De menopauze markeert het definitieve einde van de menstruatie en treedt meestal op tussen het 45e en 55e levensjaar. De ervaringen verschillen: sommige mensen hebben weinig klachten, terwijl anderen lichamelijke of emotionele veranderingen ervaren die het dagelijks leven beïnvloeden.
Tijdens de overgang schommelen de hormoonspiegels van de eierstokken en nemen ze uiteindelijk af. De menstruatiecycli worden onregelmatig voordat ze stoppen. De hormonale veranderingen tijdens de overgang kunnen uiteenlopende lichamelijke en emotionele klachten veroorzaken, waaronder stemmingswisselingen en, in sommige gevallen, depressie.
Een systematische review uit 2024 van Jia en collega’s combineerde 55 onderzoeken met 76.817 deelnemers in de perimenopauze en postmenopauze. De review rapporteerde onderstaande schattingen, maar de beoordelingsmethoden, populaties en onderzoekssettings verschilden aanzienlijk. Deze cijfers mogen niet worden opgevat als het wereldwijde percentage mensen met een klinisch vastgestelde depressie of als bewijs dat de menopauze depressie veroorzaakte:
| Gepoolde schattingen van de prevalentie van depressie (Jia et al., 2024) | |
| Vrouwen rond de menopauze | 35,6% |
| Vrouwen in de perimenopauze | 33,9% |
| Vrouwen in de postmenopauze | 34,9% |
De review stelde aanzienlijke heterogeniteit en publicatiebias vast, met hogere schattingen in kleinere onderzoeken en onderzoeken van lagere kwaliteit. Het herkennen van aanhoudende depressieve klachten en weten wanneer een beoordeling nodig is, is nuttiger dan deze gepoolde schattingen op een individu toe te passen.
Een eerdere depressieve episode, ingrijpende levensgebeurtenissen en slaapproblemen kunnen de kwetsbaarheid tijdens de overgang vergroten. Onderstaande klachten kunnen samengaan met psychische belasting; niet alle klachten zijn vastgestelde onafhankelijke risicofactoren voor depressie.
Seksuele problemen
Pijn bij het vrijen en minder seksueel verlangen kunnen het zelfbeeld en intieme relaties beïnvloeden, wat mogelijk leidt tot depressieve gevoelens en gevoelens van isolement.
Onregelmatige menstruaties
De onvoorspelbaarheid van menstruatiecycli tijdens de perimenopauze kan stress en angst veroorzaken. Deze klachten kunnen naast elkaar voorkomen, maar onregelmatige menstruaties alleen betekenen niet dat er sprake is van een depressieve stoornis.
Osteoporose
De menopauze hangt samen met botverlies en een verhoogd risico op osteoporose. Zorgen over de lichamelijke gezondheid kunnen de psychische belasting vergroten, maar een risico op osteoporose alleen betekent niet dat er sprake is van depressie.
Opvliegers en nachtzweten
Opvliegers en nachtzweten kunnen erg onaangenaam zijn en verstoren vaak de slaap. Een slechte slaapkwaliteit hangt nauw samen met een verhoogd risico op depressie.
Slaapproblemen
Moeite met inslapen of doorslapen komt vaak voor tijdens de overgang. Onvoldoende slaap kan stemmingsstoornissen verergeren en het moeilijker maken om met stress om te gaan.
De overgang kan bij sommige mensen de kwetsbaarheid voor depressie vergroten, maar depressie is niet onvermijdelijk en hangt meestal samen met een wisselwerking tussen biologische, psychologische en sociale factoren.
De overgang naar de menopauze, ook wel perimenopauze genoemd, gaat gepaard met complexe lichamelijke en emotionele veranderingen. Deze veranderingen kunnen grote gevolgen hebben voor de stemming en de algehele psychische gezondheid van een vrouw.
Hormonale schommelingen
De perimenopauze gaat vaak gepaard met onregelmatige menstruatiecycli en schommelende oestrogeen- en progesteronspiegels. Hormonale veranderingen kunnen bijdragen aan stemmingsgevoeligheid, maar depressie kan niet eenvoudig worden verklaard door dalende hormoonspiegels of een verstoorde serotoninebalans. Een eerdere depressieve stoornis is een belangrijke risicofactor.
Nieuwe bronnen van stress
De perimenopauze begint doorgaans wanneer een vrouw in de veertig is, een levensfase waarin velen met extra stress te maken krijgen. Denk aan de zorg voor ouder wordende ouders, druk op het werk, gezondheidsproblemen en kinderen die uit huis gaan. Elk van deze situaties kan op zichzelf al stressvol zijn, maar samen kunnen ze elkaar versterken, stemmingswisselingen verergeren en bijdragen aan depressieve gevoelens. De emotionele belasting van deze levensveranderingen kan, in combinatie met hormonale problemen en slaapproblemen, deze periode voor veel vrouwen bijzonder moeilijk maken.
