In de 21e eeuw hebt u waarschijnlijk wel eens het woord ‘cryptovaluta’ gehoord, zeker de afgelopen jaren. Maar niet iedereen weet wat cryptovaluta zijn, hoe ze werken en dat sommige mensen kampen met een ‘cryptoverslaving’. Om dit te begrijpen, moeten we het woord ‘cryptovaluta’ in tweeën splitsen. ‘Crypto’ is van Griekse oorsprong en betekent verborgen of verscholen; valuta is een ruilmiddel voor goederen en diensten. Eenvoudig gezegd zijn cryptovaluta dus digitaal geld, maar dan zonder verbonden te zijn aan of te worden beheerd door een overheid. Dat biedt vrijheid bij transacties. Een ander belangrijk kenmerk dat cryptovaluta populair heeft gemaakt, is de veiligheid van zowel identiteit als geld. Ze maken namelijk gebruik van ‘blockchain’: een gedecentraliseerd systeem dat over veel computers is verspreid. Daardoor zijn ze veel veiliger dan andere soorten valuta, wat het vertrouwen van gebruikers vergroot.
Bitcoin was de eerste cryptovaluta en wordt nog altijd het meest gebruikt. Bitcoin werd in 2009 geïntroduceerd door een onbekende persoon of groep onder de naam Satoshi Nakamoto. Hoewel Bitcoin al langere tijd bestaat, zijn de populariteit en de waarde ervan de afgelopen jaren sterk gestegen.
Veel bedrijven hebben eigen ‘tokens’ ontwikkeld, die kunnen worden ingewisseld voor goederen of diensten van het bedrijf. Volgens CoinMarketCap.com worden ongeveer 10.000 cryptovaluta openbaar verhandeld. Op 18 augustus 2021 bedroeg de totale waarde van alle cryptovaluta 1,9 biljoen dollar.
Cryptovaluta spreken mensen aan omdat de meesten denken dat dit het geld van de toekomst is en dat het binnenkort nog meer waard zal worden. Sommigen vertrouwen op de achterliggende technologie en zijn ervan onder de indruk, omdat deze veiliger en beter beveiligd is dan traditionele betaalmethoden.
Als iets een extreem gevoel van euforie of diepe teleurstelling kan oproepen, is het waarschijnlijk verslavend. Mensen die in cryptovaluta beleggen, ervaren beide emoties. Bitcoin werd in 2009 geïntroduceerd en is nog een relatief nieuw verschijnsel. Daardoor zijn de wetenschappelijke onderbouwing en het onderzoek naar de psychologische gevolgen beperkt. Cryptoverslaving zou vergelijkbaar zijn met gokverslaving. Naar schatting ontwikkelt ongeveer 1% van de cryptohandelaren een pathologische verslaving die ernstige vormen kan aannemen. Ongeveer 10% zou door cryptovaluta problemen kunnen ervaren die niets met financiën te maken hebben.
Tijdens de COVID-19-lockdown kregen meer mensen belangstelling voor cryptovaluta en begonnen zij door hun obsessie psychische problemen te ervaren. Veel mensen die eerder in Bitcoin hadden geïnvesteerd, haalden het nieuws met hun succesverhalen over hoe zij van armoede tot rijkdom kwamen. Veel waarschuwingssignalen van cryptoverslaving zijn dezelfde als die bij gokken of aandelenhandel.
De koersschommelingen van cryptovaluta zetten beleggers ertoe aan voortdurend de koersen en het nieuws te volgen. Grote koersbewegingen betekenen dat beleggers in zeer korte tijd veel winst kunnen maken. Inzetten met een hefboom kan ook erg spannend zijn, maar is tegelijkertijd riskant. Het intense geluksgevoel bij winst zorgt ervoor dat de hersenen dopamine afgeven. Dat is dezelfde ‘dopaminerush’ die mensen met een alcoholverslaving zoeken en waardoor zij meer gaan drinken om hetzelfde effect te bereiken.
