Heeft u deze week meer dan 50 uur gewerkt? Beschouwt u zichzelf als een workaholic? Alleen verslaafd zijn aan lange werkdagen lijkt niet voldoende om u een workaholic te noemen. Als u daarnaast voortdurend met werk bezig bent, in die mate dat dit al het andere in de weg staat, is dat een waarschuwingssignaal voor werkverslaving.
Iemand met een werkverslaving krijgt een ‘roes’ van werken, vergelijkbaar met iemand met een drugsverslaving. Daardoor blijft diegene de activiteit herhalen die dit plezier oplevert. Mensen met een werkverslaving kunnen moeite hebben om te stoppen, ondanks de negatieve gevolgen voor hun privéleven en hun psychische of lichamelijke gezondheid.
Een workaholic helpen vraagt meer dan alleen maatregelen om minder tijd op kantoor door te brengen. Er is ondersteuning nodig om gedachten een andere richting te geven en gevoelens van eigenwaarde en betekenis los te koppelen van uitsluitend werkprestaties. In dit artikel bespreken we verschillende aspecten van werkverslaving en hoe deze behandeld en genezen kan worden.
De term werkverslaving, ook wel ‘workaholisme’ genoemd, is bedacht om een overweldigende behoefte om voortdurend te werken te beschrijven. Iemand die hieronder lijdt, wordt een workaholic genoemd.
Werkverslaving is geen formeel erkende psychische stoornis of medische aandoening, hoewel het in de populaire cultuur een bekend en geaccepteerd begrip is en er al 40 jaar literatuur over bestaat. Het staat niet in de DSM-5, de meest recente editie van het ‘Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders’.
Werken, en zelfs overmatig werken, wordt vaak als een positieve eigenschap gezien in plaats van als een probleem. Dat is een van de verklaringen voor het ontbreken van erkenning van werkverslaving. Overmatig werken wordt zowel financieel als cultureel gewaardeerd en kan ertoe leiden dat de werknemer op verschillende manieren gunstiger wordt beoordeeld. Net als andere verslavingen kan werkverslaving een ernstig probleem zijn dat relaties en het functioneren verstoort.
Hoewel werkverslaving moeilijk nauwkeurig vast te stellen is, zijn er verschillende signalen bekend. Het gaat om de volgende kenmerken:
- Meer drukte zonder toename van de productiviteit
- Obsessief zoeken naar manieren om veel tijd vrij te maken voor werk
- Langer werken dan gepland
- Overmatig werken om het gevoel van eigenwaarde in stand te houden.
- Proberen schuldgevoelens, angst, depressie of verdriet te verlichten
- Meningen of verzoeken van anderen om minder te werken negeren
- Overmatig werken of sterke gerichtheid op werk kan relatieproblemen veroorzaken.
- Overmatig werken en/of werkgerelateerde stress kan gezondheidsproblemen veroorzaken.
- Werk gebruiken om met negatieve emoties om te gaan, eraan te ontsnappen of ze te onderdrukken
- De tolerantie voor werk neemt toe: u moet harder werken om hetzelfde resultaat te bereiken.
- Als u niet kunt werken, kunt u gestrest raken; als u niet werkt, kunt u ontwenningsverschijnselen ervaren.
- Wanneer u probeert minder of niet meer te werken, valt u terug in overmatig werken.
Deze signalen en kenmerken van werkverslaving hebben veel gemeen met andere verslavingen, met name gedragsverslavingen. Daarbij gaat de activiteit of het gedrag een steeds grotere rol spelen en krijgt deze voorrang boven andere belangrijke aspecten van het leven en relaties.
Neigingen tot werkverslaving kunnen negatieve gevolgen hebben voor de partner en kinderen van de workaholic.
Bij stellen van wie ten minste één partner een workaholic is, ligt het echtscheidingspercentage 40 procent hoger, aldus Bryan Robinson, emeritus hoogleraar aan de University of North Carolina en bedenker van de in 2000 en 2013 beschreven categorieën workaholics.