Kun je door de overgang moe en depressief worden?
Slaapproblemen komen ook veel voor tijdens de perimenopauze. Veel vrouwen hebben last van slapeloosheid, vaak uitgelokt door nachtelijke opvliegers: plotselinge gevoelens van intense warmte. Een slechte slaapkwaliteit maakt u niet alleen moe, maar kan ook het risico op het ontwikkelen van depressie aanzienlijk vergroten. Wanneer u onvoldoende rust krijgt, functioneren lichaam en geest minder goed, waardoor het moeilijker wordt om met stress om te gaan en een positieve kijk te behouden.
Sommige mensen ervaren stemmingsveranderingen tijdens de perimenopauze en na de menopauze, maar tijdelijke stemmingswisselingen zijn niet hetzelfde als een depressieve stoornis. Ervaringen en levensomstandigheden die eraan bijdragen verschillen per persoon.
Enkele manieren die kunnen helpen om de stemming tijdens de overgang te reguleren zijn:
- Vermijd uitlokkende factoren: Herken en vermijd factoren die stemmingswisselingen verergeren, zoals cafeïne, alcohol en situaties met veel stress.
- Slaap goed: Streef naar 7–9 uur goede slaap per nacht. Houd een regelmatig slaapritme aan en zorg voor een rustgevende omgeving voor het slapengaan om de slaapkwaliteit te verbeteren.
- Beweeg regelmatig: Doe aan lichaamsbeweging, zoals wandelen of zwemmen. Regelmatig bewegen helpt endorfinen vrij te maken, die de stemming op natuurlijke wijze verbeteren.
- Gezonde voeding: Eet gevarieerd, met veel fruit, groenten en volkorenproducten. Goede voeding ondersteunt het algehele welzijn en kan helpen uw stemming te stabiliseren.
- Verminder stress: Pas stressverlagende technieken toe, zoals diep ademhalen, meditatie of rustige lichaamsbeweging. Minder stress kan helpen om stemmingswisselingen te beheersen.
- Onderhoud sociale contacten: Houd contact met vrienden en familie. Sociale steun kan troost bieden en gevoelens van isolement verminderen.
- Gesprekstherapie: Overweeg om met een therapeut of counselor te praten. Professionele ondersteuning kan u helpen met emotionele veranderingen om te gaan en copingstrategieën te ontwikkelen.
- Hormoontherapie: Bespreek of hormoonsuppletietherapie (HST) geschikt is voor uw overgangsklachten. Deze kan helpen bij bijbehorende depressieve klachten, maar is geen algemene vervanging voor de behandeling van een vastgestelde depressie.
- Bespreek supplementen vóór gebruik: Zilverkaars is geen bewezen behandeling voor depressieve klachten of angst, en er is onvoldoende bewijs voor de werking van teunisbloemolie bij overgangsklachten. Supplementen kunnen bijwerkingen en wisselwerkingen veroorzaken; raadpleeg vóór gebruik een zorgverlener.
Omgaan met en behandelen van depressie tijdens de overgang vraagt om een veelzijdige aanpak, afgestemd op de behoeften van ieder individu. Deze kan bestaan uit veranderingen in leefstijl, medische behandelingen en psychologische ondersteuning.
Psychotherapie
Psychotherapie is een wetenschappelijk onderbouwde behandeloptie voor depressie tijdens de overgang. Hierbij bespreekt u emotionele en psychologische problemen met een daarvoor opgeleide professional in de geestelijke gezondheidszorg om deze te onderzoeken en aan te pakken. Enkele vormen van psychotherapie zijn:
- Cognitieve gedragstherapie
- Interpersoonlijke psychotherapie
- Psychodynamische psychotherapie
- Mindfulnessgerichte cognitieve therapie
Psychotherapie kan emotionele ondersteuning en copingstrategieën bieden. De aanpak moet worden gekozen op basis van de klachten, voorkeuren en behandeldoelen van de persoon; deze therapieën zijn niet onderling uitwisselbaar.
Medicatie
De behandeling kan bestaan uit psychotherapie, medicatie of beide, afhankelijk van de ernst, de reactie op eerdere behandelingen en individuele voorkeuren. Artsen kunnen geneesmiddelen voorschrijven zoals selectieve serotonineheropnameremmers (SSRI’s) en serotonine-noradrenalineheropnameremmers (SNRI’s) om depressie tijdens de overgang te behandelen. Deze antidepressiva beïnvloeden de concentraties neurotransmitters in de hersenen, wat kan helpen depressieve klachten te verlichten.
