Delirium tremens is een ernstige complicatie van alcoholontwenning. Het gaat gepaard met een delier, met verminderde aandacht en een verstoord bewustzijn, ernstige verwardheid, agitatie en vaak hallucinaties, samen met duidelijke lichamelijke veranderingen zoals zweten en een snelle hartslag. Het is een medisch spoedgeval dat beoordeling en behandeling in een ziekenhuis vereist. Bel nu de lokale hulpdiensten als u delirium tremens vermoedt.
Deze ernstige vorm van alcoholontwenning ontstaat meestal nadat iemand die lichamelijk afhankelijk is van alcohol aanzienlijk minder is gaan drinken of volledig is gestopt. Het risico is hoger bij mensen die eerder een ontwenningsdelier of ontwenningsinsulten hebben gehad, langdurig veel hebben gedronken of bepaalde andere aandoeningen hebben.
Delirium tremens is meer dan een moeilijke periode tijdens de ontwenning. Het is een medisch spoedgeval dat levensbedreigende complicaties van de ademhaling en bloedsomloop kan veroorzaken als passende behandeling wordt uitgesteld.
De ernst en duur verschillen per persoon. Hoewel delirium tremens ernstig is, kunnen snelle herkenning en passende ziekenhuisbehandeling de vooruitzichten aanzienlijk verbeteren.
Preventie begint met het herkennen van mensen met een risico op gecompliceerde ontwenning voordat zij stoppen met drinken, en met het regelen van passende medische zorg. Mensen met alcoholafhankelijkheid hebben tijdige beoordeling en toegang tot hulp zonder stigmatisering nodig.
Wat is delirium tremens?
Delirium tremens, soms afgekort tot DT, is een ernstige neuropsychiatrische aandoening die kan optreden bij mensen met een voorgeschiedenis van langdurig alcoholgebruik en lichamelijke afhankelijkheid. Het ontstaat tijdens alcoholontwenning, meestal in de eerste dagen na abrupt stoppen of aanzienlijk minder drinken. Het moment waarop het ontstaat varieert; het aantal uren sinds het laatste glas kan delirium tremens dus niet uitsluiten.
Symptomen van delirium tremens
Symptomen en bijbehorende waarschuwingssignalen kunnen zijn:
- Delier: acute verwardheid met verminderde aandacht en een verstoord bewustzijn
- Agitatie
- Hallucinaties, waaronder dingen zien of gewaarwordingen op de huid voelen die er niet zijn
- Duidelijk trillen of beven
- Hevig zweten
- Een snelle hartslag
- Alcoholontwenningsinsulten, die vóór een delier of zonder delier kunnen optreden; ook bij bewustzijnsverlies is spoedhulp nodig
Delirium tremens vereist onmiddellijke behandeling in een ziekenhuis, omdat complicaties, waaronder ernstige problemen met de ademhaling of bloedsomloop, dodelijk kunnen zijn.
Schakel medische spoedhulp in zodra delirium tremens wordt vermoed. Een vroege professionele beoordeling maakt het mogelijk de behandeling te starten en helpt het risico op ernstige complicaties te verkleinen.
Hallucinaties bij delirium tremens
Hallucinaties bij delirium tremens kunnen bestaan uit het zien van dingen die er niet zijn of het gevoel dat iets de huid aanraakt terwijl er niets is. Ook andere vormen van hallucinaties kunnen voorkomen. Het type hallucinatie alleen is niet voldoende om de diagnose te stellen.
Deze ervaringen kunnen intens, levensecht en beangstigend zijn. Ze kunnen bedreigend of angstaanjagend aanvoelen, waardoor de agitatie en angst toenemen.
Hallucinaties komen ook bij andere aandoeningen voor. Zo kan het horen van stemmen voorkomen bij schizofrenie, terwijl andere middelengerelateerde aandoeningen en een delier door andere oorzaken gepaard kunnen gaan met visuele, auditieve of tactiele ervaringen. Deze patronen overlappen: op basis van alleen het betrokken zintuig kan de onderliggende aandoening niet betrouwbaar worden onderscheiden.
