Het is normaal om u af en toe overweldigd te voelen. Zowel acute als chronische stressfactoren in het dagelijks leven kunnen gemakkelijk gevoelens van verdriet, angst en onmacht oproepen. Sommige mensen hebben echter veel meer moeite om met deze stressfactoren om te gaan en krijgen uiteindelijk te maken met een mentale instorting.
Als u ooit het gevoel hebt gehad dat u op de rand van een mentale instorting stond, weet dan dat u niet de enige bent. Stress rond het ouderschap, zorgen over het werk en voortdurende prestatiedruk zorgen er, samen met honderden andere aanleidingen, voor dat veel mensen het gevoel hebben een crisispunt te bereiken. Een mentale instorting hoeft bij hen niet per se aan te voelen als een duidelijke uitbarsting of er zo uit te zien. Hevige angst en stress kunnen soms geleidelijk toenemen totdat ze ondraaglijk worden. Hoe een mentale instorting zich ook uit, het is van groot belang om deze te leren herkennen en onder controle te houden, zodat problemen in de nabije toekomst kunnen worden voorkomen.
Iedereen ervaart weleens angst en stress onder druk, meestal in een mate die hanteerbaar blijft. Wanneer deze gevoelens van bezorgdheid, angst of stress zich echter geleidelijk opstapelen tot ze het dagelijks leven beïnvloeden, kunnen ze gezamenlijk worden omschreven als een mentale instorting.
Een mentale instorting, ook wel een psychische crisis of zenuwinzinking genoemd, duidt op een periode van intense psychische nood. Iemand die dit doormaakt, kan tijdelijk niet functioneren in het dagelijks leven. De term ‘mentale instorting’ is geen medische term en wordt niet erkend als aanduiding voor een vastgestelde psychische diagnose. De meeste mensen gebruiken de term in alledaagse gesprekken voor iemand die moeite heeft om met zorgen, stress en angst om te gaan of die wordt overweldigd door psychische problemen.
Verschillende signalen en symptomen kunnen wijzen op een mogelijke mentale instorting. Deze signalen wijzen doorgaans op een onderliggende behoefte aan professionele hulp zodra ze optreden. Sommige symptomen van een mentale instorting houden verband met de psychische gezondheid, andere met de lichamelijke gezondheid. Ze kunnen per persoon verschillen en hangen vooral af van de onderliggende oorzaak van de mentale instorting.
Iemand die een mentale instorting doormaakt, kan:
- Angst ervaren die niet onder controle te krijgen is
- Zich humeurig, somber, depressief, opgebrand of hopeloos voelen
- Hallucinaties of levendige herbelevingen van een traumatische of stressvolle gebeurtenis hebben
- Zich overweldigd voelen en geen beslissingen kunnen nemen of zich niet kunnen concentreren op dagelijkse taken
- Zich geïsoleerd voelen en geen belangstelling hebben voor het gezelschap van vrienden en familie
- Zich terugtrekken uit de gebruikelijke dagelijkse activiteiten
- Depersonalisatie ervaren en zich los voelen staan van het dagelijks leven
- Gedachten aan zelfbeschadiging hebben
- Paranoïde gevoelens hebben, bijvoorbeeld het gevoel dat iemand hen in de gaten houdt of stalkt
- Wanen hebben en moeite hebben om werkelijkheid van verbeelding te onderscheiden
Mogelijke lichamelijke symptomen die samenhangen met een mentale instorting zijn:
- Slapeloosheid of moeite met slapen doordat er veel door het hoofd gaat
- Spierpijn, stijfheid en gevoeligheid, vooral in de kaak, rug en nek
- Vaak ziek zijn en een verhoogde vatbaarheid voor infecties
- Uitputting door slaapproblemen of een voortdurend hoog angstniveau
- Opvliegers of koude rillingen, zweten en klamme handen
- Darmproblemen, waaronder een onregelmatige stoelgang en buikkrampen
- Een snel kloppend hart, een beklemmend gevoel op de borst of een brok in de keel
Mensen die een mentale instorting doormaken, vermijden vaak sociale bijeenkomsten en kunnen zich ziekmelden op het werk om zich thuis af te zonderen. Ze kunnen moeite hebben om goed te eten en te slapen en er onverzorgd uitzien doordat ze weinig aandacht besteden aan hun persoonlijke hygiëne. Als u zich zorgen maakt dat u of iemand die u kent veelvoorkomende symptomen van een zenuwinzinking vertoont, is het belangrijk om zo snel mogelijk hulp te zoeken. Onbehandelde psychische aandoeningen kunnen leiden tot langduriger psychische problemen en andere lichamelijke en sociale problemen.
