Wellbutrin, ook bekend onder de generieke naam bupropion, is een antidepressivum dat wordt gebruikt voor de behandeling van een depressieve stoornis. De formulering met verlengde afgifte, Wellbutrin XL, is in de Verenigde Staten ook geïndiceerd om seizoensgebonden depressieve episoden te voorkomen bij mensen met een seizoensgebonden affectieve stoornis. Het farmacologische profiel onderscheidt het van andere antidepressiva: het beïnvloedt voornamelijk de neurotransmitters noradrenaline en dopamine, in plaats van serotonine. De laatste tijd is er aandacht voor de mogelijke voordelen van Wellbutrin bij het beheersen van angst, maar het middel is niet door de FDA goedgekeurd voor angststoornissen; voorschrijven bij angst is in de Verenigde Staten off-labelgebruik. Bewijs over angstsymptomen die samengaan met depressie mag niet worden opgevat als bewijs voor de werkzaamheid bij een primaire angststoornis. Het gebruik van dit geneesmiddel bij angst vraagt om een zorgvuldige afweging vanwege de stimulerende effecten, die bij sommige mensen de symptomen kunnen verergeren.
Het onderzoek naar Wellbutrin als behandeloptie bij angst weerspiegelt een groeiende belangstelling voor alternatieven voor gebruikelijke angstremmende middelen. Inzicht in de onderliggende mechanismen waardoor Wellbutrin angst mogelijk kan verminderen, en in de mogelijke risico’s en voordelen, is essentieel. Dit artikel bespreekt de werkzaamheid, veiligheid en plaats van Wellbutrin bij de behandeling van angst.
Bupropion remt de heropname van noradrenaline en dopamine, in plaats van die van serotonine. Het precieze antidepressieve werkingsmechanisme is niet volledig bekend. Deze farmacologische werking bewijst op zichzelf niet dat het middel angst vermindert:
Beïnvloeding van noradrenaline en dopamine
Wellbutrin beïnvloedt voornamelijk twee belangrijke neurotransmitters die een essentiële rol spelen bij stemmingsregulatie, motivatie en cognitief functioneren. Het gaat om:
- Noradrenaline: bupropion is een relatief zwakke remmer van de heropname van noradrenaline. Men denkt dat deze werking bijdraagt aan het antidepressieve effect, maar dit bewijst niet dat het middel bij een individuele patiënt angst vermindert of energie of concentratie verbetert.
- Dopamine: bupropion remt ook de heropname van dopamine in geringe mate. Dopamine speelt een rol bij de verwerking van beloning; anhedonie (verminderde interesse of verminderd plezier) is een symptoom dat vaak voorkomt bij depressie. De farmacologische werking van bupropion alleen bewijst niet welk effect het heeft op anhedonie of angst bij een individuele patiënt.
Dubbele werking en de gevolgen voor angst
De dubbele werking van Wellbutrin op noradrenaline en dopamine geeft het een eigen therapeutisch profiel ten opzichte van andere antidepressiva, zoals selectieve serotonineheropnameremmers (SSRI’s). Hoewel Wellbutrin werkzaam is bij de behandeling van depressie, is het precieze antidepressieve werkingsmechanisme niet volledig bekend. De effecten op angst kunnen variëren en kunnen onder meer het volgende omvatten:
- Stimulerende effecten: de toename van noradrenaline en dopamine kan het centrale zenuwstelsel stimuleren. Bij sommige mensen kan dit depressieve symptomen verminderen, maar het kan ook verhoogde prikkelbaarheid of een gejaagd gevoel veroorzaken. Dit stimulerende effect vereist zorgvuldige controle, vooral wanneer Wellbutrin wordt voorgeschreven bij angst.
- Mogelijke voordelen bij angst: angstsymptomen kunnen afnemen tijdens een behandeling met bupropion voor depressie, maar een direct ontspannend effect door een toename van dopamine is niet aangetoond. Het bewijs voor primaire angststoornissen blijft beperkt.
