Methylfenidaat is een stimulerend geneesmiddel dat wordt gebruikt bij ADHD en, in bepaalde omstandigheden, narcolepsie. Ritalin is een van de merknamen. Het kan helpen wanneer het zorgvuldig wordt voorgeschreven en het gebruik wordt gecontroleerd, maar ook bij de aanbevolen dosis kunnen bijwerkingen optreden. Misbruik verhoogt het risico op ernstige schade en verslaving.
Hoe methylfenidaat werkt
Methylfenidaat beïnvloedt de signaaloverdracht via dopamine en noradrenaline in de hersenen. Dit kan bij sommige mensen met ADHD de aandacht en impulsbeheersing verbeteren. Het is geen algemeen middel om intelligentie of productiviteit te verhogen. ADHD kan ook niet worden teruggebracht tot de stelling dat iedereen met ADHD te veel dopaminetransporters heeft.
Verschillende preparaten geven het geneesmiddel op verschillende manieren af. Wissel niet van merk of toedieningsvorm en schakel niet over van methylfenidaat op amfetaminegeneesmiddelen of omgekeerd zonder professioneel advies. De voorgeschreven dosis en het controleplan moeten op de persoon zijn afgestemd.
Mogelijke bijwerkingen
Veelvoorkomende klachten zijn verminderde eetlust, slaapproblemen, hoofdpijn, maagklachten, nervositeit en prikkelbaarheid. De behandelaar moet aanhoudende klachten beoordelen en relevante lichamelijke waarden controleren, zoals gewicht, hartslag en bloeddruk. Bij kinderen die worden behandeld, is het belangrijk de groei te volgen.
Ernstige bijwerkingen komen minder vaak voor, maar vereisen aandacht. Zoek met spoed medische hulp bij pijn op de borst, onverklaard flauwvallen of ademhalingsproblemen. Bij een epileptische aanval, ineenstorten of een ernstige allergische reactie is spoedeisende hulp nodig. Hallucinaties, ernstige agitatie of uitgesproken stemmingsveranderingen moeten snel medisch worden beoordeeld.
Pijnlijke of ongewoon lang aanhoudende erecties moeten met spoed worden beoordeeld. Meld ook gevoelloze, pijnlijke of verkleurde vingers of tenen en onverklaarde wondjes. Ga er niet van uit dat een ernstig symptoom een te verwachten gewenningsverschijnsel is.
Misbruik en verslavingsrisico
Onder misbruik valt een hogere dosis nemen of het geneesmiddel anders gebruiken dan voorgeschreven, het geneesmiddel van iemand anders nemen of het met anderen delen. De FDA waarschuwt dat misbruik van stimulerende geneesmiddelen op recept tot overdosering en overlijden kan leiden. Niet-goedgekeurde toedieningswijzen brengen extra risico’s met zich mee.
Een stoornis in het gebruik van middelen wordt beoordeeld aan de hand van een patroon van verminderde controle, gevolgen en samenhangende symptomen. Het is geen onvermijdelijk gevolg van een ADHD-behandeling. Lichamelijke afhankelijkheid of veranderingen na het stoppen met het geneesmiddel vormen op zichzelf geen bewijs voor verslaving. Omgekeerd neemt een recept de noodzaak niet weg om op misbruik te blijven letten.
- Bespreek een terugkerende drang om meer te nemen dan voorgeschreven of moeite om het gebruik onder controle te houden.
- Meld het als het gebruik doorgaat ondanks schade aan de gezondheid, relaties, studie of werk.
- Vertel de voorschrijver over andere middelen die u gebruikt en over eventueel problematisch gebruik in het verleden.
- Bewaar het geneesmiddel veilig en deel het nooit met iemand anders.
Mogelijke overdosering en stoppen met de behandeling
Neem bij een mogelijke inname van meer dan de voorgeschreven hoeveelheid direct contact op met een antigifdienst of medische spoeddienst. Bel de hulpdiensten bij een epileptische aanval, ineenstorten, pijn op de borst, ernstige agitatie, oververhitting of ademhalingsproblemen. Houd de verpakking bij de hand en vertel hulpverleners over andere geneesmiddelen of middelen die zijn gebruikt.
Stop of verander de behandeling niet zonder overleg met de voorschrijver, vooral niet na langdurig of zwaar misbruik. Vermoeidheid, veranderingen in de slaap en somberheid kunnen optreden, en een depressie kan soms ernstig zijn. Bij suïcidale gedachten of wanneer u uw eigen veiligheid niet kunt waarborgen, is dringende crisishulp of spoedeisende hulp nodig.
Behandeling bij problematisch gebruik
Bij de beoordeling moet rekening worden gehouden met de directe veiligheid, het gebruikspatroon, ADHD-symptomen en eventuele andere psychische aandoeningen. De zorg kan bestaan uit psychologische behandeling, praktische ondersteuning en een plan voor passende verdere ADHD-behandeling. De behandelsetting en duur zijn afhankelijk van de risico’s en behoeften; een opnamepakket of een vast detoxschema kan dit niet voor iedereen bepalen.
