Gabapentin is een geneesmiddel op recept dat wordt gebruikt bij bepaalde epileptische aanvallen en vormen van zenuwpijn. Het is geen opioïde, maar kan worden misbruikt en kan lichamelijke afhankelijkheid of verslaving veroorzaken. Dit zijn verschillende problemen: ontwenningsverschijnselen na het stoppen met een geneesmiddel bewijzen op zichzelf niet dat er sprake is van verslaving. Het combineren van gabapentin met opioïden, alcohol of andere dempende middelen kan de kans op schade vergroten, waaronder gevaarlijke ademhalingsproblemen. Als u zich zorgen maakt over uw gebruik, vraag dan medisch advies in plaats van abrupt te stoppen.
Gabapentin behoort tot de gabapentinoïden. De goedgekeurde toepassingen hangen af van het land, de toedieningsvorm en de leeftijd van de patiënt. De Amerikaanse productinformatie van Neurontin vermeldt bijvoorbeeld pijn na gordelroos bij volwassenen en aanvullende behandeling van bepaalde aanvallen met een partieel begin. Andere toepassingen kunnen off-label zijn en vereisen een individuele beoordeling van het wetenschappelijke bewijs, de risico’s en de alternatieven. Verschillende gabapentinproducten hebben verschillende gebruiksinstructies en mogen niet zonder meer als onderling uitwisselbaar worden beschouwd.
Gabapentin kan bijwerkingen veroorzaken, zowel bij normaal gebruik volgens voorschrift als bij misbruik. Sommige bijwerkingen, zoals duizeligheid of slaperigheid, kunnen afnemen naarmate het lichaam eraan went, maar aanhoudende of hinderlijke klachten moeten medisch worden beoordeeld. Mogelijke bijwerkingen zijn:
- Slaperigheid of vermoeidheid
- Duizeligheid of coördinatieproblemen
- Wazig zien of dubbelzien
- Geheugen- of concentratieproblemen
- Zwelling van de ledematen of gewichtstoename
Bijwerkingen betekenen niet dat er sprake is van verslaving. Rijd niet en bedien geen machines als u slaperig, duizelig of onvast ter been bent. In zeldzame gevallen kan gabapentin de ademhaling ernstig onderdrukken, ook zonder opioïden; het risico is hoger bij gebruik van andere dempende geneesmiddelen en bij sommige mensen met long- of nierproblemen. Bel de hulpdiensten bij een trage of moeizame ademhaling, blauwe lippen, niet wakker te krijgen zijn, een collaps of een epileptische aanval. Ook zwelling van het gezicht of de keel of ernstige huiduitslag met blaren vereist dringende medische hulp.
Lichamelijke afhankelijkheid betekent dat het lichaam zich aan gabapentin heeft aangepast en dat na een dosisverlaging of abrupt stoppen ontwenningsverschijnselen kunnen optreden, ook bij gebruik volgens voorschrift. Bij verslaving is sprake van moeite om het gebruik onder controle te houden, een sterk verlangen naar het middel en doorgaan met gebruiken ondanks schadelijke gevolgen. Tolerantie betekent dat sommige effecten bij herhaald gebruik afnemen. Deze begrippen overlappen elkaar, maar zijn niet onderling uitwisselbaar.
Gabapentin kan worden misbruikt en kan gepaard gaan met verslaving. Noch langdurig gebruik, noch het optreden van ontwenningsverschijnselen betekent automatisch dat er sprake is van verslaving. Als de behandeling minder effectief lijkt, bespreek dit dan met de voorschrijver in plaats van zelf de dosis te verhogen.
Het gebruik van gabapentin samen met opioïden of alcohol kan de dempende werking en andere risico’s versterken. Eerdere problemen met middelengebruik kunnen aanleiding zijn voor intensievere begeleiding, maar afhankelijkheid kan ook ontstaan zonder zo’n voorgeschiedenis. Regels voor het voorschrijven en voor gereguleerde middelen verschillen per land en regio; een wettelijke classificatie bepaalt niet of een geneesmiddel veilig of verslavend is.