Daarnaast volgde het onderzoek Growing Up in Australia, uitgevoerd door The Australian National University (ANU) en La Trobe University, gedurende tien jaar 2.500 werkende stellen en hun kinderen. Het doel was vast te stellen hoe een slechte werk-privébalans de aandacht van ouders voor hun kinderen beïnvloedt.
Volgens het rapport zouden zes op de tien stellen moeite hebben om hun werk- en gezinsverplichtingen te combineren. Bovendien maakte bij 1 op de 7 stellen een van de partners langdurig lange werkdagen terwijl die partner moeite had deze verantwoordelijkheden te combineren.
Volgens het onderzoek was dit effect ook het grootst wanneer ouders veeleisend werk hadden met weinig flexibiliteit, weinig baanzekerheid en lange werkdagen. Door dit conflict tussen werk en privé zouden ouders ontevreden, vermoeid, angstig en prikkelbaar worden, en zou de psychische gezondheid van de kinderen in gevaar komen.
Verder liet de peiling van USA Today tussen 1987 en 2008 een opvallende verandering in eetgewoonten zien, die waarschijnlijk gevolgen heeft voor het gezinsleven. In 1987 zei bijvoorbeeld 50 procent van de respondenten elke dag ten minste één maaltijd met het gezin te eten. In 2008 was dit percentage echter gedaald tot 20 procent, wat wijst op een verdere afname van de kans op contact met gezinsleden.
Tot op zekere hoogte is hard werken positief. Overmatig werken maakt u niet productiever en kan schadelijk zijn voor uw gezondheid. Het is belangrijk te leren hoe u uw balans kunt hervinden. Hier volgen enkele suggesties.
Leer het werk af te sluiten.
Spreek met uzelf af om niet na een bepaald tijdstip door te werken en houd u aan die afspraak. Leer het werk te laten liggen.
Neem even afstand.
Leer gedurende de dag pauzes te nemen, al is het maar een paar minuten. Eet niet snel iets achter uw bureau, maar ga ergens anders lunchen. Verander van omgeving door een klein rondje rond de werkplek te lopen of een korte wandeling naar een park in de buurt te maken. Zelfs tien minuten wandelen kan een aanzienlijk verschil maken.
Verander uw perspectief.
Misschien behoort u tot de vele mensen die denken dat lange werkdagen getuigen van een goede werkmentaliteit en dat mensen die regelmatig pauzeren, of ’s avonds, in het weekend en tijdens vakanties offline zijn, minder presteren of minder betrokken zijn. Die manier van denken is echter onjuist en schadelijk. Probeer er dus tegenin te gaan wanneer u deze bij uzelf herkent. Bedenk dat uw gedachten bepalen wie u bent.
Neem het serieus.
Wanneer u volledig opgaat in uw werk en u gedraagt alsof uw leven ervan afhangt, brengt u uw relaties en gezondheid in gevaar. Verandering vraagt om een serieuze aanpak. Zoek zo nodig hulp om meer vaardigheden te leren waarmee u uw leven kunt organiseren.
Neem uw werk niet mee naar huis.
Dit is misschien wel de moeilijkste opgave! Neem zelf het initiatief om uw telefoon uit te zetten en uw e-mail los te laten wanneer u thuiskomt. Maak in plaats daarvan tijd voor familie en vrienden. Het is tijd om iemand te zijn die een tijdje wel of niet beschikbaar is voor werk. Tenzij u voor uw beroep letterlijk levens moet redden, is dat prima.
Sta erbij stil.
Workaholics moeten meer dan anderen leren hun kritisch denkende geest tot rust te brengen. Meditatie is daarvoor een waardevol hulpmiddel. Maak elke dag tijd vrij om bewust te vertragen, adem te halen, te ontspannen, uw gedachten tot rust te brengen en aandacht te geven aan uw gevoelsleven.
Stel duidelijke, gezonde grenzen.
