Weer meer slaapmedicatie voorgeschreven: meer behandeling of betere rust?

In Engeland nam het totale aantal voorschriften voor hypnotica en anxiolytica in 2025/26 toe, na een langere periode van daling. Achter dat totaal gaan echter uiteenlopende ontwikkelingen per geneesmiddel schuil. Voor professionals die hoogwaardige slaapproducten of particuliere zorg kunnen betalen, is de relevante vraag niet alleen of er meer werd behandeld. Het gaat erom of mensen beter sliepen en de volgende dag beter functioneerden.

Belangrijkste bevindingen

13.576.709: voorgeschreven geneesmiddelitems in de gecombineerde categorie in Engeland in 2025/26.

1.867.857: geïdentificeerde patiënten in die categorie.

Ongeveer 1%: jaarlijkse groei van het aantal items, tegenover 1,2% groei van het aantal geïdentificeerde patiënten.

15.771.599: items in 2016/17, waaruit blijkt dat de recente stijging nog onder het eerdere totaal blijft.

200.351: items in de nieuwere BNF-rubriek voor overige hypnotica, die in 2025/26 daridorexant omvatte.

Bron: de publicatie van NHSBSA uit juli 2026. Het gaat om NHS-voorschriften die onder deze registratie vallen en vervolgens buiten het ziekenhuis zijn verstrekt, niet om metingen van de prevalentie van slapeloosheid of van herstel. [1]

Een kleine stijging binnen een langere daling

Een recente stijging en een daling op langere termijn kunnen beide een feit zijn. De grafiek houdt een gemeenschappelijk nulpunt aan in plaats van de kleine jaarlijkse verandering uit te vergroten. Bron: NHSBSA. [1]

Het totaal verhult een veranderende samenstelling van de medicatie

De gecombineerde categorie is geen synoniem voor benzodiazepinen. Ze omvat geneesmiddelen met verschillende toepassingen en klinische profielen. In het meest recente jaar bleef het aantal items voor anxiolytica dalen, terwijl het aantal items voor hypnotica en overige hypnotica toenam. Door de hele categorie slaappillen te noemen, verdwijnen die verschillen uit beeld.

Bron: de uitsplitsing naar BNF-rubrieken van NHSBSA. De rubriek voor overige hypnotica omvatte in deze jaren daridorexant. Items zijn geen doses of unieke patiënten. [1]

Dat onderscheid verandert het verhaal. Een stijging van het totaal kan samengaan met een daling van het ene onderdeel en een toename van het andere. De cijfers alleen kunnen ons niet vertellen of een nieuwer geneesmiddel een bestaande behandeling verving, tot aanvullende behandeling leidde of de uitkomsten verbeterde.

Ook een kleine beginwaarde doet ertoe. Een grote procentuele stijging vanaf een lage uitgangswaarde kan spectaculair klinken, zelfs als het absolute totaal een klein deel van de bredere categorie blijft. Bij een kop over groei horen zowel de aantallen als de periode.

Nieuwer betekent niet geschikt voor iedereen

De beoordeling van daridorexant door NICE beschrijft een afgebakend behandeltraject voor volwassenen met langdurige slapeloosheid en aanzienlijke gevolgen overdag. Daarbij wordt gekeken naar situaties waarin cognitieve gedragstherapie voor insomnie niet heeft gewerkt, niet beschikbaar is of niet geschikt is. De respons en de blijvende noodzaak van behandeling moeten worden geëvalueerd. [2]

Dat is een behandelbeslissing, geen overstap naar een beter consumentenproduct. De toename van het aantal voorschriften laat niet zien of iedere patiënt aan de relevante criteria voldeed of baat had bij de behandeling. De beoordeling bevat evenmin een aanbeveling voor iedereen die moeite heeft met slapen.

De richtlijn maakt ook onderscheid tussen waarnemingen in onderzoek en aannames die worden gebruikt om effecten op langere termijn te modelleren. Een studie kan over een bepaalde periode verbetering op specifieke uitkomstmaten aantonen zonder daarmee elk gehoopt voordeel op lange termijn aan te tonen. Een economische prognose is niet hetzelfde als het waarnemen van die uitkomsten bij patiënten.

