Emotionele mishandeling kan moeilijk te beschrijven zijn, vooral wanneer kwetsende interacties worden afgewisseld met genegenheid of geruststelling. U hoeft geen persoonlijkheidsstoornis vast te stellen om uw ervaringen serieus te nemen. De term ‘narcistische mishandeling’ wordt informeel gebruikt, maar mishandeling en een narcistische persoonlijkheidsstoornis zijn niet hetzelfde.
De onderstaande voorbeelden illustreren gedrag dat u met een vertrouwde zorgprofessional of hulpverleningsorganisatie kunt bespreken. Ze vormen geen test waarmee iemand een diagnose kan krijgen of waarmee alle omstandigheden binnen een relatie kunnen worden vastgesteld.
Vernedering en herhaaldelijk kleineren
Een partner, familielid of collega beledigt u herhaaldelijk, maakt uw capaciteiten belachelijk of deelt privé-informatie om u in verlegenheid te brengen. Wanneer u bezwaar maakt, doet diegene de gevolgen af als een grap of straft u omdat u het ter sprake brengt. Een incidentele ongevoelige opmerking en een aanhoudend patroon van kleineren vragen om verschillende reacties, maar u mag aangeven dat een opmerking u heeft gekwetst.
Isolatie en controle
Iemand zet u onder druk om geen vrienden of familie meer te zien, belemmert uw werk of opleiding, of eist dat u verantwoording aflegt over waar u bent en naartoe gaat. Het gaat er niet alleen om dat diegene een vriend of vriendin niet mag; de vraag is of uw vrijheid om zelf te kiezen en contact met mensen die u steunen te onderhouden, wordt beperkt.
Financiële controle kan inhouden dat iemand u de toegang tot geld ontzegt, betaald werk belemmert of noodzakelijke uitgaven gebruikt om gehoorzaamheid af te dwingen. Samen een budget beheren is iets anders wanneer beide personen daar vrij aan kunnen deelnemen en toegang hebben tot informatie.
Uw vertrouwen in uw waarneming van gebeurtenissen ondermijnen
Iemand ontkent herhaaldelijk gebeurtenissen, verandert het relaas of trekt uw betrouwbaarheid in twijfel op een manier waardoor u aan uw geheugen en beoordelingsvermogen gaat twijfelen. Voor dit patroon wordt vaak de term ‘gaslighting’ gebruikt. Een meningsverschil, een andere herinnering of een onopzettelijke vergissing is op zichzelf niet voldoende om dit vast te stellen.
Als dat veilig kan, kan praten met iemand buiten de relatie of het bijhouden van een persoonlijk, feitelijk verslag u helpen duidelijk te krijgen wat er gebeurt. Breng uzelf niet in gevaar door bewijs te verzamelen of de persoon te confronteren.
Druk, bedreiging en seksuele dwang
Dreigen met gevolgen als iemand nee zegt, intimidatie gebruiken om seks af te dwingen of iemand onder druk zetten om grenzen los te laten, moet serieus worden genomen. Toestemming moet vrijwillig worden gegeven. Genegenheid, cadeaus, een relatie of eerder seksueel contact scheppen geen verplichting om in te stemmen.
Als iemand tijdens een meningsverschil of bij het beëindigen van een relatie met zelfdoding dreigt, neem die uitspraak dan serieus en schakel passende crisishulp in. U bent niet verplicht om in een relatie te blijven of aan eisen te voldoen om die hulp mogelijk te maken. Bij direct gevaar moeten de hulpdiensten worden ingeschakeld.
Wat afzonderlijke uitspraken u wel en niet kunnen vertellen
‘Jij bent mijn zielsverwant’ is geen bewijs van manipulatie. ‘Je bent te gevoelig’ kan kwetsend zijn, maar de betekenis en impact hangen af van de context en de herhaling. Een lijst met zogenaamd ‘narcistische uitspraken’ kan geen narcistische persoonlijkheidsstoornis vaststellen, motieven bewijzen of duidelijk maken wie verantwoordelijk is voor mishandeling.
Bruikbaardere vragen zijn: Kan ik zonder angst van mening verschillen? Worden mijn keuzes gerespecteerd? Wat gebeurt er als ik nee zeg? Voel ik me onder druk gezet om mijn gedrag te veranderen om vergelding te voorkomen? Deze vragen helpen bij reflectie, niet bij het stellen van een diagnose.
Veilig hulp zoeken
Als u bang bent, vraag dan vertrouwelijk advies aan een hulpverleningsorganisatie voor huiselijk geweld. Gebruik een veiliger apparaat als uw berichten of internetgebruik mogelijk worden gecontroleerd. Een gespecialiseerde hulpverlener kan u helpen de mogelijkheden rond kinderen, huisvesting, financiën en blijvend contact te overwegen. U hoeft niet onmiddellijk te beslissen of u weggaat.
Neem bij direct gevaar contact op met de lokale hulpdiensten. Voor ondersteuning wanneer er geen noodsituatie is, kan een zorgprofessional, een vertrouwd persoon of een gespecialiseerde hulpverleningsorganisatie u helpen de situatie te beoordelen. De informatie van de NHS beschrijft hoe u hulp bij huiselijk geweld kunt krijgen.
Gevolgen voor welzijn en relaties
Sommige mensen ervaren na mishandeling angst, somberheid, slaapproblemen of traumagerelateerde klachten. Anderen reageren anders, en aanhoudende klachten verdienen een individuele beoordeling. Mishandeling meemaken betekent niet dat u zelf anderen zult mishandelen of een persoonlijkheidsstoornis zult ontwikkelen.
Als u iemand ondersteunt die mishandeling heeft meegemaakt, vraag dan wat diegene als helpend ervaart en respecteer grenzen. Behandel die persoon niet als blijvend kwetsbaar en doe geen aannames over hoe diegene zal reageren. Herstel en toekomstige relaties verlopen voor iedereen anders. Ondersteuning moet de keuzevrijheid vergroten in plaats van nieuwe verwachtingen op te leggen.
