Seksuele uitingen tussen volwassenen met wederzijdse toestemming wijzen op zichzelf niet op een psychische stoornis. Exhibitionismestoornis is een klinische term voor een aanhoudend patroon van seksuele opwinding door het tonen van de geslachtsdelen aan een nietsvermoedend persoon, waarbij ook moet worden voldaan aan de aanvullende criteria van het gebruikte diagnostische systeem. Bij de beoordeling wordt gekeken naar gedrag, toestemming, lijdensdruk, beperkingen in het functioneren en de voorgeschiedenis van de persoon.
Het zonder toestemming tonen van de geslachtsdelen en ongewenste seksuele beelden kunnen schade veroorzaken en strafbaar zijn. Of iemand voldoet aan de criteria voor een stoornis, staat los van de vraag of de grenzen van een ander op het gebied van toestemming zijn geschonden.
Wat een diagnose niet betekent
Genieten van aandacht, zich op een bepaalde manier kleden, een sterk seksueel verlangen hebben of beelden delen met een volwassene die daarmee instemt, is niet voldoende om een exhibitionismestoornis vast te stellen. Ook privacy, een ogenschijnlijk gebrek aan schaamte of een beschuldiging geven geen volledig klinisch beeld.
De American Psychiatric Association legt het onderscheid uit tussen een atypische seksuele interesse en een parafiele stoornis. Een online checklist mag niet worden gebruikt om een partner of onbekende een etiket op te plakken.
Als u zich zorgen maakt over uw eigen drang of gedrag
Zoek een gekwalificeerde specialist op het gebied van seksuele gezondheid, geestelijke gezondheid of forensische zorg met ervaring in het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. U kunt vragen naar vertrouwelijkheid en de grenzen daarvan voordat u informatie deelt waarmee u geïdentificeerd kunt worden. Preventieve ondersteuning zoeken is ook passend voordat iemand schade ondervindt.
Als u vreest dat u uw geslachtsdelen zult tonen of seksueel materiaal zult versturen zonder toestemming, neem dan afstand van de situatie en zoek met spoed professionele ondersteuning. Betrek geen andere mensen bij het uitproberen of u een drang kunt beheersen. Als een kind of iemand anders direct gevaar loopt, neem dan contact op met de hulpdiensten of instanties die bescherming bieden, afhankelijk van de situatie.
Wat bij een beoordeling aan bod moet komen
De behandelaar vraagt naar het patroon van seksuele opwinding, eventueel gedrag, toestemming, duur, lijdensdruk, pogingen om de drang te beheersen en de gevolgen. Ook andere psychische klachten, middelengebruik, medicijnen en relevante medische voorgeschiedenis moeten worden meegewogen.
Plotselinge seksuele ontremming die niet bij iemand past, kan een snelle medische beoordeling vereisen. Dit mag niet automatisch worden toegeschreven aan een langdurig bestaande seksuele stoornis. Een behandelaar kan mogelijke neurologische, stemmingsgerelateerde of middelengerelateerde verklaringen onderzoeken.
Geen enkele jeugdervaring, persoonlijkheidstypering, testosteronwaarde of verklaring vanuit de hersenchemie kan op zichzelf vaststellen waarom een bepaalde persoon deze interesse heeft. Mogelijke oorzaken mogen niet worden gepresenteerd als bewezen ontstaansmechanismen of als excuses voor schadelijk gedrag.
Behandeling en een praktisch preventieplan
Specialistische psychologische behandeling kan zich richten op patronen die voorafgaan aan schadelijk gedrag, copingstrategieën, toestemming, verantwoordelijkheid nemen en plannen maken voor situaties waarin het risico toeneemt. Het plan moet op de persoon zijn afgestemd en regelmatig worden geëvalueerd. Het wetenschappelijke bewijs specifiek voor exhibitionismestoornis is beperkt, en behandeling kan niet garanderen dat schadelijk gedrag niet terugkeert. Algemene ontspanning, hobby’s of lotgenotencontact kunnen de behandeling aanvullen, maar bieden geen garantie op preventie.
In bepaalde omstandigheden kan na specialistische beoordeling medicatie worden overwogen. Het doel, de beperkingen van het wetenschappelijke bewijs, mogelijke bijwerkingen en de benodigde controles moeten worden uitgelegd als onderdeel van geïnformeerde toestemming. Medicijnen die het seksuele verlangen verminderen, brengen belangrijke risico’s met zich mee en mogen niet worden aangeboden alleen omdat iemand een hoog libido of een ongebruikelijke seksuele interesse heeft die met wederzijdse toestemming wordt beleefd. Geen enkel medicijn maakt beschermingsmaatregelen overbodig.
Als iemand u zonder uw toestemming de geslachtsdelen heeft getoond
Ga zo nodig naar een veiligere plek en zoek steun bij iemand die u vertrouwt of bij een hulporganisatie voor seksueel geweld. U hoeft niet vast te stellen welke diagnose de ander heeft om het gedrag te melden of hulp te vragen. Gebruik bij ongewenst digitaal materiaal de meldmogelijkheden van het platform als dat veilig is, en vraag lokaal advies over het bewaren van bewijsmateriaal zonder seksuele beelden onnodig door te sturen.
Behandeling voor de verantwoordelijke persoon en ondersteuning voor degene die schade heeft ondervonden, zijn afzonderlijke behoeften. Een diagnose neemt de verantwoordelijkheid niet weg, en een respectvolle preventieve aanpak bagatelliseert de gevolgen voor anderen niet.
