Een acute stressstoornis kan ontstaan na een traumatische gebeurtenis. De symptomen duren drie dagen tot een maand na het trauma en veroorzaken duidelijke last of beperkingen in het dagelijks leven.
Niet iedere vroege stressreactie voldoet aan de criteria. Deze stoornis maakt posttraumatische stressstoornis niet onvermijdelijk. Ernstige of aanhoudende klachten verdienen beoordeling.
De stoornis volgt op blootstelling aan werkelijke of dreigende dood, ernstig letsel of seksueel geweld. Dat kan rechtstreeks, als aanwezige getuige of in andere klinisch te beoordelen omstandigheden gebeuren.
De diagnose geldt in de eerste maand. Latere klachten vragen herbeoordeling, eventueel op PTSS. Een aanpassingsstoornis is een andere diagnose; het verschil is geen eenvoudige rangorde van ernst.
Intrusies kunnen bestaan uit indringende herinneringen, dromen of het gevoel de gebeurtenis opnieuw mee te maken. Herinneringen eraan kunnen hevige emoties en lichamelijke reacties oproepen.
Vermijding kan gedachten, gesprekken, mensen of plaatsen betreffen. Slaapproblemen, prikkelbaarheid, verhoogde waakzaamheid en sterke schrikreacties zijn mogelijk.
Emotionele verdoving, weinig positieve gevoelens of afstand ervaren tot uzelf en de omgeving kunnen voorkomen. De combinatie, duur en gevolgen van klachten zijn van belang.
Reacties verschillen. De gebeurtenis, eerdere trauma’s, psychische klachten, aanhoudend gevaar en beschikbare steun kunnen risico en herstel beïnvloeden.
Risicofactoren bepalen geen individuele uitkomst. Symptomen zijn geen zwakte en zijn niet te verklaren door één hormoon, hersengebied of karaktertrek.
Een bevoegde zorgverlener vraagt naar gebeurtenis, begin, duur en gevolgen. De diagnose volgt vastgestelde criteria, geen los symptoom of online checklist.
Ook letsel, medicijnen, middelen, andere aandoeningen en directe veiligheid worden bekeken. Vragenlijsten kunnen ondersteunen; er is geen enkele bloedtest of scan die de diagnose bevestigt.
Begin met veiligheid en praktische behoeften: een veilige verblijfplaats, zorg voor verwondingen en contact met vertrouwde mensen. Eenvoudige routines, maaltijden en rust kunnen helpen.
U hoeft niet uitvoerig over het trauma te vertellen voordat u eraan toe bent. Zet niemand onder druk en gebruik geen alcohol of drugs om klachten op te vangen. Zoek hulp bij ernstige of aanhoudende last. Neem bij direct gevaar, suïcidale intentie of als u niet veilig kunt blijven contact op met de plaatselijke hulpdiensten of crisisdienst.
NICE adviseert individuele traumagerichte cognitieve gedragstherapie voor volwassenen met acute stressstoornis of klinisch belangrijke PTSS-klachten in de eerste maand, uitgevoerd door een opgeleide behandelaar.
NICE raadt medicijnen, waaronder benzodiazepinen, af om PTSS bij volwassenen te voorkomen. Een afzonderlijk vastgestelde aandoening kan wel eigen behandeling vereisen.
Spreek vervolgafspraken af. Cognitieve gedragstherapie kan bij een passend plan horen; aanpak en timing volgen uit beoordeling, zonder gegarandeerde hersteltermijn.


