Epigenetica bestudeert processen die de activiteit van genen beïnvloeden zonder de onderliggende DNA-sequentie te veranderen. Verslavingsonderzoekers onderzoeken deze processen om te begrijpen hoe blootstelling aan middelen, stress en andere ervaringen samenhangen met biologische processen. Dit onderzoek kan bijdragen aan toekomstige behandelingen, maar rechtvaardigt op dit moment geen beloften om verslaving vast te stellen op basis van een epigenetisch profiel of het geheugen ervan te wissen.
Wat zijn epigenetische veranderingen?
In cellen is DNA samen met eiwitten verpakt. Chemische modificaties van het DNA en de bijbehorende eiwitten kunnen beïnvloeden hoe genen worden gebruikt. Twee veel onderzochte mechanismen zijn DNA-methylering en histonmodificatie. De effecten ervan hangen af van de locatie, het celtype en de context; het zijn geen eenvoudige, universele schakelaars voor gedrag.
Het epigenoom verschilt per weefsel en verandert tijdens de ontwikkeling en als reactie op bepaalde blootstellingen. Een bevinding in een bloedmonster beschrijft niet noodzakelijk hetzelfde proces in een specifieke hersencel. Epigenetische veranderingen zijn ook iets anders dan mutaties in de DNA-sequentie.
Waarom worden ze bij verslaving onderzocht?
Herhaalde blootstelling aan middelen kan samenhangen met veranderingen in de genregulatie. Onderzoekers gebruiken celonderzoek, diermodellen en menselijke monsters om verbanden te onderzoeken met leren door beloning, stressreacties en aanpassing. Verschillende middelen, blootstellingspatronen en weefsels kunnen verschillende veranderingen laten zien. Het is bijvoorbeeld onjuist om te stellen dat elke blootstelling aan alcohol één uniforme toename van methylering in het hele genoom veroorzaakt.
Bij deze onderzoeken speelt een belangrijke vraag: draagt een gemeten verschil bij aan het risico, is het een gevolg van blootstelling of weerspiegelt het een andere factor? Roken, medicatie, leeftijd, voeding, psychische gezondheid en sociale omstandigheden kunnen de interpretatie bemoeilijken. Een verband alleen toont niet aan dat het veranderen van een marker iemands verslaving zal behandelen.
Kan het risico op verslaving via epigenetica worden overgeërfd?
Familiepatronen van verslaving kunnen samenhangen met overgeërfde DNA-varianten, een gedeelde omgeving en andere invloeden. Onderzoekers bestuderen ook mogelijke effecten van blootstellingen van ouders op latere generaties. Veel onderzoek naar de onderliggende mechanismen wordt bij dieren uitgevoerd, en bevindingen bij mensen zijn moeilijk te onderscheiden van de invloed van gedeelde sociale omstandigheden en directe blootstelling.
Dit rechtvaardigt niet dat iemand te horen krijgt dat het roken van een grootouder een onvermijdelijke verslaving in diens genen heeft vastgelegd. Risico is geen zekerheid, en een familiegeschiedenis kan richting geven aan een gesprek over preventie zonder ouders of grootouders de schuld te geven.
Biomarkers en behandeling zijn nog onderwerp van onderzoek
Een biomarker is een meetbaar kenmerk dat informatie kan geven over een biologisch proces. Voordat een epigenetische marker richting kan geven aan de reguliere verslavingszorg, zijn betrouwbare metingen, onafhankelijke validatie en bewijs nodig dat het gebruik ervan beslissingen en uitkomsten verbetert. NIAAA noemt de ontwikkeling van diagnostische biomarkers als onderzoeksdoel, niet als een reeds beschikbare vervanging voor klinische beoordeling.
Experimenteel onderzoek naar enzymen die chromatine beïnvloeden of naar genregulatie kan aangrijpingspunten voor behandeling opleveren. Positieve effecten in een laboratorium of diermodel tonen niet aan wat de werkzaamheid, dosering of veiligheid bij mensen is. Dat sommige moleculaire veranderingen omkeerbaar zijn, betekent niet dat een behandelaar verslaving veilig kan terugdraaien met een algemene ‘epigenetische reset’.
Het wissen van epigenetisch geheugen en genbewerking mogen niet worden aangeprezen als gevestigde behandelingen voor verslaving. Een commerciële test of een commercieel programma moet worden beoordeeld op het bewijs voor de daadwerkelijke klinische toepassing, niet op de beloften van het onderzoeksgebied.
Wat dit betekent voor de huidige zorg
Bij een beoordeling van middelengebruik wordt gekeken naar het gebruikspatroon, de symptomen, het functioneren, de lichamelijke en psychische gezondheid en de doelen van de persoon. Gevestigde zorg kan bestaan uit psychologische behandeling, medicatie bij aandoeningen waarvoor die passend is, schadebeperking en praktische ondersteuning. Een epigenetische test is niet nodig om hulp te zoeken.
Onderzoek kan het inzicht verdiepen, terwijl de zorg gericht blijft op het huidige wetenschappelijke bewijs en individuele behoeften. Biologische bevindingen zouden verwijten moeten verminderen en niet de indruk moeten wekken dat er sprake is van blijvende schade, erfelijke onvermijdelijkheid of een gegarandeerde moleculaire genezing.