Oestrogeentherapie
Oestrogeentherapie is niet specifiek goedgekeurd voor de behandeling van depressie tijdens de perimenopauze. De Britse NICE-richtlijn adviseert HST te overwegen bij depressieve klachten die niet voldoen aan de diagnostische criteria voor depressie en ongeveer tegelijk met andere overgangsklachten beginnen. Bij een vastgestelde depressie is naast zorg voor overgangsklachten ook een specifieke depressiebehandeling nodig. HST vereist een individueel gesprek over voordelen, risico’s en de medische voorgeschiedenis. Bij systemisch oestrogeengebruik hebben mensen met een baarmoeder doorgaans ook een progestageen nodig om het baarmoederslijmvlies te beschermen.
Regelmatige lichaamsbeweging
Regelmatige lichaamsbeweging kan de stemming, slaap en algemene gezondheid ondersteunen. Kies activiteiten zoals wandelen, yoga of zwemmen die passen bij uw gezondheid en mogelijkheden. Beweging kan een aanvulling zijn op de behandeling, maar aanhoudende depressie mag niet uitsluitend met beweging worden aangepakt zonder klinische beoordeling.
Natuurlijke middelen
Kruidenproducten zijn geen bewezen vervanging voor wetenschappelijk onderbouwde depressiezorg. Het bewijs voor gunstige effecten op de stemming rond de menopauze is beperkt, en producten kunnen bijwerkingen veroorzaken of wisselwerkingen met geneesmiddelen hebben.
Sint-janskruid kan bij sommige gevallen van lichte of matige depressie helpen, maar specifieke gunstige effecten op de stemming tijdens de overgang zijn niet aangetoond. Het kan gevaarlijke wisselwerkingen met antidepressiva hebben, waaronder ernstige serotoninegerelateerde effecten, en de werkzaamheid verminderen van geneesmiddelen zoals hormonale anticonceptiva en warfarine. Combineer het niet met voorgeschreven behandeling zonder beoordeling door een behandelaar of apotheker. Zilverkaars heeft geen duidelijke voordelen laten zien bij angst of depressieve klachten; bij producten die als zilverkaars worden verkocht, zijn zeldzame ernstige leverproblemen gemeld, hoewel een oorzakelijk verband onzeker is.
Ginseng is geen bewezen behandeling voor depressie of angst tijdens de overgang. Bespreek vóór gebruik de onzekere voordelen, bijwerkingen en mogelijke wisselwerkingen met geneesmiddelen met een zorgprofessional.
Een klein, open, gerandomiseerd onderzoek uit 2003 onder 68 vrouwen in de perimenopauze vergeleek gedurende drie maanden calcium alleen met calcium plus kava. Angst nam sterker af met kava, maar dit beperkte onderzoek toont niet aan dat het een behandeling is voor depressie tijdens de overgang. Kavaproducten zijn in verband gebracht met zeldzame ernstige, soms dodelijke leverschade en dienen hier niet voor zelfbehandeling te worden aanbevolen.
Voor mensen die particuliere ondersteuning overwegen, geeft THE BALANCE informatie over particuliere residentiële behandeling van psychische klachten op Mallorca en in Zürich op basis van een voorafgaande beoordeling, en over een retraite voor de geestelijke gezondheid in Londen onder leiding van een therapeut. De geschiktheid, professionele rollen en mate van ondersteuning worden individueel afgestemd. Een residentiële accommodatie is geen ziekenhuis voor acute psychiatrische zorg; zorg op ziekenhuisniveau vereist een passende, afzonderlijke setting. Een luxe omgeving en aanvullende praktijken vormen geen bewijs voor werkzaamheid bij depressie tijdens de overgang.
De overgang kan de psychische gezondheid beïnvloeden en bij sommige mensen de kwetsbaarheid voor depressie vergroten. Hormonale veranderingen, verstoorde slaap, eerdere depressie en stressvolle levensomstandigheden kunnen op elkaar inwerken. Het herkennen van klachten en het zoeken van een passende beoordeling kunnen richting geven aan de behandeling.
Tijdelijke somberheid betekent niet noodzakelijk dat er sprake is van een klinische depressie. Laat uw klachten beoordelen als somberheid of verlies van interesse aanhoudt, vooral wanneer dit gedurende twee weken of langer op de meeste dagen voorkomt, of als het dagelijks functioneren eronder lijdt; zoek eerder hulp als de klachten ernstig zijn. Een behandelaar kan ook andere oorzaken overwegen, zoals schildklieraandoeningen of effecten van medicatie. Zoek met spoed hulp als u gedachten aan zelfdoding of zelfbeschadiging heeft; neem contact op met de lokale hulpdiensten of ga naar de dichtstbijzijnde spoedeisende hulp als u uw eigen veiligheid niet kunt waarborgen.


