Ademhalingsoefeningen worden vaak gebruikt voor ontspanning. Niet alle ademhalingstechnieken hebben echter hetzelfde effect op het lichaam. Het is daarom belangrijk om te begrijpen hoe verschillende oefeningen ons zenuwstelsel beïnvloeden. We spraken met onze meditatie- en mindfulnessdeskundige, David Cornwell, over de wisselwerking tussen ademhaling en zenuwstelsel en over drie ademhalingsoefeningen, inclusief hun beperkingen en veiligheidsaspecten.
Het zenuwstelsel reguleert reacties op zowel stress als ontspanning. Het sympathische zenuwstelsel draagt bij aan de vecht-of-vluchtreactie, terwijl het parasympathische zenuwstelsel rust en spijsvertering ondersteunt. Ademhalingspatronen kunnen de lichamelijke activatie beïnvloeden, maar verschillende oefeningen hebben niet dezelfde effecten.
Bij ademhalen voor ontspanning moet de ademhaling rustig, comfortabel en ongeforceerd blijven. Langzaam ademen is niet hetzelfde als hypoventilatie: daarbij is de ademhaling onvoldoende voor de behoeften van het lichaam, waardoor koolstofdioxide zich kan ophopen en het zuurstofgehalte kan dalen. Bewust de luchttoevoer beperken of luchthonger opwekken is niet het doel van een algemene ontspanningsoefening.
Een veelvoorkomende misvatting is dat dieper of krachtiger ademen altijd beter is. “Mensen denken vaak dat alleen al diep ademhalen hen zal ontspannen, maar te veel lucht inademen of krachtig ademen kan juist meer spanning veroorzaken”, merkt Cornwell op. Dieper of sneller ademen dan het lichaam nodig heeft, kan het koolstofdioxidegehalte in het bloed verlagen en klachten zoals duizeligheid of tintelingen veroorzaken. Dit is iets anders dan comfortabel en ongeforceerd diep ademhalen.
Een andere misvatting is dat ademhalingsoefeningen uitsluitend om de techniek draaien en niet om individuele behoeften. Cornwell benadrukt dat ademhalingsoefeningen moeten worden afgestemd op iemands individuele ademhalingscapaciteit en de toestand van het zenuwstelsel. Sommige programma’s voor ademhalingshertraining bij vastgestelde ademhalingspatroonstoornissen bevatten korte adempauzes en kunnen luchthonger veroorzaken. Dit toont niet aan dat het bewust opwekken van luchthonger het lichaam efficiënter laat functioneren of voor iedereen geschikt is.
De drie hieronder besproken oefeningen verschillen in wat ze van het lichaam vragen en in de wetenschappelijke onderbouwing; geen ervan garandeert rust. Begin voor algemene ontspanning met comfortabel, ongeforceerd ademen terwijl u zit of ligt. Stop en keer terug naar uw normale ademhaling als u duizelig of licht in het hoofd wordt, steeds benauwder wordt of meer spanning ervaart. Heeft u een hart- of longaandoening, bent u zwanger of heeft u eerder epileptische aanvallen gehad, vraag dan medisch advies voordat u oefeningen doet waarbij u de adem inhoudt. Gebruik ademhalingsoefeningen niet om nieuwe of onverklaarde ademhalingsproblemen op te vangen zonder medische beoordeling; ernstige ademhalingsproblemen of pijn op de borst vereisen dringende medische hulp. Ademhalingsoefeningen vervangen geen voorgeschreven behandeling of professionele zorg bij aanhoudende angstklachten.
- Oefening met verlengde uitademing
Een langere, comfortabele uitademing kan sommige mensen helpen ontspannen. Onderzoek naar ademhaling met de nadruk op uitademen toont niet aan dat deze specifieke oefening werkt door de tolerantie voor koolstofdioxide te verhogen of een gevoel van veiligheid garandeert.
Uitvoering en veiligheid: Adem rustig in en laat de lucht vervolgens langzaam uitstromen. Als dat prettig aanvoelt, laat de uitademing dan iets langer duren dan de inademing, zonder te forceren of luchthonger te proberen op te wekken. U hoeft geen vaste verhouding of duur aan te houden.
- Oefening met regelmatig de adem inhouden
Deze oefening voegt geplande pauzes toe aan de ademhalingscyclus. Dit vraagt meer van het lichaam dan aanhoudend rustig ademen en mag niet zonder meer als geschikt voor iedereen worden beschouwd.
Uitvoering en veiligheid: Het specifieke patroon van vijf seconden inademen, zes seconden uitademen en zeven seconden de adem inhouden wordt hier niet aanbevolen als algemene zelfhulpoefening. Verleng het inhouden van de adem niet geleidelijk om luchthonger te overwinnen. Als een arts of een fysiotherapeut gespecialiseerd in ademhaling ademhalingshertraining aanbeveelt, volg dan de individueel afgesproken instructies; adem anders comfortabel door zonder de adem bewust in te houden.
- Onregelmatig of met tussenpozen de adem inhouden
Bij deze techniek worden het tijdstip en de duur van het inhouden van de adem gevarieerd, in plaats van een vast ritme aan te houden. Een minder gestructureerd ritme toont op zichzelf niet aan dat de oefening veilig is of meer voordelen heeft.
Uitvoering en veiligheid: Zonder begeleiding na het uitademen 10–30 seconden de adem inhouden wordt hier niet aanbevolen. Mensen met ademhalingsklachten moeten zich laten beoordelen in plaats van bewust luchthonger op te wekken. Sommige programma’s voor ademhalingshertraining kunnen de kwaliteit van leven van volwassenen met astma verbeteren, maar die wetenschappelijke onderbouwing bevestigt niet de waarde van dit specifieke protocol en bewijst evenmin dat de ademhaling efficiënter wordt. Blijf uw voorgeschreven behandeling voor ademhalingsklachten volgen.