Lees ook: Verslaving bij beroemdheden en Hollywoodsterren
Het euforische gevoel, in combinatie met grote winsten en het gevoel te winnen, maakt cryptohandel extra verslavend. De dieptepunten bij cryptohandel zijn daarentegen vergelijkbaar met ontwenning bij mensen met een alcohol- of drugsverslaving. Elk dieptepunt geeft hun de drang om de ‘volgende kick’ na te jagen, in de hoop op meer winst. Zo raken zij in een vicieuze cirkel van verslaving.
Mensen met een verslaving geven aan dat juist die emotionele achtbaan ervoor zorgt dat zij willen blijven beleggen en hun resultaten willen blijven volgen. Andere redenen voor cryptoverslaving zijn dat handelen gemakkelijker en toegankelijker is geworden. Het is legaal en wordt door naasten geaccepteerd. Sommige vastberaden beleggers blijven koersschommelingen en grafieken volgen voordat zij investeren en denken alles tot in de kleinste details te hebben doorgrond. Dat leidt tot een ‘illusie van controle’. Door die illusie denken zij alles onder controle te hebben en laten zij de rol van toeval buiten beschouwing. Wanneer de markt stijgt, worden meer mensen gemotiveerd om te beleggen en neemt het nemen van risico’s toe.
Een verslaving aan Bitcoin en andere cryptovaluta kan rampzalige en verstrekkende negatieve gevolgen hebben voor de persoon zelf en diens gezin of familie. Hoewel het onderzoek naar cryptoverslaving beperkt is, laten studies en anekdotische gegevens zien dat deze een ernstige invloed kan hebben op iemands psychische en lichamelijke gezondheid, relaties, financiën, werk en andere belangrijke levensgebieden.
Volgens huidig onderzoek en bevindingen over andere vormen van dwangmatig gokgedrag kan cryptoverslaving leiden tot onderliggende psychische problemen met symptomen zoals stress, angst, somberheid en manie. Ook kunnen slaapproblemen ontstaan wanneer mensen midden in de nacht koersbewegingen en hun posities controleren. Om langdurig wakker en alert te blijven, grijpen sommige handelaren mogelijk naar overmatig koffiegebruik, Adderall, cocaïne of andere stimulerende middelen. Dergelijk gedrag kan ook visuele of auditieve hallucinaties veroorzaken, die kunnen lijken op symptomen van ernstigere psychische aandoeningen. Onderzoekers raden af om conclusies te trekken over oorzaak en gevolg of samenhang bij psychische problemen die mogelijk samen met cryptoverslaving voorkomen. Er is veel meer onderzoek nodig naar bitcoinverslaving.
Mensen met een cryptoverslaving lopen meer kans dan de algemene bevolking op de volgende financiële problemen:
Elektriciteitsrekeningen niet kunnen betalen; steeds meer geld lenen van familie en vrienden of zelfs van woekeraars, waardoor de schulden verder oplopen; persoonlijke bezittingen verpanden of verkopen; uit huis worden gezet of de woning verliezen door gedwongen verkoop; maandelijkse betalingen niet kunnen voldoen; illegale activiteiten ondernemen, zoals diefstal, verduistering of fraude, om bitcoinaankopen te financieren; volledig faillissement.
Gevolgen van bitcoinverslaving voor het gezin
Gebruikers van cryptovaluta hebben vaker dan anderen te maken met de volgende gezinsproblemen:
- Voortdurend bezig zijn met bitcoinhandel maakt een normaal gezinsleven moeilijk;
- Voortdurende ruzies over geld en verplichtingen;
- Emotionele en/of lichamelijke mishandeling, verwaarlozing van gezinsleden en/of agressief gedrag tegenover de echtgenoot, partner en/of kinderen;
- Er kunnen relatieproblemen ontstaan die tot uit elkaar gaan of echtscheiding leiden.
Cryptoverslaving brengt gezondheidsrisico’s met zich mee:
Gebruikers van cryptovaluta hebben meer kans dan de algemene bevolking op de volgende lichamelijke en psychische problemen:
Een laag zelfbeeld; stressstoornissen; angst; voortdurend piekeren of stemmingswisselingen; weinig slaap en een slechte eetlust; drugsmisbruik; manische depressie; in ernstige gevallen zelfs een zelfmoordpoging. Slechte prestaties op school, tijdens de studie of op het werk; veelvuldig verzuim;
Van school worden gestuurd of verwijderd.