Hoewel bupropion veel belangstelling heeft gekregen, wordt het gebruik bij de behandeling van angst nog steeds onderzocht. Verschillende onderzoeken laten uiteenlopende resultaten zien.
Overzicht van klinische onderzoeken
Er is beperkt onderzoek naar bupropion bij primaire angststoornissen. Een retrospectief onderzoek uit 2023 [1] onderzocht 8.457 volwassenen die zorg op afstand kregen voor depressie en/of angst. In groepen die op basis van propensityscores waren gematcht, verbeterden de angstscores gedurende twaalf weken in vergelijkbare mate met bupropion en SSRI’s. De niet-gerandomiseerde opzet, de selectie van patiënten die de behandeling voortzetten en het ontbreken van een onbehandelde controlegroep beperken de conclusies over oorzaak en gevolg; het onderzoek toonde geen neurotransmittermechanisme aan.
In een gerandomiseerd pilotonderzoek uit 2008 [2] kregen 24 volwassenen met een gegeneraliseerde angststoornis (GAS) gedurende twaalf weken bupropion XL of escitalopram. In beide groepen werd een vergelijkbare afname van angst en een goede verdraagbaarheid gemeld. Door de kleine omvang en het ontbreken van een placebogroep kan dit onderzoek geen gelijkwaardigheid, werkzaamheid op lange termijn of routinematig gebruik bij GAS onderbouwen.
Vergelijking van de werkzaamheid
Voor SSRI’s is er een sterkere wetenschappelijke onderbouwing bij primaire angststoornissen. Een gepoolde analyse uit 2008 van tien gerandomiseerde onderzoeken vond een vergelijkbare verbetering van angstsymptomen bij een depressieve stoornis met bupropion en SSRI’s; dit bewijst geen werkzaamheid bij een afzonderlijke angststoornis. Een voorschrijver kan bupropion overwegen bij depressie met angstsymptomen, maar onvoldoende werking of slechte verdraagbaarheid van een SSRI maakt bupropion op zichzelf niet tot de volgende behandeling voor angst.
Wanneer Wellbutrin bij angst wordt overwogen, is het belangrijk de werkzaamheid te vergelijken met die van andere veel voorgeschreven geneesmiddelen bij angst:
Wellbutrin tegenover SSRI’s
SSRI’s worden vaak aanbevolen wanneer bij GAS of een paniekstoornis voor medicatie wordt gekozen, al verschillen het geschikte middel en de geregistreerde indicaties per stoornis en rechtsgebied [3]. Psychologische behandelingen, zoals cognitieve gedragstherapie, zijn eveneens gevestigde behandelopties. SSRI’s remmen de heropname van serotonine; hun klinische effecten zijn niet simpelweg te verklaren door een toename van serotonine.
Wellbutrin remt de heropname van serotonine niet. De mogelijke rol bij depressie met angstsymptomen moet worden onderscheiden van off-labelbehandeling van een primaire angststoornis. Als een SSRI onvoldoende werkt of slecht wordt verdragen, moet de behandeling opnieuw worden beoordeeld, in plaats van aan te nemen dat bupropion een gelijkwaardig alternatief is.
Wellbutrin tegenover SNRI’s
Serotonine-noradrenalineheropnameremmers (SNRI’s) zijn een andere veelgebruikte keuze bij angst. Voor sommige SNRI’s, waaronder venlafaxine en duloxetine, is er bewijs voor de behandeling van GAS. Ze remmen de heropname van serotonine en noradrenaline, maar werkzaamheid kan niet uitsluitend worden afgeleid uit effecten op neurotransmitters.
Dat beide middelen noradrenaline beïnvloeden, maakt bupropion bij angst niet tot een alternatief voor een SNRI met een gelijkwaardige wetenschappelijke onderbouwing. De keuze moet berusten op de vastgestelde aandoening, klinisch bewijs, bijwerkingen en individuele risico’s, en niet op een verondersteld voordeel voor energie of concentratie.