De nieuwere categorie in absolute aantallen

De groeiende categorie beschrijft de omvang van behandeling, niet de effectiviteit ervan. Bron: NHSBSA. [1]

Bij beter slapen hoort ook de volgende dag

Uitkomstmaten voor slaap kunnen onder meer zijn: de tijd die nodig is om in slaap te vallen, de tijd dat iemand ’s nachts wakker ligt, de totale slaapduur, de ervaren slaapkwaliteit en het functioneren overdag. Deze maten hangen samen, maar beantwoorden verschillende vragen. Verbetering op één maat mag niet als volledig herstel worden beschreven.

Een gepubliceerde secundaire analyse van een gerandomiseerde studie naar daridorexant vergeleek volwassenen van 65 jaar en ouder met jongere volwassenen gedurende drie maanden. De analyse onderzocht slaapuitkomstmaten en symptomen overdag. De bruikbare les is hoe specifiek de vraag moet zijn: welke patiënten, welke vergelijking, welke uitkomsten en hoe lang? [3]

Voor iemand met grote professionele verantwoordelijkheden kan functioneren bijzonder belangrijk zijn. Maar behandeling mag geen belofte van hogere productiviteit worden. Duurzaam kunnen werken kan een passender doel zijn dan langer werken, en een score van een draagbare sensor is niet uitwisselbaar met een klinische beoordeling.

Waarom dit van belang is voor vermogende en internationaal mobiele families

Een comfortabele slaapkamer, privacy en een stabiele routine kunnen aantrekkelijke kenmerken van een zorgomgeving zijn. Het zijn geen uitkomstmaten. Een behandelprogramma moet uitleggen wat er veranderde voor de mensen die zorg ontvingen en of de verbetering aanhield nadat zij naar hun gebruikelijke omgeving waren teruggekeerd.

Dat onderscheid is belangrijk wanneer meerdere interventies worden gecombineerd. Verbetering na een behandelprogramma laat niet zien welk onderdeel hielp, of een eenvoudigere aanpak vergelijkbare resultaten zou hebben opgeleverd, of wat een gelijktijdige behandeling heeft bijgedragen. Het onderdeel dat zich het best laat promoten, mag niet automatisch de eer krijgen.

Voor een internationaal mobiele patiënt is continuïteit een andere vraag die vóór de start van de behandeling moet worden geregeld. Wie beoordeelt de voortgang na een reis? Wie beschikt over de medische voorgeschiedenis? Met wie moet contact worden opgenomen als symptomen of bijwerkingen veranderen? Dit zijn vragen voor de planning, geen bewijs dat een bepaald aandeel van vermogende reizigers slechte zorg ervaart.

Dezelfde vragen kunnen richting geven aan een gesprek in het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten, Duitsland, Zwitserland, Nederland of de GCC-landen, zonder uit te gaan van identieke regels. Voor de beschikbaarheid van medicatie, afspraken over voorschrijven en reisvereisten is advies nodig dat op het betreffende rechtsgebied is toegespitst. Een Engelse tabel met voorschrijfcijfers kan die vragen niet beantwoorden.

Wat een verantwoorde vergelijking zou omvatten

Deze vragen maken een vergelijking nuttiger dan de bewering dat mensen goed sliepen tijdens een verblijf op een rustgevende plek. Ze laten ook ruimte voor de voorkeuren van patiënten. Een uitkomst kan betekenisvol zijn zonder te suggereren dat elk symptoom verdwenen is of dat iedereen dezelfde behandeling nodig heeft.

Maak onderscheid tussen een comfortabel verblijf en blijvende verbetering

Een bruikbare rapportage over slaapzorg moet benoemen welke klacht aanleiding gaf tot behandeling. Moeite met inslapen, herhaaldelijk wakker worden en verminderd functioneren overdag zijn geen uitwisselbare uitkomsten. Een algemene uitspraak dat de slaap verbeterde, kan verhullen welke uitkomstmaat veranderde en welke niet. Uit de beschrijving moeten de patiëntengroep, de uitgangssituatie en de observatieperiode gemakkelijk af te leiden zijn.

Voor iemand wiens gebruikelijke agenda reizen of hoge professionele eisen omvat, maakt de terugkeer naar huis deel uit van de vraag naar de uitkomst. Een positief resultaat in een gestructureerde omgeving toont niet aan hoe het zal gaan wanneer de dagelijkse verantwoordelijkheden worden hervat. Dat maakt het eerste resultaat niet onbelangrijk. Het maakt het tijdstip van de beoordeling essentieel voor de interpretatie ervan.

