Acathisie: medicatiegerelateerde rusteloosheid en herbeoordeling van de behandeling

Acathisie is een belastend patroon van innerlijke rusteloosheid, vaak met een drang om te bewegen. Het kan optreden bij antipsychotica en sommige andere geneesmiddelen, vooral rond veranderingen in de behandeling. Het kan worden aangezien voor angst of een verergering van psychiatrische symptomen. Daarom is een tijdige, gerichte medicatiebeoordeling belangrijk.

Hoe acathisie kan aanvoelen en eruit kan zien

Iemand kan het gevoel hebben niet stil te kunnen zitten, herhaaldelijk heen en weer lopen, het gewicht verplaatsen, de benen bewegen of een ondraaglijke innerlijke onrust beschrijven. De ervaren klachten kunnen ernstig zijn, ook wanneer er weinig beweging zichtbaar is. Door rechtstreeks naar de bewegingsdrang te vragen, wordt deze ervaring minder snel over het hoofd gezien.

Acathisie is iets anders dan er gewoon voor kiezen om actief te zijn. Het kan de slaap, concentratie, afspraken en het vermogen om de behandeling voort te zetten verstoren. Bij een respectvolle beoordeling moet de beschrijving van de persoon serieus worden genomen, in plaats van rusteloosheid als onwil om mee te werken te beschouwen.

Het tijdsverloop en de medicatiegeschiedenis zijn belangrijk

Symptomen kunnen beginnen na het starten of verhogen van een antipsychoticum, het overstappen op een andere behandeling of het veranderen van andere geneesmiddelen. Ze kunnen ook een complexer tijdsverloop hebben. De behandelaar heeft de exacte middelen, doseringen, recente wijzigingen en informatie over andere gebruikte stoffen nodig om het waarschijnlijke verband te beoordelen.

Ook sommige antidepressiva en andere geneesmiddelen kunnen een rol spelen. Ga er niet van uit dat een geneesmiddel uitgesloten is omdat het geen antipsychoticum is. Een volledige lijst en een eenvoudig tijdsoverzicht zijn nuttiger dan alleen het laatst voorgeschreven middel noemen.

Beoordeling maakt onderscheid tussen verschillende oorzaken van rusteloosheid

Angst, manie, psychotische agitatie, het rustelozebenensyndroom, ontwenningsverschijnselen, pijn en andere medische problemen kunnen op aspecten van acathisie lijken. Behandelaars kunnen observatie en een gestructureerde beoordelingsschaal gebruiken naast het eigen verslag van de persoon. Het onderscheid is belangrijk, omdat de behandelingen niet onderling uitwisselbaar zijn.

Het verhogen van een antipsychoticum vanwege een veronderstelde verergering van de aandoening kan medicatiegerelateerde acathisie in sommige situaties verergeren. Omgekeerd kan abrupt stoppen met de behandeling andere problemen veroorzaken. Het doel is een nauwkeurige beoordeling voordat het medicatieschema wordt gewijzigd.

Nuttige informatie om te melden

• Of er een innerlijke drang is om te bewegen en of beweging tijdelijk verlichting geeft.
• Wanneer de symptomen begonnen ten opzichte van het starten, verhogen, verlagen of wisselen van medicatie.
• Of rusteloosheid invloed heeft op de slaap, concentratie of het vermogen om te blijven zitten.
• Alle voorgeschreven en vrij verkrijgbare geneesmiddelen, supplementen en gebruikte middelen.
• Eventuele bijkomende stemmingsveranderingen, lijdensdruk of gedachten aan zelfbeschadiging.
• Eerdere vergelijkbare reacties en wat er toen is gedaan.

De behandeling moet eerst gericht zijn op het voorschrijfbeleid

Afhankelijk van de omstandigheden kan de behandelaar overwegen de dosering van een mogelijk betrokken geneesmiddel te verlagen, combinaties van antipsychotica te vereenvoudigen of over te stappen op een ander middel. Daarbij moeten symptoombeheersing en de belasting door acathisie tegen elkaar worden afgewogen. Het wetenschappelijke bewijs en de individuele reactie moeten de beslissing bepalen.

Bepaalde aanvullende behandelingen, waaronder propranolol of andere geneesmiddelen, kunnen worden overwogen wanneer ze geschikt zijn. Dit zijn geen universele oplossingen en ze hebben hun eigen contra-indicaties, interacties en bijwerkingen. Sommige geneesmiddelen die voor andere bewegingssymptomen worden gebruikt, zijn niet de beste aanpak voor acathisie.

