Of het nu gaat om nieuwe kleding, de nieuwste gadget of zelfs eten: iedereen heeft weleens zin om flink uit te pakken. Af en toe wat meer uitgeven is op zichzelf niet verkeerd, zeker als iemand dat met mate doet en zonder de eigen financiën te ontregelen. Bij sommige mensen wordt de drang om te kopen echter zo onbeheersbaar dat ze regelmatig meer uitgeven dan ze zich kunnen veroorloven, aan spullen die ze niet nodig hebben.
Dit gedragsprobleem, bekend als koopverslaving of dwangmatig kopen, klinkt misschien onschuldig, maar kan even schadelijk en problematisch zijn als alcoholverslaving of gokken. Gelukkig zijn er verschillende manieren om deze verslaving te doorbreken, met hulp van familie, vrienden en professionals in de geestelijke gezondheidszorg.
Iets kopen kan een gevoel van beloning geven, en sommige mensen gebruiken winkelen om met moeilijke gevoelens om te gaan. Een patroon kan zorgwekkend worden wanneer het moeilijk te beheersen is en leidt tot psychische last, schulden of verstoring van het dagelijks leven. Het is niet te verklaren of vast te stellen met een eenvoudig model van een dopaminepiek.
Biologische, psychologische en sociale factoren kunnen allemaal invloed hebben op herhaaldelijk kopen. Marketing, gemakkelijke toegang tot krediet of online aankopen, stress en stemming kunnen voor iemand een rol spelen. Bij een professionele beoordeling moeten het patroon en de gevolgen ervan worden onderzocht, zonder van één enkele oorzaak uit te gaan.
Veel mensen raken verstrikt in een koopverslaving doordat ze proberen met emoties om te gaan. Voor hen is winkelen een manier om de confrontatie met onaangename of negatieve gevoelens zoals stress, angst, verveling en verdriet te vermijden. Mensen die overbelast zijn door hun werk kunnen bijvoorbeeld de behoefte voelen zichzelf te verwennen. Dit kan al snel uitgroeien tot een negatieve gewoonte waarbij ze na een stressvolle periode steeds iets kopen. Deze gewoonte wordt tegenwoordig sterk aangewakkerd doordat mensen gemakkelijk via onlineplatforms en websites kunnen winkelen.
Een opvallend stereotype rond koopverslaving is dat deze vooral vrouwen zou treffen. Bij de term ‘shopaholics’ denken veel mensen aan vrouwen die niet bijhouden hoeveel ze aan ‘winkeltherapie’ uitgeven. Modern onderzoek concludeert echter dat koopverslaving iedereen kan treffen, ongeacht gender, leeftijd, sociale status, nationaliteit, capaciteiten, opvoeding enzovoort.
Let op de volgende signalen om symptomen van koopverslaving bij uzelf of een naaste te herkennen:
Onnodig geld uitgeven
Geeft u of uw naaste voortdurend geld uit, zelfs boven het beschikbare budget, zonder daarmee te kunnen stoppen? Wanneer iemand geldzorgen heeft, kan diegene juist het tegenovergestelde gaan doen van wat nodig is. Te veel uitgeven dient dan als afleiding van het eigenlijke probleem.
Schuldgevoel na te veel uitgeven
Emotioneel geld uitgeven hangt vaak samen met een periode waarin iemand zich na het verspillen van geld somber, overstuur of schuldig voelt. Zo blijft een vicieuze cirkel in stand: om aan dat schuldgevoel te ontsnappen, wordt de kans groter dat iemand opnieuw te veel uitgeeft.
Voortdurend met winkelen bezig zijn
Mensen die dwangmatig kopen, hebben vaak de gewoonte voortdurend na te denken over hun volgende aankoop.
Spanningen in relaties
Vrienden, familieleden of partners merken het buitensporige uitgavenpatroon meestal als eerste op en kunnen daar herhaaldelijk hun bezorgdheid over uiten.
Schulden
Iemand met een koopverslaving kan het moeilijk vinden zich in te houden, zelfs als het buitensporige uitgavenpatroon tot steeds meer schulden leidt.
Winkelen gebruiken als copingmechanisme
Veel mensen gebruiken winkelen om met dagelijkse problemen en spanningen om te gaan. Vaak ontstaat daarbij een patroon van te veel uitgeven zodra het in hun leven minder goed gaat.
Als het u moeite kost om uw koopverslaving te overwinnen, zijn er verschillende zelfhulpstrategieën die u kunt gebruiken om met de symptomen om te gaan.
