Hoewel miljoenen mensen met trauma kampen, een term die tegenwoordig veel wordt gebruikt, weten maar weinig mensen wat het precies betekent, welke symptomen erbij horen en wat de gevolgen voor het leven zijn. Een posttraumatische stressstoornis (PTSS), een veelvoorkomend gevolg van langdurig trauma, is een ernstige psychische aandoening die ontstaat na extreem geweld, stress of verlies. Hoewel deskundigen deze stoornis eeuwen geleden al opmerkten bij soldaten die terugkeerden uit de oorlog, beginnen we pas te begrijpen hoe verstrekkend de gevolgen ervan zijn. Omdat de stoornis tegenwoordig veel voorkomt, is het zinvol om de symptomen, fasen en langetermijngevolgen te kennen, zodat tijdige herkenning en behandeling mogelijk zijn.
Hoewel afzonderlijke symptomen van PTSS van persoon tot persoon kunnen verschillen, komen de volgende vier belangrijke symptoomclusters bij vrijwel iedereen met deze stoornis voor:
Herbelevingssymptomen
Deze symptomen geven iemand het gevoel de traumatische gebeurtenis opnieuw te beleven. Voorbeelden van herbelevingssymptomen zijn nare herinneringen, nachtmerries en veelvuldige flashbacks. Sommige van deze symptomen, zoals flashbacks, kunnen lichamelijke reacties veroorzaken, zoals zweten of een versnelde hartslag.
Vermijdingssymptomen
Vermijding bij PTSS uit zich onder meer in afstand houden van bepaalde mensen, situaties of plaatsen die nare herinneringen aan het trauma oproepen. Iemand kan zelfs vermijden om over de traumatische gebeurtenis te praten of na te denken en is vaak bereid de hele dagelijkse routine daarvoor te veranderen. Zo kan iemand die tijdens het naar huis lopen is beroofd, die route vermijden en voortaan een andere weg nemen.
Cognitieve symptomen
Cognitieve symptomen van PTSS zijn onder meer negatieve gedachten over zichzelf en de wereld. Deze symptomen maken het moeilijk om anderen te vertrouwen en kunnen het lastig maken om geluk te ervaren.
Symptomen van verhoogde prikkelbaarheid en reactiviteit
Waar mensen zonder PTSS door een bepaalde situatie of persoon geprikkeld raken, zijn deze spanningssymptomen bij mensen met PTSS voortdurend aanwezig. Voorbeelden zijn boosheid, stress en een verhoogde schrikreactie. Deze symptomen kunnen het moeilijk maken om te slapen of zich op dagelijkse taken te concentreren. Sommigen gaan zelfs risicovol of ongezond gedrag vertonen, zoals drinken of roken, om deze klachten het hoofd te bieden.
Volgens deskundigen doorloopt PTSS de volgende vijf fasen.
Acute fase (impact)
Deze fase begint kort na de traumatische gebeurtenis, wanneer iemand moeite heeft om te verwerken wat diegene heeft gezien of meegemaakt.
Verdovingsfase (ontkenning)
Niet iedereen die PTSS ontwikkelt, doorloopt de verdovingsfase. Wie deze fase wel doormaakt, zal echter alles proberen om te ontkennen getuige te zijn geweest van de traumatische gebeurtenis, om zichzelf te beschermen. Moeilijke emoties vermijden door zichzelf gevoelsmatig te verdoven, is een poging om te voorkomen dat deze emoties schade of stress veroorzaken. Het is van cruciaal belang om deze fase te verwerken om het trauma te boven te komen en verder te kunnen.
Reddingsfase
In deze fase accepteert de betrokkene uiteindelijk wat er is gebeurd en kan diegene overwegen terug te keren naar de plaats van het trauma om het te verwerken. Mensen die hun gezin bij een woningbrand hebben verloren, kunnen bijvoorbeeld hun uitgebrande huis opnieuw bezoeken om hun gevoelens van wanhoop, verwarring en hopeloosheid te verwerken. Hoewel de reddingsfase een van de meest ontwrichtende fasen van PTSS kan zijn, kan het ook het keerpunt vormen waarop iemand het trauma onder ogen wil zien en het voorgoed te boven wil komen.
Tussenfase (herstel op korte termijn)
Tijdens de tussenfase begint iemand met PTSS aan het herstel door langzaam weer te wennen aan het dagelijks leven. In deze fase zijn veel mensen diep geraakt door de hoeveelheid liefde en steun van hun naasten, terwijl anderen teleurstelling kunnen ervaren doordat anderen weinig betrokkenheid tonen.
Deze fase van herstel op korte termijn stelt betrokkenen in staat hun trauma en de gevolgen ervan voor hun leven beter te begrijpen en te accepteren. Voor velen kan het herstel al snel beginnen, waardoor zij positiever naar het leven kunnen kijken. Sommigen blijven symptomen ervaren die vergelijkbaar zijn met die in de reddingsfase.
Wederopbouw op lange termijn (herstelfase)
In deze laatste fase van PTSS begint de betrokkene de problematiek te verwerken en een herstelplan uit te voeren. In deze fase leert diegene verschillende manieren om met klachten om te gaan en deze in het dagelijks leven toe te passen, voor een sneller en soepeler herstel. De weg door de vijfde fase van PTSS-herstel kan lang zijn; met aanhoudende inspanning kan deze echter verschillende voordelen opleveren.