De follow-uprapportage moet vastleggen welke andere zorg in de tussentijd is ontvangen. Voortgezet medicatiegebruik, psychotherapie of veranderingen in de dagelijkse omstandigheden kunnen van invloed zijn op de interpretatie van een later resultaat. Een programma kan niet met zekerheid alle latere verbetering aan één onderdeel toeschrijven, alleen omdat dat onderdeel prominent in de marketing naar voren kwam. Een resultaat van het totale programma en een effect van een afzonderlijk onderdeel zijn verschillende claims.

Families zouden ook moeten vragen hoe wordt omgegaan met een behandeling die niet slaagt. Is een herbeoordeling gepland als de eerste aanpak onvoldoende helpt? Worden bijwerkingen naast de voordelen vastgelegd? Wie licht de volgende stap toe? Deze vragen maken de voorgestelde dienstverlening transparanter zonder aan te nemen dat een interventie voor iedereen zal werken.

Het meten van uitkomsten mag geen wedstrijd worden om wie het snelst weer aan het werk gaat. De eigen doelen, gezondheid en het duurzame functioneren van de persoon zijn van belang. Een veeleisende agenda kan een praktische context voor zorg zijn, maar mag niet bepalen dat behandeling tot langere werktijden moet leiden. Het doel van rapportage is betekenisvolle verandering beschrijven, niet productiviteit presenteren als een klinisch eindpunt.

Voor journalisten zou de meest waardevolle vervolganalyse de veranderingen in het voorschrijven verbinden met bewijs over beoordeling, evaluatie en patiëntuitkomsten. De huidige administratieve gegevensreeks kan dat verband op zichzelf niet leggen. Ze biedt een duidelijke uitgangsvraag: welke uitkomstmaten laten, bij een veranderende samenstelling van de behandeling, zien of het beter gaat met de mensen die deze ontvangen?

Wat de cijfers ons niet kunnen vertellen

De reeks voorschrijfcijfers meet niet de ernst van slapeloosheid, diagnoses, slaapkwaliteit, functioneren overdag, individueel vermogen of de volledige particuliere markt. Ze kan niet laten zien of leidinggevenden vaker medicatie gingen gebruiken of dat behandeling voor hen beter werkte.

Minder voorschrijven zou niet automatisch betere zorg aantonen, net zoals meer voorschrijven geen ongepaste zorg aantoont. Om de trend te verklaren is informatie nodig over klinische noodzaak, toegang, behandelpraktijk en uitkomsten. Elke individuele wijziging in medicatie moet met de voorschrijver worden besproken, in plaats van te worden ingegeven door een krantenkop over bevolkingscijfers.

De kern

De hernieuwde stijging is een feit binnen de afgebakende Engelse gegevensreeks. Het belangrijkere verhaal is de veranderende samenstelling van de medicatie en het verschil tussen behandeling tellen en verbetering meten. Voor mensen met veel keuzemogelijkheden ligt het zinvolle voordeel in zorgvuldige beoordeling en betrouwbare follow-up, niet simpelweg in meer interventies.

Voor journalisten

Belangrijkste vergelijking: 13,58 miljoen items in de gecombineerde categorie in 2025/26, nog altijd minder dan de 15,77 miljoen in 2016/17.

Belangrijke kanttekening: dit zijn voorschrijfcijfers, geen schatting van de prevalentie van slapeloosheid of onderzoek naar particuliere zorg.

Voorgestelde bronvermelding: analyse door THE BALANCE van voorschrijfgegevens van NHSBSA en geselecteerd bewijs over slaapbehandeling.

Methodologie en bronnen

De analyse houdt de NHSBSA-publicatie van 23 juli 2026 en de daarin gebruikte medicatiecategorieën aan. De aantallen in de tabel zijn exact en de grafieklabels zijn afgerond. Klinische richtlijnen en onderzoeksbewijs worden afzonderlijk besproken. Er wordt geen causaal effect, oorspronkelijk patiëntresultaat of schatting van de particuliere markt berekend.

1. NHSBSA. Hypnotica en anxiolytica, Engeland 2016/17 tot 2025/26. 23 juli 2026.
2. NICE TA922. Daridorexant bij langdurige slapeloosheid: bewijs en bespreking door de commissie.
3. Fietze en collega’s. Oudere en jongere volwassenen in een gerandomiseerde studie naar daridorexant. Drugs & Aging, 2022. DOI: 10.1007/s40266-022-00977-4.