Sommigen stellen dat een verslaving aan cryptohandel geen nieuwe vorm van verslaving is, maar eenvoudigweg een andere vorm van verslaving aan online daghandel. In dit artikel beschouwen we het als een daadwerkelijke verslaving waarvoor bewustwording en een daarop aansluitende aanpak nodig zijn.
Lees ook: Wat is een psychische inzinking?
Hoewel een verslaving aan cryptohandel of cryptovaluta een vrij nieuwe vorm van verslaving is, kan deze aan een aantal signalen worden herkend. Net als bij iedere andere gedragsverslaving, bijvoorbeeld gokken, is het belangrijk om het eigen gedrag, of dat van een vriend of familielid, onder de loep te nemen en te proberen aan een oplossing te werken.
Het eerste signaal wordt zichtbaar wanneer iemand wakker wordt en meteen denkt aan het controleren van de bitcoinkoers. Is die veranderd? Gestegen? Gedaald? Of gelijk gebleven? Zulke gedachten keren de hele dag terug, nemen de persoon volledig in beslag en hebben een aanzienlijke negatieve invloed op diens leven. De ‘verslaafde’ houdt relevante tabbladen, zoals CoinMarketCap, open op het startscherm en voelt een aanhoudende drang om de stand om de paar minuten te controleren. Een verwant signaal is het vergeten en/of negeren van verantwoordelijkheden, zoals werk, gezin, vriendschappen en relaties, lichaamsbeweging en buitenactiviteiten.
Een ander signaal is het optreden van stemmingswisselingen, onverklaarde depressieve gevoelens en angst. Dit kan vervolgens gepaard gaan met lichamelijke symptomen zoals trillen en zweten. Ook kunnen rusteloosheid en prikkelbaarheid ontstaan, vooral door de toenemende schermtijd in combinatie met een lage opbrengst.
Verder is er sprake van cryptoverslaving als iemand door het handelen problemen heeft met de financiële situatie en stabiliteit en/of schulden heeft. Daardoor gaat diegene tegen vrienden en familie liegen over de oorzaak van de verliezen. Pogingen om te stoppen of minder te handelen mislukken bovendien volledig, en hulp van vrienden en familie wordt met harde opmerkingen afgewezen. Ook dat is een signaal van verslaving. Emotionele en/of lichamelijke mishandeling van anderen is eveneens waarschijnlijk, net als voortdurende ruzies en de mogelijkheid van uit elkaar gaan of echtscheiding, indien van toepassing.
Als de persoon naar school gaat of studeert, lijdt de aanwezigheid daar sterk onder en wordt verzuim dagelijkse routine. Ten slotte blijft de persoon ondanks voortdurende problemen en herhaalde mislukkingen vastgekluisterd aan de betreffende app of het tabblad, op zoek naar een sprankje hoop. Zelfs na grote financiële verliezen keert diegene terug naar de cryptohandel. Deze ongezonde mate van cryptogebruik veroorzaakt, net als sommige andere verslavingen, een lager zelfbeeld, slapeloosheid en slaapproblemen, een slechte eetlust en stressstoornissen.
Mensen beginnen meestal met cryptovaluta als tijdverdrijf en vrijetijdsbesteding. Deze ogenschijnlijk onschuldige gewoonte ontwikkelt zich echter geleidelijk tot iets veel verslavenders. Behandeling is daarom bijna net zo noodzakelijk als behandeling bij andere vormen van middelenmisbruik.
De allereerste stap om de verslaving aan te pakken, is erkennen dat die er is. Zodra dat vaststaat, kiest de persoon ervoor om minder te handelen of volledig te stoppen. Als minderen niet werkt en diegene nog steeds het grootste deel van de dag aan cryptohandel besteedt, moet worden overwogen om abrupt en onmiddellijk helemaal te stoppen. Zodra het besluit is genomen om gedeeltelijk of volledig te stoppen, kan de persoon verschillende strategieën volgen om het probleem langzaam maar zeker te overwinnen.