Geen behandeling zoeken kan leiden tot de volgende langetermijngevolgen van PTSS voor het leven van betrokkenen:
Angst
Mensen met langdurige PTSS kampen vaak met intense gevoelens van nervositeit en angst. Ze kunnen het gevoel hebben voortdurend in gevaar te zijn en zich agressief gedragen om hun veiligheid te waarborgen. Deze sterke emoties rond PTSS en angstaanvallen brengen hen er vaak toe schadelijke manieren te gebruiken om ermee om te gaan, zoals misbruik van alcohol en drugs. Dit gedrag kan de situatie verder bemoeilijken en hun lichamelijke en geestelijke gezondheid en dagelijks functioneren negatief beïnvloeden.
Sociale terugtrekking
Mensen met PTSS-symptomen door mishandeling hebben de neiging afstand te nemen van vrienden en familieleden. Ze vermijden doorgaans sociale contacten en gezelschap, vooral door gevoelens van vervreemding en machteloosheid ten opzichte van de mensen en de omgeving om hen heen. Ze kunnen zich voortdurend onveilig voelen in het gezelschap van anderen, en door dit sociale isolement kan hun gezondheid verder verslechteren.
Slaapstoornissen
Mensen met PTSS hebben regelmatig slaapproblemen, die vaak leiden tot slapeloosheid. Sommigen hebben moeite met inslapen, terwijl anderen niet kunnen doorslapen. Door deze veranderde slaappatronen voelen ze zich ’s ochtends uitgeput en zijn ze overdag vermoeid. In sommige gevallen wordt de slapeloosheid zo ernstig dat deze het leven van betrokkenen aanzienlijk belast. Langdurige slapeloosheid maakt dagelijkse taken moeilijker en verhoogt het risico op diabetes type 2 en hart- en vaatziekten.
Schaamte of schuldgevoel
Mensen die PTSS ervaren na een eerder doorgemaakt trauma, kunnen zich schuldig voelen of schamen. Deze gevoelens ontstaan door gedachten over wat ze anders hadden kunnen doen om de afloop te veranderen. Sommigen hebben last van overlevingsschuld, een gevoel dat veel voorkomt bij mensen die een ingrijpende gebeurtenis hebben overleefd terwijl anderen dat niet deden. Zij blijven zichzelf verwijten dat ze verantwoordelijk zijn voor de tragische gebeurtenis. Deze voortdurende zelfverwijten kunnen leiden tot angst, depressie en suïcidale gedachten.
Chronische pijn
PTSS na een traumatische gebeurtenis, zoals seksueel of lichamelijk geweld, oorlog, een auto-ongeluk of een natuurramp, kan bij betrokkenen chronische pijn veroorzaken. Deze pijn vormt een voortdurende herinnering aan de traumatische gebeurtenis, waardoor de PTSS-symptomen alleen maar verergeren.
Paniekaanvallen
Een paniekaanval bij PTSS ontstaat als reactie op het voortdurende angstgevoel dat betrokkenen ervaren. Deze intense angst kan zonder waarschuwing of duidelijke aanleiding optreden. Tijdens een paniekaanval kan iemand het gevoel hebben de controle over zichzelf te verliezen of dat de gebeurtenissen om hen heen niet echt zijn. Een typische paniekaanval duurt meestal ongeveer vijf tot twintig minuten; bij sommige mensen kan deze echter tot enkele uren aanhouden. Veelvoorkomende symptomen van een paniekaanval bij PTSS zijn:
- Pijn op de borst
- Zweten
- Een versnelde hartslag
- Opvliegers of koude rillingen
- Trillen of duizeligheid
- Moeite met ademhalen
- Het gevoel te stikken
- Misselijkheid of buikpijn
Het verloop van PTSS is onvoorspelbaar en kan van persoon tot persoon verschillen. De klachten kunnen na verloop van tijd afnemen of verergeren, afhankelijk van iemands persoonlijke omstandigheden en of diegene behandeling zoekt. Sommige mensen leren uiteindelijk de gevoelens, herinneringen en gedachten aan het trauma te negeren en kunnen weer goed met het leven omgaan. Hun eerdere trauma’s beïnvloeden hun huidige leven niet langer dagelijks; op een bepaald moment kan het echter onmogelijk worden om hun gevoelens te blijven onderdrukken. Daardoor beginnen hun PTSS-symptomen uiteindelijk te verergeren. Anderen kunnen juist merken dat hun PTSS-symptomen geleidelijk afnemen zonder dat zij hulp zoeken. Door deze geleidelijke afname kunnen ze alle aspecten van hun leven weer oppakken, langzaam weer voor zichzelf zorgen en ervaren hoe het is om zonder voortdurende angst te leven.
Ongeacht tot welke groep u behoort, adviseren deskundigen om tijdig hulp te zoeken voor PTSS om verergering te voorkomen. Naast het volgen van reguliere traumagerichte therapie in een luxe behandelcentrum kunt u de onderstaande zelfzorgtips overwegen.
Diep ademhalen
Om te voorkomen dat angst door PTSS toeneemt, kunt u proberen diep adem te halen. Begin door via uw neus in te ademen en vervolgens via uw mond uit te ademen. Herhaal dit, maar houd uw adem drie seconden vast voordat u uitademt. Herhaal deze eenvoudige stap zo vaak als u wilt en verleng de tijd bij elke herhaling.
Progressieve spierontspanning
Progressieve spierontspanning is een andere uitstekende methode om ongewenste angst en stress tegen te gaan. Hierbij spant en ontspant u verschillende spieren om meer aandacht te richten op het gevoel van ontspanning. