Hormonen beïnvloeden veel lichaamsfuncties, maar een hormonale disbalans is een brede omschrijving en geen afzonderlijke diagnose. Vermoeidheid, onregelmatige menstruaties, slaapproblemen en veranderingen in gewicht of seksueel verlangen kunnen verschillende verklaringen hebben. Goed onderzoek brengt de concrete klachten, het tijdsverloop en mogelijke oorzaken in kaart, in plaats van ervan uit te gaan dat één hormoon moet worden verhoogd, verlaagd of ontgift.
Normale veranderingen zijn niet hetzelfde als aandoeningen
Hormoonspiegels veranderen tijdens de menstruatiecyclus en tijdens de zwangerschap, na de bevalling en rond de menopauze. Een verandering is niet automatisch een ziekte. Klachten kunnen niettemin belastend zijn en verdienen onderzoek en, waar passend, behandeling. Relevante aandachtspunten zijn leeftijd, menstruatiepatroon, de mogelijkheid van een zwangerschap, medicijngebruik, lichamelijke gezondheid en de gevolgen voor het dagelijks leven.
Overgangsklachten kunnen onder meer bestaan uit opvliegers, nachtzweten, slaapproblemen en veranderingen aan de vagina of urinewegen. De aanpak van het onderzoek hangt af van leeftijd en omstandigheden; een uitgebreid hormoononderzoek is niet standaard nodig bij iedereen met kenmerkende klachten. NICE: onderzoek en behandeling bij de menopauze.
Schrijf klachten niet zonder bewijs toe aan één hormoon
Vermoeidheid, concentratieproblemen, somberheid en gewichtsveranderingen komen bij veel aandoeningen voor. Een traag werkende schildklier is een mogelijke verklaring, maar alleen op basis van klachten kan dit niet worden vastgesteld. Bloedonderzoek en klinisch onderzoek helpen bepalen of een schildklierbehandeling is aangewezen. Dagelijkse stress mag niet worden voorgesteld als iets dat automatisch hypothyreoïdie veroorzaakt. NHS: traag werkende schildklier.
Onregelmatige of uitblijvende menstruaties, acne, toegenomen gezichtsbeharing, dunner wordend haar of moeite om zwanger te worden kunnen voor een arts aanleiding zijn om onder meer te denken aan aandoeningen die de eisprong en androgeenspiegels beïnvloeden. De combinatie en het verloop van de klachten zijn van belang. Geen enkele klacht op zichzelf toont de oorzaak aan.
Seksueel verlangen wordt ook beïnvloed door relaties, pijn, stemming, slaap, medicatie en andere factoren. Dit mag niet worden teruggebracht tot de eenvoudige regel dat een lage oestrogeenspiegel of hoge progesteronspiegel elke verandering verklaart. Bespreek wat er is veranderd en of er sprake is van ongemak, lijdensdruk of andere klachten.
Bijnieruitputting is geen erkende diagnose
Aanhoudende vermoeidheid en stress bewijzen niet dat de bijnieren uitgeput zijn. De veronderstelde aandoening bijnieruitputting is niet wetenschappelijk onderbouwd en mag onderzoek naar erkende oorzaken niet vervangen. Daadwerkelijke bijnierinsufficiëntie is een andere medische aandoening waarvoor specifiek onderzoek en een specifieke behandeling nodig zijn. Endocrine Society: bijnieruitputting.
Een cortisolwaarde kan zonder context niet elke klacht verklaren. Gebruik geen commerciële test of supplementenprogramma om zelf een bijnieraandoening vast te stellen of te besluiten steroïdhormonen te gebruiken. Als u al een steroïd voorgeschreven heeft gekregen, bespreek uw zorgen dan voordat u het gebruik verandert.
Bereid u voor op het onderzoek
Neem een overzicht mee van het verloop van uw klachten, waar relevant de data van uw menstruaties, informatie over eventuele zwangerschappen of de menopauze, en een lijst van voorgeschreven medicijnen, anticonceptie en supplementen. Vermeld belangrijke veranderingen in slaap, eetlust, gewicht, stemming of dagelijks functioneren. Vertel de behandelaar waarover u zich het meest zorgen maakt en welke verbetering u van de behandeling hoopt te krijgen.
Onderzoek moet een afgebakende klinische vraag beantwoorden. Sommige uitslagen hangen af van het moment van testen, medicatie en de aandoening die wordt onderzocht. Vraag wat een test kan vaststellen, welk vervolg een afwijkende uitslag zou krijgen en of een normale uitslag het plan zou veranderen. Er bestaat geen enkele universele test waarmee alle hormonale problemen kunnen worden vastgesteld.
De behandeling moet aansluiten bij de diagnose en de doelen
Bij een vastgesteld tekort aan schildklierhormoon kunnen aanvulling van schildklierhormoon en regelmatige controles nodig zijn. Deze behandeling mag niet worden gebruikt als algemene aanpak om meer energie te krijgen of af te vallen. De dosering wordt beoordeeld aan de hand van de klinische situatie en de onderzoeksuitslagen. NHS: behandeling van een traag werkende schildklier.
Bespreek bij vragen over menstruatie, huid, vruchtbaarheid of anticonceptie de specifieke diagnose en het behandeldoel met de daarvoor aangewezen behandelaar. Hetzelfde medicijn is mogelijk niet voor elk doel geschikt. Stop niet met anticonceptie zonder alternatieven te bespreken als het voorkomen van een zwangerschap belangrijk blijft.
Bij overgangsklachten kan hormoonsuppletietherapie een optie zijn na een gesprek over uw individuele situatie. Bij een aanwezige baarmoeder vereist systemisch oestrogeen doorgaans passende bescherming met een progestageen; na een totale baarmoederverwijdering is de behandeling anders. Lokale vaginale behandeling heeft een andere functie en mag niet worden verward met systemische therapie. De toedieningsvorm, voordelen, risico’s en controles moeten met de voorschrijver worden afgesproken. NICE: een behandeling voor overgangsklachten kiezen.
Bio-identieke hormonen zijn geneesmiddelen, geen gewone supplementen
Sommige geregistreerde hormoongeneesmiddelen bevatten hormonen die qua structuur identiek zijn aan de hormonen die het lichaam aanmaakt. Dit betekent niet dat een op maat bereid product dat als natuurlijk wordt aangeprezen, veiliger of effectiever is. ACOG raadt routinematig gebruik van op maat bereide hormoontherapie voor overgangsklachten af wanneer geregistreerde preparaten beschikbaar zijn. Bespreek de registratiestatus en de wetenschappelijke onderbouwing van het specifieke product in uw land. ACOG: op maat bereide bio-identieke hormoontherapie.
Begin niet met hormonen en pas het gebruik ervan niet aan op basis van een online klachtenlijst. Vraag wie de behandeling voorschrijft en controleert, bij welke bijwerkingen u contact moet opnemen en of er wisselwerkingen met andere medicijnen zijn.
Ondersteuning met leefstijl zonder beloften van een hormonale reset
Regelmatige maaltijden, een haalbaar slaapritme en beweging die past bij uw gezondheid kunnen het algemene welzijn ondersteunen. Ze vervangen geen behandeling van een aangetoonde endocriene aandoening. Vermijd beweringen dat een bepaalde groente overtollig oestrogeen ontgift of dat een beperkend dieet elk hormoon op een ideaal niveau brengt.
Bespreek supplementen afzonderlijk met een apotheker of behandelaar, inclusief mogelijke wisselwerkingen en de vraag of er een vastgesteld tekort wordt behandeld. Een lijst met adaptogenen, vitaminen of probiotica mag niet worden gepresenteerd als een bewezen behandeling voor een niet nader omschreven hormonale disbalans.
Wanneer u niet op een reguliere afspraak moet wachten
Laat aanhoudende of verergerende klachten medisch beoordelen in plaats van uzelf telkens met nieuwe producten te behandelen. Bloedverlies na de menopauze moet worden onderzocht, ook als het weinig is of maar één keer voorkomt. Bij hevig bloedverlies met een gevoel van flauwvallen, collaps, ernstige ademhalingsproblemen of plotseling ernstig ziek worden is met spoed hulp nodig. NHS: bloedverlies na de menopauze.
Ook nieuwe klachten tijdens de zwangerschap of een aanzienlijke verslechtering van de psychische gezondheid moeten snel met het betrokken zorgteam worden besproken. Een hormonale verklaring mag noodzakelijke medische of psychische zorg niet vertragen.