De meeste mensen die vatbaar zijn voor chronische overbelasting door werk, hebben ook moeite met het stellen en bewaken van grenzen. Begin met het opstellen van een werkschema en houd u eraan. Als u echt tot laat in de avond of in het weekend moet werken, is dat in orde. Doe het wel bewust, op basis van planning en routines, en niet alleen omdat u er toch al bent en nog niet bent neergevallen van vermoeidheid.
Volgens de Dutch Workaholism Scale (DUWAS) werken mensen met een werkverslaving buitenproportioneel, dwangmatig of overmatig. Omdat werkverslaving een gedragsstoornis is die vergelijkbaar is met koopverslaving en gokverslaving, wordt deze behandeld met cognitieve en gedragsgerichte interventies, multidimensionele gezinstherapie, motiverende gespreksvoering, en de twaalfstappenbenadering.
Ontspanningstechnieken, imaginaire desensitisatie, het bijhouden van gedrag, assertiviteitstraining, socialevaardigheidstraining, en probleemoplossende methoden maken allemaal deel uit van gedragsgerichte behandeling. Cognitieve interventies richten zich op het veranderen van de kijk van de workaholic op diens manier van werken, om zo dwangmatig gedrag te veranderen. Hoewel deze methode vaak wordt gecombineerd met cognitieve gedragstherapie, ook wel CGT genoemd, hebben andere workaholics baat bij afzonderlijke interventiemethoden.
De meeste workaholics weten niet goed hoe zij tegenover het veranderen van hun werkgewoonten staan. Veel mensen zijn zich niet bewust van de negatieve gevolgen van overmatig werken voor hun relaties en hun lichamelijke en psychische gezondheid. Motiverende gespreksvoering, die wordt toegepast in behandelcentra voor werkverslaving, helpt cliënten de negatieve gevolgen van dwangmatig werken te begrijpen en vermindert zo hun ambivalentie. Het helpt hen ook werkverslaving in de toekomst te voorkomen.
Workaholics zijn meer gericht op hun werk dan op hun relaties met vrienden en familie, wat spanning in die relaties kan veroorzaken. Gezinsbegeleiding is een belangrijke stap in de aanpak van werkverslaving, omdat daarbij aandacht is voor de neigingen tot werkverslaving en de tolerantie daarvoor die binnen het gezin zijn ontstaan. Therapeuten kunnen ook helpen een evenwichtige planning te maken waarin relaties en werk evenveel aandacht en tijd krijgen.
De twaalfstappenprogramma’s voor workaholics zijn gebaseerd op het twaalfstappenmodel van Alcoholics Anonymous. Het betreft een regionale zelfhulporganisatie voor mensen die voortdurend met hun werk bezig zijn, vergelijkbaar met AA. Workaholics leren zichzelf te reguleren en vaardigheden te ontwikkelen die hen helpen evenwichtiger te leven. Net als andere ondersteuningsnetwerken respecteert de organisatie de privacy van haar leden en de vertrouwelijkheid van hun informatie.
Het cognitieve aspect van voortdurend met werk bezig zijn (obsessief werken) en het gedragsmatige aspect van buitensporig veel tijd aan werk besteden (overmatig werken) zijn kenmerkend voor een workaholic. Het advies is om in therapie zowel de cognitieve als de gedragsmatige factoren aan te pakken.
Een holistische aanpak met aandacht voor voeding, lichaamsbeweging, ontspanningsoefeningen, slaap, assertiviteitstraining, stresshantering, en spirituele oefeningen kan helpen de psychische en lichamelijke schade door overmatig werken te herstellen en aanhoudende werkverslaving te voorkomen. (Holland, 2007).
Inzicht in zelfzorg en het helpen van uw cliënt om vaardigheden voor een evenwichtige leefstijl te ontwikkelen, kunnen bijdragen aan een gevoel van innerlijke voldoening, vrede en rust. Dat kan helpen een onrustige geest die voortdurend met werk bezig is, tot rust te brengen.