Behandelaren beoordelen hallucinaties in samenhang met aandacht, bewustzijn, andere symptomen, de medische voorgeschiedenis en de omstandigheden van alcoholgebruik of ontwenning. Het vaststellen van de oorzaak is belangrijk, omdat verschillende aandoeningen verschillende behandelingen vereisen. [5,7]
Hoelang duurt delirium tremens?
De duur van delirium tremens varieert afhankelijk van de individuele omstandigheden en de reactie op de behandeling.
Familieleden en andere mensen die iemand met alcoholafhankelijkheid ondersteunen, willen vaak weten hoelang delirium tremens zal duren. Onzekerheid over het herstel kan veel zorgen veroorzaken.
Het kan ingrijpend zijn om te zien dat een dierbare ernstig verward en geagiteerd is, vooral wanneer onduidelijk is hoelang de episode zal aanhouden of welke complicaties kunnen ontstaan.
Tijdens de ernstigste dagen kan het wachten erg lang voelen en kunnen zorgen over de gezondheid van de betrokkene overweldigend zijn. Delirium tremens vereist specialistische ziekenhuiszorg. Het behandelteam probeert de symptomen onder controle te brengen, de toestand van de betrokkene te bewaken en het risico op ernstige complicaties te verkleinen.
Delirium tremens ontstaat meestal nadat iemand met alcoholafhankelijkheid aanzienlijk minder is gaan drinken of is gestopt, maar er is geen tijdsgrens waarmee het thuis veilig kan worden uitgesloten. Het begin en de duur variëren afhankelijk van de drinkgeschiedenis, eerdere ontwenningsdelieren of insulten, andere aandoeningen en de behandeling. Ernstige verwardheid, hallucinaties, insulten of snelle achteruitgang vereisen dringende hulp, ongeacht hoeveel tijd er sinds het laatste glas is verstreken.
Hoe ontwenning en een delier zich kunnen ontwikkelen
Alcoholontwenning verloopt niet volgens een vaste opeenvolging van stadia van delirium tremens. De onderstaande situaties beschrijven mogelijke klinische ontwikkelingen, geen tijdschema om ontwenning thuis te volgen.
Vroege ontwenningsverschijnselen
Angst, trillen, zweten en slaapproblemen kunnen ontstaan na vermindering van het alcoholgebruik. Deze symptomen alleen kunnen niet voorspellen wie een delier zal ontwikkelen. Als u mogelijk lichamelijk afhankelijk bent van alcohol, vraag dan medisch advies voordat u mindert of stopt, vooral als u eerder ontwenningsinsulten of een delier heeft gehad.
Delier: een spoedgeval dat ziekenhuiszorg vereist
Ernstige verwardheid, desoriëntatie en verminderde aandacht, soms met hallucinaties en duidelijke agitatie, vereisen onmiddellijke beoordeling in een ziekenhuis. Het begin en de duur variëren; wacht niet tot een bepaald aantal uren sinds het laatste glas is verstreken. Bel bij deze symptomen of bij een insult nu de lokale hulpdiensten.
Herstel en verdere bewaking
Symptomen verbeteren vaak met passende behandeling, maar de bewaking wordt voortgezet op basis van het klinische verloop. Het team onderzoekt ook andere oorzaken van verwardheid, de vocht- en voedingsbehoefte en bijkomende aandoeningen. Zodra de acute ontwenning is gestabiliseerd, wordt verdere zorg voor het alcoholgebruik gepland.
Het herstelverloop hangt af van de algemene gezondheid, complicaties, eerdere ervaringen met ontwenning en de reactie op de behandeling. Het is niet te voorspellen op basis van vaste stadia of alleen de mate van alcoholgebruik.
Kan delirium tremens dodelijk zijn?
Delirium tremens kan dodelijk zijn. Passende, tijdige behandeling verkleint het risico, maar het blijft een ernstige en mogelijk levensbedreigende aandoening. Onvoldoende behandeld delirium tremens kan tot ernstige complicaties leiden.