Wellbutrin tegenover benzodiazepinen
Benzodiazepinen kunnen acute angst snel verlichten, maar kunnen lichamelijke afhankelijkheid en ontwenningsverschijnselen veroorzaken [4]. NICE beveelt ze bij GAS alleen aan als kortdurende maatregel tijdens crises. Bupropion is geen middel voor snelle verlichting. Het gebruik als onderhoudsbehandeling bij depressie bewijst niet dat het een langetermijnbehandeling voor een primaire angststoornis is. Stop niet abrupt met een benzodiazepine; ontwenning kan het risico op epileptische aanvallen verhogen, wat bijzonder relevant is bij gebruik van bupropion.
Wellbutrin tegenover atypische antipsychotica
Specialisten overwegen soms off-labelgebruik van atypische antipsychotica bij moeilijk behandelbare angst, maar deze middelen kunnen belangrijke bijwerkingen veroorzaken, waaronder gewichtstoename en sufheid. NICE raadt af om in de eerstelijnszorg een antipsychoticum aan te bieden bij GAS. Ook bupropion heeft mogelijk ernstige risico’s, en het bewijs toont niet aan dat het een veiligere of betere behandeling voor angst is dan deze geneesmiddelen.
Hoewel Wellbutrin in bepaalde gevallen werkzaam kan zijn, kan het uiteenlopende bijwerkingen veroorzaken, zoals:
Veelvoorkomende bijwerkingen
Wellbutrin wordt over het algemeen goed verdragen, maar net als bij alle geneesmiddelen kunnen patiënten bijwerkingen ervaren. Deze zijn vaak mild, maar kunnen voor sommige mensen hinderlijk zijn.
- Slapeloosheid: een van de meest gemelde bijwerkingen van Wellbutrin is slapeloosheid. Door de stimulerende eigenschappen kan bupropion het slaappatroon verstoren en moeite met inslapen of doorslapen veroorzaken. Dit kan extra belastend zijn voor mensen met angst, omdat slaapgebrek hun symptomen kan verergeren.
- Droge mond: een andere bijwerking van Wellbutrin is een droge mond, die ongemak en een verhoogd risico op gebitsproblemen veroorzaakt. Om deze bijwerking te beperken, moeten patiënten voldoende drinken en zorgen voor een goede mondhygiëne.
- Hoofdpijn: sommige mensen kunnen hoofdpijn krijgen wanneer zij met Wellbutrin beginnen. Deze hoofdpijn is meestal tijdelijk en kan afnemen naarmate het lichaam aan het geneesmiddel went.
Psychische effecten
Naast lichamelijke bijwerkingen kan Wellbutrin psychische effecten hebben die onaangenaam zijn, vooral voor patiënten met angst. Hoewel het de stemming kan verbeteren en depressieve symptomen kan verminderen, kan de stimulerende werking ook ongewenste gevolgen hebben.
- Toegenomen angst: paradoxaal genoeg kan Wellbutrin in sommige gevallen angst versterken, vooral aan het begin van de behandeling. De stimulerende effecten kunnen alertheid en spanning verhogen, waardoor sommige mensen angstiger kunnen worden. Dit vraagt om nauwlettende controle door zorgverleners, vooral wanneer Wellbutrin bij angst wordt voorgeschreven.
- Agitatie en prikkelbaarheid: sommige mensen ontwikkelen agitatie of prikkelbaarheid. Nieuwe, ernstige of verergerende symptomen moeten snel worden gemeld; er mag niet worden aangenomen dat ze wijzen op een nog niet vastgestelde angststoornis.
