden, geen vervangende verslavingen.

De mogelijkheden zijn eindeloos, dus denk er niet te lang over na en probeer gewoon dingen uit om te ontdekken wat u leuk vindt. De zin ‘Ik heb altijd al … willen doen, maar ik had er nooit de gelegenheid of tijd voor’ aanvullen is een goede manier om mogelijk boeiende interesses te ontdekken. Als u een dopaminedetox doet, krijgt u daar ook tijd voor.

3. Kies inhoud en vrijetijdsbesteding die bij uw doelen passen

Er bestaat geen klinische categorie voor ‘dopaminerijke’ inhoud en u hoeft niet uitsluitend lange teksten of uitgebreide programma’s te bekijken of te lezen. Kies activiteiten op basis van plezier, controle en hun invloed op uw leven.

Rust en ontspanning zijn legitieme behoeften. Vrijetijdsbesteding hoeft niet productief te zijn om waardevol te zijn.

We hebben rustmomenten nodig en tijd waarin we niet aan werk hoeven te denken. Ook als u uw vrije tijd bewuster gaat besteden, kunt u uitgeput raken als u dat voortdurend doet.

Als snel wisselen tussen apps u niet helpt, kunt u proberen één activiteit tegelijk te doen en te kijken of dat prettiger voor u is.

Boeken en luisterboeken zijn goede opties. Samen met vrienden een bordspel spelen is een fijne bezigheid. Eén film zonder onderbrekingen bekijken is ook een goede keuze. Dat is iets anders dan achter elkaar een Netflixserie kijken terwijl u op uw telefoon scrolt.

Naar muziek luisteren, ook op de achtergrond, is niet op zichzelf ongezond. Of het helpt, hangt af van de taak en uw voorkeuren.

Van boeken, films en games kunt u op een flexibele manier genieten, maar bij alle drie kan het ook moeilijk worden om grenzen te stellen. De vorm alleen bepaalt niet of gedrag dwangmatig is.

Kijk in plaats van dopaminewaarden te schatten naar waarneembare kenmerken van de gewoonte:

Nuttige vragen zijn:

  • Hoeveel tijd bent u van plan eraan te besteden en hoeveel tijd besteedt u er werkelijk aan?
  • Blijft de activiteit plezierig?
  • Heeft de activiteit invloed op uw slaap, verantwoordelijkheden of relaties?
  • Kunt u ermee stoppen of het veranderen wanneer u daarvoor kiest?

Deze observaties kunnen helpen bij een gesprek met een professional, maar vormen geen diagnostische score of maat voor dopamine.

Stoornissen in het gebruik van middelen, gokproblemen en digitale gewoonten vragen elk om eigen klinische afwegingen. Hun effecten kunnen niet betrouwbaar worden gerangschikt op een zelfgemaakte dopamineschaal.

Dopamine is een essentiële chemische boodschapper, geen gifstof en ook niet simpelweg een gelukshormoon. Eventuele voordelen van het veranderen van een digitale routine moeten worden beoordeeld aan de hand van uitkomsten in het dagelijks leven, zoals slaap, aandacht en tijd voor activiteiten die u belangrijk vindt.

Hieronder staan mogelijke doelen, geen gegarandeerde voordelen van een gevalideerde dopaminebehandeling:

1. Maak routines beter hanteerbaar

Een realistische routine kan het gemakkelijker maken om uw prioriteiten na te komen en tegelijk ruimte te houden voor rust.

2. Merk op hoe u op ongemak reageert

Als een activiteit vooral een manier is om spanning of nare gevoelens te vermijden, ga dan na welke ondersteuning of manieren om ermee om te gaan kunnen helpen. Comfort en plezier zijn op zichzelf niet schadelijk.

3. Richt u op langetermijndoelen

Bepaal welk doel voor u belangrijk is en welke kleine verandering daaraan bijdraagt. Vooruitgang hoeft niet onmiddellijk of perfect te zijn.

4. Maak ruimte voor creatieve activiteiten

Minder ongewenste onderbrekingen kunnen meer tijd vrijmaken voor een creatieve belangstelling. Een detoxuitdaging biedt geen garantie op meer creativiteit.

5. Zoek hulp als uw controle of welzijn wordt aangetast

Aanhoudend controleverlies, psychisch lijden of beperkingen in het functioneren verdienen een professionele beoordeling. Hulp kan gericht zijn op slaap, stemming, aandacht of specifiek verslavingsgedrag. U hoeft niet te wachten tot er ernstige schade is ontstaan om ondersteuning te vragen.

Vragen

Veelgestelde vragen

Hoelang moet een ‘dopaminedetox’ duren?
Er bestaat geen medisch gevalideerde duur voor een dopaminedetox en geen wetenschappelijk onderbouwd schema van 2, 30 of 90 dagen om receptoren te resetten. Als u een ongewenste digitale gewoonte tijdelijk wilt onderbreken, kies dan een haalbaar doel en beoordeel het effect op uw dagelijks leven. Bij aanhoudende beperkingen kan een op u afgestemde behandeling nodig zijn in plaats van een langere uitdaging.

Redactionele onderbouwing

Bewijs en bronnen

Geselecteerde klinische richtlijnen, peer-reviewed onderzoek en volksgezondheidsbronnen die in dit artikel zijn gebruikt.

01World Health Organization. (z.d.). Verslavingsgedrag: gamestoornis.Bron bekijken
02National Center for Biotechnology Information. (2020). Fysiologie van dopamine.Bron bekijken
03National Institute of Mental Health. (z.d.). Aandachtsdeficiëntie-/hyperactiviteitsstoornis (ADHD).Bron bekijken
Alle 7 bronnen bekijkenMinder bronnen tonen
06Substance Abuse and Mental Health Services Administration. (2023). Digitale hulpmiddelen en psychische gezondheid: richtlijnen voor gebruik en implementatie.Bron bekijken
07National Center for Biotechnology Information. (2018). Internetverslaving.Bron bekijken
Wat dit omvat
01

Klinische context

Heldere informatie wordt geplaatst binnen de context van complexe en gelijktijdig voorkomende problematiek.

02

Individuele factoren

Beoordeling blijft essentieel, omdat behoeften en risico’s per persoon verschillen.

03

Volgende stappen

Een vertrouwelijk gesprek kan helpen bepalen welk vervolgtraject het meest passend is.

Weet u niet zeker welk traject bij de situatie past?

Uw opnameteam

Jil Moore
Jil MooreDirecteur cliëntrelaties
Cynthia Nakhle
Cynthia NakhleOpnamemanager

Een vertrouwelijk eerste gesprek kan het klinische beeld verhelderen en uitwijzen of onze omgeving passend is.

THE BALANCE
EEN EERSTE STAP

Vragen over onze behandeling