De volgende patronen kunnen aanleiding zijn om problematisch gebruik te laten beoordelen. Het is geen diagnostische checklist, en ontwenningsverschijnselen of de noodzaak van voortgezette behandeling van pijn of epileptische aanvallen mogen niet worden verward met verslaving:
- Meer innemen dan voorgeschreven of het middel herhaaldelijk gebruiken voor andere effecten dan de afgesproken behandeling
- Een sterk verlangen naar het middel of moeite om het medicijngebruik onder controle te houden
- Doorgaan met gebruiken ondanks het besef van schadelijke gevolgen
- Herhaalde mislukte pogingen om problematisch gebruik te verminderen
- Extra voorraad proberen te verkrijgen op manieren die het werkelijke gebruik voor behandelaars verbergen
Als het gebruik van gabapentin zorgen oproept, vraag dan de voorschrijver of een gekwalificeerde aanbieder van verslavingszorg om een beoordeling. De behandelaar moet kijken naar de reden voor de behandeling, het daadwerkelijke medicijngebruik, andere middelen, de nierfunctie, de psychische gezondheid en het mogelijke risico op ontwenningsverschijnselen. Een behandelplan kan gericht zijn op lichamelijke afhankelijkheid, verslaving of beide, terwijl passende zorg voor pijn of epilepsie wordt voortgezet.
Afhankelijk van de behoeften van de persoon kan de ondersteuning de volgende benaderingen omvatten:
Interventie
Familieleden kunnen in een rustig, niet-veroordelend gesprek concrete zorgen benoemen en praktische hulp aanbieden bij het zoeken naar zorg. Een professional kan helpen dat gesprek voor te bereiden wanneer de communicatie moeizaam verloopt. Een confrontatie of formele interventie is niet voor iedereen een noodzakelijke eerste stap.
Respecteer de autonomie van de persoon en vermijd dreigementen, stigmatisering of de aanname dat gebruik op voorschrift verslaving bewijst. Zoek bij tekenen van een overdosis, gevaarlijke ademhalingsproblemen, een epileptische aanval of direct risico op zelfbeschadiging dringend hulp in plaats van op een gepland gesprek te wachten.
Detoxificatie
Voor het afbouwen of stoppen van gabapentin is meestal een plan nodig dat met de voorschrijver is afgesproken. Abrupt stoppen kan ontwenningsverschijnselen veroorzaken en epileptische aanvallen verergeren, vooral bij epilepsie. Het afbouwtempo hangt af van de persoon en diens reactie. Een behandelaar kan klachten of bijkomende aandoeningen behandelen en zo nodig verdere ondersteuning bij problematisch medicijngebruik regelen.
Begeleiding bij ontwenning kan in verschillende zorgomgevingen plaatsvinden. Bij ernstige klachten, aanzienlijke medische risico’s of onveilige combinaties van middelen kan ziekenhuiszorg nodig zijn. Andere mensen kunnen ambulant worden begeleid. Het afronden van de ontwenning betekent niet noodzakelijk het einde van de behandeling: verdere ondersteuning kan nodig zijn bij problematisch gebruik, psychische klachten, pijn of epileptische aanvallen.
Residentiële behandeling
Residentiële behandeling kan passend zijn wanneer iemand intensieve ondersteuning nodig heeft of wanneer er risico’s zijn die thuis moeilijk te beheersen zijn. Het is niet automatisch voor iedereen de veiligste of meest effectieve optie. Behandeling kan niet garanderen dat er geen terugval zal optreden.
Vraag voordat u een zorgaanbieder kiest naar de kwalificaties van de behandelaars, de beoordeling, begeleiding bij ontwenning, behandeling van bijkomende aandoeningen en afspraken voor vervolgzorg. Voorzieningen zeggen niets over de effectiviteit van de behandeling. Een individueel plan kan psychologische benaderingen omvatten, zoals:
- Cognitieve gedragstherapie
- Dialectische gedragstherapie
- Familieprogramma’s
- Individuele begeleiding en groepsbegeleiding
- Motiverende gespreksvoering
Een ondersteunende behandelomgeving kan iemand helpen om te werken aan uitlokkende factoren en manieren om daarmee om te gaan. De vorm en duur van de zorg moeten gebaseerd zijn op de klinische behoeften en persoonlijke omstandigheden, niet op een belofte van snel of blijvend herstel.
Ambulante behandeling
Bij ambulante zorg kan iemand thuis blijven wonen en tegelijk medische controles en psychologische of sociale ondersteuning krijgen. De frequentie van afspraken hangt af van de behoeften; niet elk programma vereist dagelijkse aanwezigheid. Sommige zorgaanbieders bieden afspraken op afstand aan wanneer dat passend is. Intensieve zorg of ziekenhuiszorg kan nodig zijn als de veiligheid in de eigen omgeving niet kan worden gewaarborgd.
Nazorg
Voortgezette begeleiding kan bijdragen aan terugvalpreventie, evaluatie van het medicijngebruik en het omgaan met pijn of psychische problemen. In een plan kunnen uitlokkende factoren, helpende manieren om daarmee om te gaan en contactpersonen of hulpverlenende instanties worden vastgelegd. Hervatting van problematisch gebruik vraagt om herbeoordeling en ondersteuning; het bewijst niet dat de behandeling is mislukt.