Over het algemeen zijn er weinig sterke klinische gegevens over de effectiviteit van behandelprogramma’s voor werkverslaving. Er zijn echter enkele mogelijkheden voor therapie voor workaholics.
Workaholics Anonymous
Workaholics Anonymous (WA) is in 1983 opgericht en beschouwt werkverslaving als een ziekte, op basis van het model van Alcoholics Anonymous. WA heeft een eigen twaalfstappenprogramma ontwikkeld en organiseert groepsbijeenkomsten voor ondersteuning en jaarlijkse conferenties.
De organisatie biedt ook verschillende hulpmiddelen, waaronder nieuwsbrieven, een kwartaalblad met bijdragen van leden en informatie voor familie en vrienden van workaholics.
Cognitieve gedragstherapie
Workaholics kunnen baat hebben bij cognitieve gedragstherapie (CGT), een effectieve en goed gedocumenteerde behandelmethode voor gedragsverslavingen. CGT kan workaholics op de volgende manieren helpen (Andreassen, 2014):
- Vaste patronen van vertekend denken herkennen. (‘Ze zullen een fout ontdekken en concluderen dat ik dom ben.’)
- Starre denkpatronen en taal op de werkplek vervangen door flexibele denkpatronen en taal (‘Ik wil het werk zelf doen, anders gebeurt het niet goed.’)
- Fundamentele overtuigingen over perfectionisme, eigenwaarde, en faalangst ter discussie stellen. (‘Als ik heel hard werk, merkt niemand hoe ineffectief ik ben.’)
Rationeel-emotieve gedragstherapie
Rationeel-emotieve gedragstherapie (REBT), een vorm van cognitieve gedragstherapie, is nuttig gebleken bij de behandeling van werkverslaving (Chen, 2006).
REBT legt de nadruk op het ter discussie stellen van irrationele ideeën en het vervangen van absolute formuleringen. Met emotiegerichte verbeeldingsoefeningen en rollenspellen leert iemand omgaan met ongemakkelijke gevoelens en onaangename emotionele reacties. Ook wordt het besef versterkt dat men zelf in staat is productiever met gebeurtenissen om te gaan (Andreassen, 2014).
Motiverende gespreksvoering
Motiverende gespreksvoering is een gesprekstechniek waarbij therapeuten de eigen, intrinsieke motivatie van de cliënt om gedrag te veranderen gebruiken om doelen te helpen bepalen en inspanningen voor gedragsverandering vol te houden.
Deze techniek is waarschijnlijk geschikt voor workaholics die hulp zoeken vanwege de negatieve gevolgen van hun werkstress (Sussman, 2012). Directe feedback op het gedrag van cliënten en de gevolgen daarvan kan een belangrijk onderdeel zijn van het veranderen van zelfdestructieve werkpatronen (Sussman, 2012).
Gezinstherapie
Gezinsbegeleiding kan mensen helpen begrijpen welke invloed hun werk op hun gezin heeft, de onderliggende drijfveren van hun werkgewoonten te achterhalen en een ondersteunend netwerk op te bouwen dat het toepassen van nieuw gedrag bevordert (Robinson, 1998).
Meditatie- en bewustzijnstraining
Meditatie- en bewustzijnstraining (MAT) biedt mindfulnessoefeningen die bedoeld zijn om meer afstand te leren ervaren tot mentale verlangens. Deze training is bijzonder geschikt voor gedragsverslavingen, omdat wordt aangenomen dat zij een gunstig effect heeft op het ontwikkelen van zelfcompassie bij verslavende gewoonten (Van Gordon et al., 2017).
Bij MAT zijn aanzienlijke verbeteringen aangetoond in symptomen van werkverslaving, werktevredenheid, betrokkenheid bij het werk, psychische klachten en arbeidsduur . Ook nam de tijd die aan werk werd besteed af zonder dat de prestaties achteruitgingen (Van Gordon et al., 2017).