Een mentale instorting kent geen vastomlijnde reeks signalen en symptomen. Ook wordt deze binnen de gezondheidszorg nog niet formeel erkend als een op zichzelf staande psychische diagnose. Vrijwel alles kan deze toestand uitlokken, omdat iedereen stress anders lijkt te ervaren en ermee omgaat. Omdat geen twee mensen op dezelfde manier op hun omgeving reageren, is het van groot belang om te begrijpen wat u raakt en waarom. Zo kunt u het risico op een naderende mentale instorting gemakkelijker herkennen en proberen te voorkomen dat deze zich volledig ontwikkelt.
Hieronder staan veelvoorkomende factoren die bij verschillende mensen tot een mentale instorting kunnen leiden:
- Financiële stress
- Medisch trauma
- Een ongezonde werkomgeving
- Burn-out
- Stressfactoren binnen het gezin of de familie
- Weinig sociale steun
- Paniekstoornissen
- Een echtscheiding of relatiebreuk
- Recent verlies van een dierbare
- Emotionele uitputting
- Depressie waarbij iemand naar buiten toe goed blijft functioneren
- Toxische stress
- Angststoornissen
Ook iemand met beperkte copingvaardigheden loopt een verhoogd risico op een mentale instorting, doordat diegene niet met een hoog stressniveau kan omgaan. Er is geen manier om vast te stellen welk stressniveau een mentale instorting kan uitlokken, omdat de vaardigheden om met stress om te gaan per persoon verschillen. Sommige mensen kunnen zeer veel stress verdragen, terwijl anderen door alledaagse stressfactoren overbelast raken en een mentale instorting doormaken.
Een mentale instorting is niet altijd te voorkomen, omdat deze zonder voorafgaande waarschuwing kan optreden. Toch kunt u verschillende dingen doen om ermee om te gaan en dergelijke episodes te verzachten voordat ze uw leven blijvender schaden. De motivatie vinden om een mentale instorting te doorstaan en tegen de stroom in verder te gaan, kan onmogelijk lijken, maar het is wel degelijk mogelijk. Houd daarom de volgende tips in gedachten om er beter mee te leren omgaan.
Omgaan met stress
Leren omgaan met stress helpt mensen om hun emotionele evenwicht te herstellen tegenover de dingen die spanning veroorzaken. Het helpt ook om spanning te verminderen door plezierige of ontspannende activiteiten in te plannen. Bij de meeste mensen ontstaat stress wanneer zij de grip op omstandigheden verliezen. Dit kan uiteindelijk leiden tot een zenuwinzinking die onmogelijk te beheersen lijkt. Door te herkennen wat stress veroorzaakt en hoe u daarmee kunt omgaan, kunt u een actievere rol spelen in het houden van grip op uw leven.
Voorzien in basisbehoeften
Volgens de behoeftenhiërarchie van Maslow moet eerst in de meest basale behoeften zijn voorzien voordat iemand het vermogen kan ontwikkelen om actief van dagelijkse hobby’s te genieten en contact met anderen aan te gaan. Vraag daarom steun aan vrienden, familie of lokale organisaties op een manier die bij uw behoeften past, bijvoorbeeld voor voedsel, kleding en onderdak.
Een regelmatig slaappatroon
Slaap is een basisbehoefte van het menselijk lichaam en de hersenen. Tijdens de slaap blijven de hersenen alle emotionele informatie verwerken die ze overdag hebben verzameld. Bij een slechte slaapkwaliteit hebben de hersenen mogelijk minder tijd om angst te verwerken en tot rust te brengen. Daardoor blijft de stress de volgende dag onverwerkt en draagt deze bij aan slaapproblemen. Zo blijft een chronische vicieuze cirkel bestaan die moeilijk te doorbreken is. De invloed van slaap op de hersenen en de psychische gezondheid is zeer groot. Besteed daarom aandacht aan het verbeteren van uw slaap om het risico op een mentale instorting te verkleinen.