Ernstige en zeldzame bijwerkingen
Ernstige bijwerkingen vereisen een snelle beoordeling. Bij antidepressiva geldt een waarschuwing voor een toename van suïcidale gedachten en suïcidaal gedrag bij kinderen, adolescenten en jongvolwassenen tot en met 24 jaar; let bij alle leeftijden op verergering van symptomen, vooral na het starten of wijzigen van de dosis. Zoek onmiddellijk hulp bij suïcidale gedachten en schakel spoedeisende hulp in bij direct gevaar. Bupropion kan ook manie of hypomanie uitlokken; meld een sterk verminderde slaapbehoefte, snel opeenvolgende gedachten of een ongewoon uitgelaten of prikkelbare stemming direct. Vertel de voorschrijver of een bipolaire stoornis bij u of in uw familie voorkomt.
- Epileptische aanvallen: bupropion heeft een dosisafhankelijk risico op epileptische aanvallen. Een epileptische aandoening, huidige of eerdere anorexia nervosa of boulimia nervosa en abrupt stoppen met alcohol, benzodiazepinen, barbituraten of anti-epileptica zijn contra-indicaties, geen risico’s die aanvaardbaar worden door met een lage dosis te beginnen. Ook andere aandoeningen en geneesmiddelen kunnen het risico verhogen. Geleidelijke dosisopbouw vermindert het risico, maar neemt het niet weg. Stop bij een epileptische aanval met bupropion, zoek met spoed medische hulp en begin niet opnieuw met het middel.
- Hoge bloeddruk: bupropion kan de bloeddruk verhogen. De bloeddruk moet vóór de behandeling worden gemeten en daarna periodiek worden gecontroleerd, ook wanneer nicotinevervangende middelen worden gebruikt.
- Allergische reacties: hoewel zeldzaam, kunnen sommige mensen ernstige allergische reacties op Wellbutrin krijgen, waaronder huiduitslag, jeuk, zwelling en ademhalingsproblemen. Bij deze reacties moet het geneesmiddel onmiddellijk worden gestopt en is met spoed medische hulp nodig.
Als bupropion wordt voorgeschreven, moeten de bijwerkingen en de reden voor de behandeling met de voorschrijver worden besproken. De volgende maatregelen kunnen helpen, maar garanderen geen voordeel of veiligheid:
Dosisaanpassing
De voorschrijver kan de dosis aanpassen vanwege bijwerkingen. Bupropion wordt meestal gestart met een lage dosis, die geleidelijk wordt verhoogd om het risico op epileptische aanvallen te verminderen. Het passende schema hangt af van de formulering en individuele gezondheidsfactoren. Wijzig de dosis niet en stop de behandeling niet zonder advies, behalve wanneer dringende instructies bij een ernstige reactie van toepassing zijn.
Tijdstip van inname
Het tijdstip, de frequentie en de minimale tussenpozen hangen af van de formulering van bupropion: directe afgifte, vertraagde afgifte (SR) of verlengde afgifte (XL). XL wordt meestal eenmaal per dag ’s ochtends ingenomen; andere formuleringen kunnen meerdere doses per dag vereisen. Volg de instructies voor de voorgeschreven formulering en vraag de apotheker om advies bij slapeloosheid, in plaats van zelf de doses anders over de dag te verdelen. Slik SR- en XL-tabletten heel door; vermaal, kauw of breek ze niet. Neem nooit een dubbele dosis om een vergeten dosis in te halen.
Combineren met andere geneesmiddelen
Nieuwe angstklachten, slapeloosheid of een verhoogde bloeddruk zijn aanleiding om bupropion, de dosis en mogelijke wisselwerkingen opnieuw te beoordelen. Voeg geen kalmeringsmiddelen, slaapmiddelen of andere geneesmiddelen toe zonder advies. De voorschrijver kan de behandeling aanpassen of wijzigen, in plaats van automatisch een ander geneesmiddel toe te voegen om een bijwerking tegen te gaan.
Regelmatige controle en communicatie
Contact met de voorschrijver is essentieel, vooral wanneer bupropion off-label wordt gebruikt bij GAS. Doorgaans zijn regelmatige controleafspraken nodig om bijwerkingen te volgen, behandelplannen aan te passen en eventuele problemen te behandelen. Patiënten moeten nieuwe of verergerende effecten onmiddellijk melden, omdat snel ingrijpen ernstigere complicaties kan voorkomen.
