Mensen gebruiken of vermijden pornografie om verschillende redenen, of hebben er gemengde gevoelens over. Pornografiegebruik op zichzelf toont niet aan dat er sprake is van een depressie, verslaving of intimiteitsprobleem. Als u zich zorgen maakt, zijn de relevante vragen hoe u zich voelt, of u zelf keuzes kunt maken over uw gedrag en of het aanzienlijke schade veroorzaakt of uw dagelijks leven belemmert.
Onderzoek heeft verbanden aangetoond tussen stemmingsklachten en problematisch pornografiegebruik. Een verband toont niet aan dat pornografie een depressie heeft veroorzaakt, dat een depressie het gedrag heeft veroorzaakt of dat hetzelfde verband voor iedereen geldt.
Waarom dit onderscheid belangrijk is
Onderzoeken verschillen in hun deelnemers en in wat ze meten. Sommige meten de frequentie, andere het gevoel verslaafd te zijn, morele conflicten, verminderde controle of een klinische aandoening. Die meetaspecten zijn niet onderling uitwisselbaar. Bevindingen uit een specifieke groep studenten of mensen die behandeling zoeken, mogen niet worden gebruikt om iedereen die pornografie bekijkt een etiket op te plakken.
Een eenvoudige verklaring over dopamine noch een vergelijking met een middel bewijst dat iemand een verslaving heeft. Hersenreacties op seksueel materiaal zijn op zichzelf geen basis voor een diagnose en verklaren niet wat de oorzaak van somberheid is.
Wanneer is gedrag reden tot zorg?
Het kan zinvol zijn hulp te zoeken als u herhaaldelijk het gevoel heeft uw gebruik niet onder controle te kunnen houden, verantwoordelijkheden verwaarloost, doorgaat ondanks aanzienlijke gevolgen of veel tijd besteedt aan vergeefse pogingen om een patroon te veranderen. Een gekwalificeerde behandelaar kan deze zorgen onderzoeken, samen met uw stemming, angst, slaap, relaties en middelengebruik.
‘Pornografieverslaving’ is geen op zichzelf staande diagnose in de DSM-5-TR. De ICD-11 bevat de compulsieve seksuele gedragsstoornis, waarbij sprake is van een aanhoudend patroon van verminderde controle met aanzienlijke lijdensdruk of beperkingen in het functioneren. Een sterk seksueel verlangen of lijdensdruk die uitsluitend voortkomt uit morele afkeuring is niet voldoende. Het diagnostisch handboek van de WHO biedt het klinische kader; een online checklist kan een diagnostische beoordeling niet vervangen.
Waarden en afspraken binnen een relatie
U kunt er vanuit uw waarden voor kiezen geen pornografie te gebruiken, of het gebruik ervan binnen een relatie willen bespreken. Die voorkeuren verdienen respect, zonder dat er een ziekte-etiket aan wordt verbonden. Partners kunnen verschillende grenzen hebben; die rechtstreeks bespreken is zinvoller dan aannames doen over wat het gedrag van de ander betekent.
Als het vertrouwen is geschaad, benoem dan het specifieke probleem, zoals geheimhouding, een geschonden afspraak, druk of minder tijd samen. Voorkeuren waarmee betrokkenen instemmen, rechtvaardigen geen misleiding, maar een meningsverschil betekent evenmin dat er sprake is van een klinische stoornis. Niemand mag onder druk worden gezet om deel te nemen aan seksuele activiteiten of seksueel materiaal te bekijken als diegene dat niet wil.
Wanneer somberheid een eigen beoordeling nodig heeft
Aanhoudend verdriet, verlies van interesse, hopeloosheid, veranderingen in de slaap of moeite met functioneren moeten op zichzelf worden beoordeeld. Ga er niet van uit dat stoppen met pornografie alle klachten zal verhelpen, of dat aanhoudende klachten betekenen dat u heeft gefaald.
Bij een depressie kan psychologische behandeling, medicatie of een combinatie nodig zijn, afhankelijk van de individuele beoordeling. Het behandeloverzicht van de NHS beschrijft de mogelijkheden. Zorg voor stemmingsklachten en ongewenst gedrag kan op elkaar worden afgestemd, zonder het ene automatisch als verklaring voor het andere te zien.
Een zinvol gesprek voorbereiden
U kunt een behandelaar vertellen wat u wilt veranderen, wat u al heeft geprobeerd en wat er vóór en na het gedrag gebeurt. Het kan helpen om te noteren of het gebruik volgt op verveling, eenzaamheid, stress of somberheid, zonder ervan uit te gaan dat er één verklaring moet zijn.
Vraag hoe de behandelaar onderscheid maakt tussen verminderde controle, een sterk seksueel verlangen en lijdensdruk door morele conflicten, welk wetenschappelijk bewijs de voorgestelde behandeling ondersteunt en hoe de voortgang wordt gemeten. Een behandelplan kan gericht zijn op het omgaan met moeilijke situaties, routines, afspraken binnen de relatie of een afzonderlijk vastgestelde aandoening. De intensiteit van de zorg moet aansluiten bij de behoefte, niet bij een standaardprogramma voor residentiële behandeling.
Zoek met spoed hulp als u het gevoel heeft uw eigen veiligheid niet te kunnen waarborgen of gedachten heeft aan zelfbeschadiging. Lokale crisisdiensten kunnen helpen; bij direct gevaar zijn de hulpdiensten nodig. U hoeft niet te wachten tot uw vragen over pornografie zijn beantwoord voordat u hulp vraagt voor een depressie.