Ernstige lijdensdruk vraagt om tijdige hulp

Acathisie kan buitengewoon onaangenaam zijn. Bij ernstige klachten moet niet worden gewacht op een reguliere afspraak die nog ver weg ligt. Nieuwe gedachten aan zelfbeschadiging, niet in staat zijn de eigen veiligheid te waarborgen of een zeer ernstige verslechtering vereisen urgente geestelijke gezondheidszorg. Het verband tussen acathisie en zorgen over de veiligheid moet worden beoordeeld zonder van één enkele oorzaak uit te gaan.

Behandel uzelf niet met alcohol, niet-voorgeschreven kalmerende middelen of herhaalde dosiswijzigingen. Neem contact op met het voorschrijvende behandelteam en beschrijf de symptomen duidelijk. Na een aanpassing moet bij de vervolgbeoordeling aandacht worden besteed aan rusteloosheid, psychiatrische symptomen, slaap en eventuele nieuwe bijwerkingen.

Innerlijke rusteloosheid kan belangrijk zijn, ook bij subtiele bewegingen

Acathisie kan gepaard gaan met een intense innerlijke bewegingsdrang, met heen en weer lopen, van houding veranderen of moeite om stil te zitten. Sommige mensen beschrijven tijdens een afspraak vooral ongemak, zonder opvallende bewegingen. Het eigen verslag van de persoon is daarom belangrijk en mag niet terzijde worden geschoven omdat de behandelaar diegene even ziet zitten. Leg uit hoe het gevoel invloed heeft op de slaap, maaltijden, gesprekken of het vermogen om op één plek te blijven.

Het overzicht van antipsychotica geeft achtergrondinformatie over geneesmiddelen die een rol kunnen spelen. Vertel het team wanneer de ervaring begon en of dit volgde op het starten van medicatie, een dosiswijziging of een andere behandeling. Het tijdsverloop ondersteunt de beoordeling, maar stelt op zichzelf de oorzaak niet vast. Een korte beschrijving van wat de klachten verergert of tijdelijk verlicht, kan nuttig zijn. Ga er niet van uit dat het symptoom wijst op onvoldoende medewerking of op een behoefte aan meer psychiatrische medicatie. Het moet worden beoordeeld als een mogelijke bijwerking, naast andere verklaringen.

Acathisie, angst, rusteloze benen en agitatie moeten worden onderscheiden

Verschillende aandoeningen kunnen ertoe leiden dat iemand zich rusteloos voelt of herhaaldelijk beweegt. Angst, agitatie, klachten van rusteloze benen, ontwenningsverschijnselen en andere bewegingsproblemen kunnen overlappen met acathisie. Hun patronen en aanpak verschillen. Een klinische beoordeling kan de subjectieve ervaring, observatie, het tijdsverloop en een gestructureerde schaal omvatten. Een checklist op internet kan de diagnose niet betrouwbaar vaststellen.

Het geneesmiddelprofiel van risperidon en de gids over olanzapine geven achtergrondinformatie over deze geneesmiddelen, maar het volledige medicatieschema moet worden beoordeeld. Vertel de behandelaar niet alleen over antipsychotica, maar ook over antidepressiva, middelen tegen misselijkheid en andere stoffen waaraan u bent blootgesteld. Gebruik niet de behandeling van iemand anders voor een symptoom dat erop lijkt. Bij een herbeoordeling moet worden nagegaan of de oorspronkelijke aandoening is veranderd, of een geneesmiddeleffect waarschijnlijk is en welke andere oorzaken moeten worden overwogen. Een duidelijk onderscheid is belangrijk: als rusteloosheid uitsluitend als een verergering van de aandoening wordt behandeld, kan dat leiden tot een medicatiewijziging die het probleem niet aanpakt en de belasting mogelijk vergroot.

Het mogelijk betrokken medicatieschema beoordelen voordat een behandeling wordt toegevoegd

Bij de aanpak moet rekening worden gehouden met de oorspronkelijke medicatie en de verhouding tussen voordelen en risico’s daarvan. De behandelaar kan waar passend de dosering, combinaties of een overstap beoordelen voordat over een aanvullend geneesmiddel wordt besloten. Elk aanvullend middel heeft eigen contra-indicaties en bijwerkingen. Een middel dat in onderzoek wordt besproken, is geen persoonlijk advies om het te gebruiken. Supplementen in hoge doseringen zijn niet automatisch veilig.