Algemene zelfzorg kan ongemak verminderen, maar kan ernstige reacties op bupropion niet voorkomen en een medicatiebeoordeling niet vervangen. Overweeg de volgende ondersteunende maatregelen:
- Kies voor evenwichtige voeding: eet regelmatig en evenwichtig voor uw algemene gezondheid. Meld aanhoudend verlies van eetlust, gewichtsverandering of maag-darmklachten, in plaats van aan te nemen dat voeding alleen een effect van het geneesmiddel zal tegengaan.
- Zorg voor een ontspannen avondroutine: ontwikkel een ontspannende routine voor het slapengaan om slapeloosheid tegen te gaan. Denk aan activiteiten zoals lezen, diep ademhalen of rustige rekoefeningen.
- Alcohol en nicotinevervangende middelen: beperk of vermijd alcohol tijdens de behandeling met bupropion. Als u veel drinkt of mogelijk afhankelijk bent van alcohol, vraag dan medisch advies voordat u mindert of stopt; abrupte ontwenning kan epileptische aanvallen veroorzaken en is een contra-indicatie voor bupropion. Nicotinevervangende middelen kunnen soms samen met bupropion worden gebruikt, maar dit vereist begeleiding door de voorschrijver en controle van de bloeddruk.
- Gebruik een luchtbevochtiger: als u last heeft van een droge mond, kan een luchtbevochtiger ’s nachts de lucht vochtiger maken en zo droogheid en ongemak tijdens de slaap helpen verminderen.
Wellbutrin is een gevestigd antidepressivum, maar is niet door de FDA goedgekeurd voor angststoornissen. Angstsymptomen die samengaan met depressie kunnen tijdens de behandeling afnemen; het bewijs voor primaire angststoornissen blijft beperkt. Elk off-labelgebruik vereist een individueel gesprek over onzekerheden, gevestigde alternatieven, contra-indicaties en bijwerkingen.
Bij controles moet aandacht zijn voor zowel verbetering als mogelijke schade, waaronder slapeloosheid, toegenomen angst, hoge bloeddruk, stemmingsveranderingen en het risico op epileptische aanvallen. Dosiswijzigingen en combinatiebehandeling vereisen toezicht van de voorschrijver. Individueel afgestemde zorg kan helpen risico’s te beheersen, maar kan werkzaamheid of veiligheid niet garanderen.
DIT KAN U VERDER HELPEN
Een goed beginpunt.
Privékliniek voor angststoornissen
OntdekkenBegrijpenPrivékliniek voor benzodiazepineafhankelijkheid
OntdekkenBegrijpenPrivékliniek voor een paniekstoornis
OntdekkenBeoordeling en behandelplanning voor particuliere behandeling met verblijf
OntdekkenUw verblijf plannenHoe opname werkt
OntdekkenBegrijpenPrivékliniek voor angststoornissen
OntdekkenVragen
Veelgestelde vragen
Redactionele onderbouwing
Bewijs en bronnen
Geselecteerde klinische richtlijnen, peer-reviewed onderzoek en volksgezondheidsbronnen die in dit artikel zijn gebruikt.
Alle 13 bronnen bekijkenMinder bronnen tonen
Klinische context
Heldere informatie wordt geplaatst binnen de context van complexe en gelijktijdig voorkomende problematiek.
Individuele factoren
Beoordeling blijft essentieel, omdat behoeften en risico’s per persoon verschillen.
Volgende stappen
Een vertrouwelijk gesprek kan helpen bepalen welk vervolgtraject het meest passend is.
Weet u niet zeker welk traject bij de situatie past?
Uw opnameteam
Een vertrouwelijk eerste gesprek kan het klinische beeld verhelderen en uitwijzen of onze omgeving passend is.