‘Dark empath’ is een term uit persoonlijkheidsonderzoek die online populair is geworden. Het is geen klinische diagnose en geen betrouwbaar etiket om te bepalen of een partner, collega of vriend gevaarlijk is. Om de term te begrijpen, moeten we het oorspronkelijke onderzoek onderscheiden van de stelligheid die sociale media er vaak aan toevoegen.
Waar de term vandaan komt
Het onderzoek van Heym en collega’s, gepubliceerd in 2021, verkende profielen waarin empathiescores werden gecombineerd met kenmerken die doorgaans de duistere triade worden genoemd: narcisme, machiavellisme en psychopathie. De auteurs beschreven een groep met zowel verhoogde scores op duistere persoonlijkheidskenmerken als empathie. Hun universiteit beschrijft dit als een onderzoeksconstruct dat nog wordt onderzocht.
Een cluster dat in een onderzoek wordt gevonden, is geen nieuwe stoornis. Hoe vaak het in die steekproef voorkomt, zegt niet automatisch hoe vaak het in de algemene bevolking voorkomt. Het onderzoek levert ook geen checklist op waarmee lezers iemand anders kunnen diagnosticeren op basis van diens houding, zelfverzekerdheid of emotioneel inzicht.
Empathie beantwoordt niet elke vraag over een relatie
De gevoelens van een ander herkennen, die gevoelens delen en ervoor kiezen rekening met die ander te houden, hangen samen, maar zijn verschillende zaken. Iemand kan begrijpen wat een ander voelt en zich toch kwetsend gedragen. Omgekeerd bewijst moeite met het uiten van warmte niet dat iemand manipulatieve bedoelingen heeft.
Online beschrijvingen maken het etiket vaak onweerlegbaar: vriendelijkheid wordt uitgelegd als een masker, onenigheid als manipulatie en afstand als bewijs van verborgen motieven. Dat laat weinig ruimte voor context of andere verklaringen. Het kan er ook toe leiden dat iemand meer tijd besteedt aan het indelen van een ander dan aan het bepalen welk gedrag diegene zelf accepteert.
Richt u op waarneembaar gedrag
Stel concrete vragen. Worden uw grenzen herhaaldelijk genegeerd? Wordt u onder druk gezet om geld of wachtwoorden af te staan, of om het contact met anderen op te geven? Maken bedreigingen, controle of intimidatie het moeilijk om uw eigen keuzes te maken? Deze zorgen verdienen aandacht, ongeacht de diagnose of het persoonlijkheidsprofiel van de ander.
Als het veilig is om een meningsverschil te bespreken, kunt u een duidelijke grens stellen door het gedrag te benoemen en aan te geven wat u zult doen als het doorgaat. Bij dwang, stalking of angst voor vergelding kan een confrontatie of de plotselinge aankondiging dat u weggaat het risico vergroten. Zoek ondersteuning op maat bij een lokale hulporganisatie voor huiselijk geweld. De informatie van de National Domestic Violence Hotline over het opstellen van een veiligheidsplan legt uit waarom zo’n plan moet aansluiten bij iemands omstandigheden.
Kan iemand hulp zoeken zonder dit etiket?
Ja. Therapie kan zich richten op terugkerende conflicten, psychische klachten, schadelijk gedrag of problemen met het reguleren van emoties, zonder ‘dark empath’ als een stoornis te behandelen. Een professional hoort de daadwerkelijke zorgen te beoordelen, realistische doelen te bespreken en rekening te houden met eventuele bijkomende aandoeningen. Er is hier geen grond om een speciale genezende behandeling aan te prijzen of aan te nemen dat iedereen die dit etiket krijgt residentiële behandeling nodig heeft.