Uw financiën bijhouden
Veel mensen met een koopverslaving houden niet bij hoeveel ze dagelijks uitgeven. Een nuttige tip is om te noteren hoeveel geld u uitgeeft en waaraan. Houd een kasboek bij met uw dagelijkse aankopen en de bijbehorende kosten. Na een paar dagen helpt dit overzicht u om inzicht te krijgen in uw uitgavengewoonten en -patronen, waar het misgaat en hoe u die problemen kunt aanpakken.
Nieuwe hobby’s ontwikkelen
Als winkelen uw voornaamste reactie op verveling of stress is geworden, verken dan andere activiteiten die u waardevol vindt, zoals wandelen, creatieve bezigheden of sociaal contact. Die kunnen uw welzijn ondersteunen, maar vervangen geen professionele beoordeling wanneer het gedrag schade veroorzaakt.
Boodschappen- en aankooplijsten maken
Bepaal voordat u gaat winkelen wat u nodig hebt en wat u zich kunt veroorloven. Een lijst en een bedenktijd vóór niet-noodzakelijke aankopen kunnen sommige mensen helpen. Als het moeilijk is deze stappen te volgen of als uw uitgaven schade blijven veroorzaken, zoek dan ondersteuning in plaats van dit als een gebrek aan wilskracht te zien.
Iemand zoeken die u helpt afspraken na te komen
Als u het moeilijk vindt u aan uw lijst te houden en alleen te kopen wat u nodig hebt, zoek dan iemand die met u mee kan winkelen en u helpt uw afspraken na te komen. Dat kan een vriend, familielid of collega zijn die met u naar de winkels gaat of de noodzakelijke aankopen voor u doet terwijl u professionele behandeling voor uw verslaving zoekt.
Contant betalen
Berg alle creditcards op en gebruik ze alleen in noodgevallen. Geef uzelf een vast bedrag aan contant geld voor dagelijkse aankopen en herinner uzelf eraan dat dit alles is wat u die dag beschikbaar hebt. De kans dat u dwangmatig geld uitgeeft, wordt veel kleiner wanneer u weet dat u slechts een beperkt bedrag aan contant geld hebt en geen andere betaalmiddelen.
U afmelden voor reclame-e-mails
Online winkelen heeft het voor mensen met een koopverslaving bijzonder moeilijk gemaakt om hun koopdrang te beheersen. Meld u af voor alle reclame-e-mails om uw behandeling te blijven volgen. Overweeg daarnaast een browserextensie te gebruiken die de toegang beperkt tot websites waar u het vaakst winkelt.
Een gekwalificeerde professional in de geestelijke gezondheidszorg kan dwangmatig kopen, stemming en andere mogelijke oorzaken beoordelen en behandelopties bespreken. U kunt hulp vragen voordat zelfhulp tekortschiet of uw financiën in een crisis belanden. Residentiële verslavingsbehandeling is niet automatisch nodig.
Gezinstherapie
Een verslaving heeft doorgaans niet alleen gevolgen voor de persoon zelf. U kunt daarom gezinstherapie volgen om uw dwangmatige koopgedrag en de brede gevolgen daarvan voor uw omgeving aan te pakken. Gezinstherapie helpt ook bij het nemen van verantwoordelijkheid voor uw handelen en het afleggen van verantwoording over uw gedrag. Een gezinstherapeut kan u bijvoorbeeld aanmoedigen bankafschriften of aankoopbonnen met uw partner of een andere naaste te delen om onnodige uitgaven te beperken.
Cognitieve gedragstherapie
Deze vorm van psychotherapie richt zich op ongezonde en negatieve gedragingen die dwangmatig kopen kunnen bevorderen. In meerdere gesprekken met een professional in de geestelijke gezondheidszorg kunt u deze gedragingen leren herkennen en leren er op een constructievere manier mee om te gaan.
Behandeling van bijkomende stoornissen
Veel mensen met een koopverslaving hebben ook bijkomende stoornissen, zoals depressie of angst. Het is ook mogelijk dat zij dwangmatig kopen gebruiken om deze bijkomende psychische problemen onder controle te houden. In zulke omstandigheden is het nodig deze problemen tegelijk met de koopverslaving te behandelen.
Financiële begeleiding
Dwangmatig geld uitgeven kan leiden tot schulden en praktische problemen. Onafhankelijk, deskundig schuldhulp- of financieel advies kan naast psychologische zorg helpen. Voer geen ingrijpende financiële veranderingen door onder druk; welke stappen passend zijn, hangt af van uw individuele omstandigheden.