Lichaamsbeweging
Lichaamsbeweging is misschien wel het laatste waar iemand midden in een mentale instorting behoefte aan heeft. Toch kan het meerdere blijvende voordelen hebben voor de psychische gezondheid. Verschillende onderzoeken hebben bevestigd dat een periode van intensieve inspanning het stressniveau aanvankelijk doet stijgen, maar op termijn de hoeveelheid stresshormonen verlaagt en de afgifte van gelukshormonen zoals serotonine en dopamine stimuleert. Mensen die het gevoel hebben risico te lopen op een mentale instorting, kunnen daarom een verschil maken door drie tot vijf keer per dag ten minste 30 minuten te bewegen, in een vorm die zij prettig vinden, zoals fietsen of wandelen.
Gezonde eetgewoonten
Veel mensen beseffen het misschien niet, maar voeding heeft doorgaans grote invloed op het stressniveau en de algemene psychische gezondheid. Voeding die de aanmaak van gelukshormonen in de hersenen stimuleert, kan een bestaande mentale instorting afremmen en toekomstige episodes voorkomen. Het belangrijkste is om dagelijks meer water te drinken, minder cafeïne en alcohol te gebruiken en goed te letten op de signalen van het lichaam voor honger en verzadiging. Uw voorraad tussendoortjes aanvullen met gezondere opties die veel eiwitten in plaats van koolhydraten bevatten, is ook een manier om uw algehele gezondheid te ondersteunen.
Tegengesteld handelen
Dialectische gedragstherapie (DGT), een therapie die veel wordt toegepast bij veelvoorkomende psychische problemen, gaat ervan uit dat tegengesteld handelen een manier is om overweldigende gevoelens tegen te gaan. Herken eerst welke emoties u ervaart en hoe die uw gedrag beïnvloeden. Doe vervolgens precies het tegenovergestelde van wat u anders geneigd zou zijn te doen. Als een opdracht bijvoorbeeld stress oproept en u deze het liefst vermijdt, probeer die dan direct aan te pakken in plaats van uit te stellen.
Activiteiten die het zelfvertrouwen versterken
Als u tijdens een mentale instorting het punt hebt bereikt waarop alles zinloos lijkt, denk dan eens aan een activiteit die u vroeger graag deed. Dat kan van alles zijn, van schilderen en sporten tot sleutelen aan auto’s. Maak gedurende de week tijd vrij voor deze activiteiten die voor u betekenisvol zijn. Gebruik ze om weer enig vertrouwen in uw eigen kunnen te krijgen en uw zelfvertrouwen op te bouwen. Na verloop van tijd zullen deze activiteiten u helpen om weer grip op uw leven te krijgen.
Medisch onderzoek
Als u regelmatig de ene na de andere mentale instorting doormaakt en niets lijkt te helpen, raadpleeg dan een arts om na te gaan of er lichamelijk iets aan de hand is. Niet elke mentale instorting komt voort uit opgehoopte angst of stress; er kan ook een onderliggend gezondheidsprobleem spelen. Slaapapneu, schildklierfunctiestoornissen en ontstekingen in het lichaam zijn enkele oorzaken die uw psychische gezondheid kunnen beïnvloeden, waarbij de onderliggende oorzaak van uw emotionele reactie verborgen blijft.
Therapie
Probeer te praten met iemand die is opgeleid om u te helpen met uw psychische problemen om te gaan. Een deskundige therapeut kan samen met u de onderliggende oorzaak van uw mentale instorting onderzoeken, u helpen voort te bouwen op uw sterke kanten, u verschillende copingvaardigheden aanleren en u ondersteunen bij een gezonder leven. Deze therapeuten kunnen u ook helpen om anders naar uw huidige moeilijke omstandigheden te kijken en u leren uw emoties te reguleren.
