‘Adrenalineverslaving’ is een informele term voor het herhaaldelijk opzoeken van spanning of gevaar. Het is geen erkende medische diagnose. Plezier beleven aan een veeleisende sport of een spannende ervaring betekent niet dat iemand verslaafd is aan een hormoon. Relevante vragen zijn of het gedrag moeilijk te beheersen wordt, schade veroorzaakt of het dagelijks leven belemmert.
Wat adrenaline doet
Adrenaline, ook epinefrine genoemd, maakt deel uit van de reactie van het lichaam op stress of opwinding. Het helpt het lichaam zich voor te bereiden op actie, onder meer door veranderingen in hartslag en bloeddruk. Deze reactie is normaal. Hartkloppingen, zweten of een opgejaagd gevoel kunnen allerlei oorzaken hebben en wijzen op zichzelf niet op een verslaving.
Bij motivatie en herhaald gedrag spelen leerprocessen, verwachtingen, de sociale context en veel processen in de hersenen een rol. Een eenvoudige keten waarin adrenaline automatisch afhankelijkheid van dopamine veroorzaakt, verklaart het zoeken naar spanning niet afdoende. Er is geen erkend adrenalineontwenningssyndroom waarvoor een hormoondetox nodig is.
Wanneer spanning zoeken zorgelijk wordt
- De risico’s nemen toe tot voorbij de grenzen die u voor ogen had of die passen bij uw training en veiligheidsmaatregelen.
- U gaat door ondanks letsel, financiële schade of ernstige relatieproblemen.
- U verwaarloost uw slaap, werk, studie of zorgtaken.
- U voelt zich niet in staat om met bepaald gedrag te stoppen, ook al wilt u dat wel.
- Er wordt geen rekening gehouden met de veiligheid of toestemming van anderen.
De activiteit en de context zijn van belang. Een geplande activiteit waarvoor u passend getraind bent, is iets anders dan gevaarlijk rijgedrag, ongecontroleerd gokken of middelengebruik. Voor die gedragingen kunnen specifieke beoordeling en ondersteuning nodig zijn. Met een checklist van kenmerken van spanningzoekend gedrag kan niet één onderliggende stoornis worden vastgesteld.
Wat bij een beoordeling kan worden onderzocht
Een huisarts of professional in de geestelijke gezondheidszorg kan vragen wanneer het gedrag is begonnen, wat het lijkt uit te lokken en welke gevolgen het heeft gehad. Daarbij kan aandacht worden besteed aan stress, copingstrategieën, slaap, impulsiviteit, middelengebruik en psychische of lichamelijke klachten. Er mag niet van worden uitgegaan dat trauma of een bepaald persoonlijkheidstype elk geval verklaart.
Een plotselinge, duidelijke gedragsverandering verdient snel aandacht, vooral als die samengaat met een zeer geringe slaapbehoefte, een ongewoon verhoogde of prikkelbare stemming, op hol geslagen gedachten of een verminderd oordeelsvermogen. Deze kenmerken kunnen optreden tijdens een stemmingsepisode en vragen om beoordeling, niet om het etiket ‘adrenalineverslaving’. Ook aanhoudende hartkloppingen, flauwvallen of andere lichamelijke klachten verdienen medische beoordeling.
Praktische manieren om weer grip te krijgen
Begin bij het specifieke gedrag dat u wilt veranderen. Breng in kaart wat het uitlokt en spreek realistische grenzen af voordat een situatie intens wordt. Bewaak uw slaap, maak tijd voor relaties en verantwoordelijkheden en kies activiteiten met passende begeleiding en veiligheidsmaatregelen. Vermijd alcohol of drugs wanneer u beslissingen neemt over risico’s.
Als u merkt dat u grotere risico’s neemt om aan emotionele spanning te ontsnappen, praat dan met iemand die u vertrouwt of regel professionele ondersteuning. Therapie kan helpen bij emotieregulatie, het omgaan met problemen, planning en de moeilijkheden die tijdens de beoordeling zijn vastgesteld. Behandeling hoort gericht te zijn op een daadwerkelijke aandoening of een concreet probleem, in plaats van te beloven adrenaline uit het lichaam te verwijderen. Medicatie is niet standaard aangewezen voor een verondersteld adrenalineontwenningssyndroom.