Professionele hulp is de beste aanpak, om voor de hand liggende redenen, zoals een grotere kans om niet meer in crypto te handelen. Als dat echter geen optie is, bijvoorbeeld door geldgebrek of doordat iemand geen tijd kan vrijmaken voor hulp van een ander, moet diegene zelf het heft in handen nemen en de onderstaande adviezen zo nauwkeurig mogelijk opvolgen.
1. Beperk de tijd en het aantal dagen dat u aan handelen besteedt – reserveer bijvoorbeeld één of twee dagen per week voor cryptohandel. Buiten die dagen mag u niet handelen. Zelfs even naar de koersen kijken is niet toegestaan. Een herinnering op de telefoon of laptop kan helpen om gemotiveerd te blijven en de overige dagen niet te handelen. Als u voldoende ervaring en wilskracht hebt opgebouwd om hier slechts één dag per week aan te besteden, kunt en moet u uzelf uitdagen om op die dag een vast tijdvak te reserveren. Zo worden de overige werkzaamheden van die dag niet verstoord.
2. Beperk het bedrag dat u aan handelen besteedt – een vast bedrag reserveren voor cryptohandel en daar niet overheen gaan, is een andere nuttige manier om de cryptoverslaving af te bouwen. Een weekbudget voor activiteiten rond cryptohandel mag pas opzij worden gezet nadat aan schulden, huishoudelijke behoeften en andere verplichtingen is voldaan.
3. Zoek andere vrijetijdsactiviteiten – zoals eerder genoemd is cryptohandel een manier om de tijd door te komen en meestal een vrijetijdsbesteding. Met dat in gedachten kunt u proberen tijd vrij te maken voor andere activiteiten, zoals sporten, schilderen, tekenen, filmavonden met vrienden of bakken. Dit zorgt niet alleen voor ontspanning, maar is ook veel productiever en geeft meer energie.
4. Zoek werk – veel mensen beginnen met cryptohandel als belangrijkste manier om geld te verdienen. Die verwachting klopt niet helemaal, omdat het meer verlies dan inkomsten kan opleveren. Cryptohandel kan tot grote schulden leiden. Het is daarom niet verstandig om ervan afhankelijk te zijn voor uw levensonderhoud. U kunt het beste naar ander werk solliciteren, ook als dat niet goed betaalt: er is dan in elk geval een vast inkomen. Al uw beleggingen en spaargeld aan cryptovaluta besteden is mogelijk een van de grootste fouten die u kunt maken. Binnen enkele minuten kan alles wat u hebt verdiend tot nul zijn teruggebracht en kunt u iedere verdiende cent verliezen.
5. Cognitieve gedragstherapie – een andere mogelijkheid om een verslaving aan cryptohandel aan te pakken, is cognitieve gedragstherapie (CGT). Het is bewezen dat deze therapie niet alleen de hoeveelheid geld en tijd die aan cryptohandel wordt besteed vermindert, maar ook helpt om ervan weg te blijven nadat de verslaving is doorbroken. CGT beïnvloedt de manier waarop iemand denkt en daardoor ook hoe diegene zich gedraagt. De sessies duren ongeveer een uur. Het aantal sessies hangt af van de ernst van de verslaving. Er worden positieve gedachten en helpend gedrag aangeleerd en de voortgang van de cliënt wordt bijgehouden. Vervolgsessies zorgen ervoor dat de persoon niet terugvalt in de verslaving.
6. Twaalfstappenprogramma – net als bij de behandeling van middelenverslaving omvat de behandeling van cryptoverslaving ook een twaalfstappenprogramma, dat op vergelijkbare wijze werkt als bij alcoholverslaving. Het vindt plaats in een groep, zodat deelnemers elkaar positief kunnen beïnvloeden en een ondersteunend netwerk hebben dat hen tijdens het gehele herstelproces helpt. Medicatie is nog niet specifiek goedgekeurd voor een verslaving aan cryptohandel, maar de hierboven genoemde stappen zouden de persoon aanzienlijk moeten kunnen helpen.