Het risico op een ongunstige uitkomst hangt af van de medische voorgeschiedenis, leeftijd, andere aandoeningen, de ernst van de ontwenning en de complicaties daarvan, en hoe snel passende zorg wordt geboden. Eerder doorgemaakt delirium tremens of ernstige ontwenning geeft meer reden tot bezorgdheid over toekomstige gecompliceerde ontwenning. Eén percentage kan niet ieders risico weergeven.
Spoedbeoordeling is essentieel bij een vermoeden van delirium tremens. Ziekenhuiszorg en nauwgezette bewaking helpen behandelaren om achteruitgang te herkennen en de risico’s te beheersen.
De behandeling omvat doorgaans medicatie om de ontwenning onder controle te brengen en het risico op insulten te verkleinen, samen met passende vochttoediening en voedingsondersteuning. Deze maatregelen kunnen de vooruitzichten verbeteren en het risico op overlijden verkleinen, maar bieden geen garantie op een bepaalde uitkomst.
Delirium tremens voorkomen: medische zorg en ondersteuning bij herstel
De behandeling van alcoholafhankelijkheid omvat verschillende vormen van ondersteuning om mensen te helpen zo veilig mogelijk te herstellen. Het voorkomen van delirium tremens en andere ernstige complicaties bij het stoppen met drinken is een belangrijk onderdeel van de planning van medisch begeleide ontwenning.
Preventie omvat de volgende onderdelen, met verwijzing naar het zorgniveau dat past bij de klinische behoeften van de betrokkene:
- Beoordeling: het team beoordeelt het alcoholgebruik, lichamelijke afhankelijkheid, medicatie, de algemene gezondheid en eventuele eerdere ontwenningsinsulten of delieren. Milde symptomen aan het begin sluiten latere gecompliceerde ontwenning niet uit.
- Medisch begeleide ontwenning: als er zorgen zijn over ernstige ontwenning, verloopt de behandeling volgens een klinisch protocol met passende medicatie en bewaking. Thuis proberen minder alcohol te drinken is geen vervanging voor medische beoordeling en behandeling.
- Medische behandeling: benzodiazepinen zijn de eerstekeusmiddelen bij een alcoholontwenningsdelier en moeten in een bewaakte klinische omgeving worden gekozen en aangepast. Het team beoordeelt ook de vochtbalans, elektrolyten, voedingstoestand en het risico op een thiaminetekort. In specifieke omstandigheden kunnen aanvullende geneesmiddelen worden gebruikt, maar deze vervangen geen passende ontwenningsbehandeling. [5–7]
- Medische zorg en bewaking: de plaats en frequentie van observatie hangen af van het risico. Actief delirium tremens vereist een acute zorgomgeving die is toegerust om complicaties te behandelen; een algemeen centrum voor verslavingsbehandeling biedt mogelijk niet dat zorgniveau.
- Therapie en emotionele ondersteuning: naast medische zorg kan verslavingsbehandeling mensen helpen inzicht te krijgen in factoren die bijdragen aan hun alcoholgebruik en vaardigheden en steun te ontwikkelen voor duurzaam herstel.
- Vervolgzorg: de behandeling van een stoornis in het gebruik van alcohol kan medicatie, psychologische ondersteuning en vervolgafspraken omvatten. Als iemand opnieuw gaat drinken en weer lichamelijk afhankelijk wordt, is bij een nieuwe stoppoging medische beoordeling nodig. Het afronden van een verslavingsbehandeling neemt de mogelijkheid van toekomstige gecompliceerde ontwenning niet weg.
Delirium tremens wordt in eerste instantie behandeld als een medisch spoedgeval in een ziekenhuis of een gelijkwaardig toegeruste acute zorgafdeling die de betrokkene kan bewaken en complicaties kan behandelen. Na stabilisatie kan de zorg worden voortgezet met behandeling van de stoornis in het gebruik van alcohol, psychosociale ondersteuning en terugvalpreventie in een passende omgeving. Een algemeen centrum voor verslavingsbehandeling is geen vervanging voor spoedbehandeling van actief delirium tremens.