Vraag wat volgens het team de oorzaak van het symptoom is, welke opties haalbaar zijn en hoe de psychiatrische stabiliteit wordt beschermd. Stop niet abrupt met een antipsychoticum en wijzig niet zelfstandig een dosis. Als meerdere geneesmiddelen vergelijkbare effecten hebben, kan een gecoördineerde beoordeling verduidelijken welke bijdragen van belang zijn. Het plan moet het beoogde resultaat en de vervolgbeoordeling vastleggen, en niet alleen zichtbare bewegingen onderdrukken terwijl de innerlijke lijdensdruk blijft bestaan. Een geneesmiddel dat helpt bij de oorspronkelijke aandoening, kan toch aanpassing vereisen wanneer acathisie onaanvaardbaar wordt. Het welbevinden en het vermogen van de persoon om te functioneren horen in de beslissing te worden meegenomen.

Ernstige lijdensdruk vereist tijdige ondersteuning

Acathisie kan zeer belastend zijn. Vertel de behandelaar als u het gevoel heeft de situatie niet aan te kunnen, niet kunt slapen of gedachten aan zelfbeschadiging heeft. Deze zorgen vereisen snelle aandacht en mogen niet worden uitgesteld tot een reguliere afspraak. Bij direct gevaar of wanneer u uw eigen veiligheid niet kunt waarborgen, is urgente hulp nodig. Het team moet de veiligheid en de waarschijnlijke oorzaak gezamenlijk beoordelen.

Een vertrouwd persoon kan met uw toestemming helpen de verandering over te brengen, maar ondersteuning mag een klinische beoordeling niet vervangen. Houd de medicatielijst en het tijdsoverzicht beschikbaar, zodat behandelaars bij spoed recente veranderingen kunnen begrijpen. Probeer de lijdensdruk niet te verlichten met illegale middelen, extra kalmerende middelen of een zelfbedachte combinatie. Vraag na de eerste aanpak om een vervolgbeoordeling om vast te stellen of de symptomen en de gevolgen voor het dagelijks leven zijn verminderd. Een belastende reactie moet leiden tot een duidelijker, beter aanvaardbaar behandelplan. De ervaring moet worden vastgelegd voor toekomstige medicatievoorschriften, en niet worden afgedaan zodra de meest zichtbare rusteloosheid afneemt.

Het volgende medicatiegesprek nuttig maken

Neem één actuele medicatielijst mee naar de afspraak, met het exacte middel, de voorgeschreven gebruiksinstructies, vrij verkrijgbare middelen, supplementen en geneesmiddelen die u slechts af en toe gebruikt. Meld het als de lijst in het medisch dossier afwijkt van wat u daadwerkelijk gebruikt. Begrijpen waar het verschil zit, is nuttiger dan proberen een antwoord te geven dat correct klinkt. Een foto van de verpakking kan helpen een onbekend merk of een onbekende toedieningsvorm te verduidelijken.

Kies vóór het bezoek twee of drie aandachtspunten. Dit kunnen een aanhoudend symptoom, een bijwerking die het dagelijks leven beïnvloedt, een controle-uitslag of zorgen over het voortzetten van de behandeling zijn. Beschrijf wanneer het probleem begon en of het volgde op een verandering in medicatie, ziekte, slaap of middelengebruik. U hoeft de oorzaak niet zelf vast te stellen. Een duidelijk tijdsoverzicht helpt de behandelaar verschillende verklaringen te overwegen, zonder alles automatisch aan de psychiatrische aandoening toe te schrijven.

Zorg dat u vertrekt met een afgesproken vervolgstap en een datum voor herbeoordeling. Als het plan verandert, vraag dan om schriftelijke instructies die uitleggen wat elk geneesmiddel moet doen en met wie u contact moet opnemen bij een probleem. Controleer of de apotheek en andere voorschrijvers het bijgewerkte plan hebben. Een nuttige herbeoordeling eindigt met een duidelijke verdeling van verantwoordelijkheden, niet alleen met het advies om de situatie in de gaten te houden. Bij gezamenlijke besluitvorming moeten uw voorkeuren, het beschikbare wetenschappelijke bewijs en de praktische uitvoerbaarheid van het plan worden meegenomen.

Gerelateerde gidsen over medicatie en behandeling

• Risperdal
• Wat zijn antipsychotica?
• Olanzapine: werking, bijwerkingen, controles en veilig gebruik
• Bekijk de medicatiegids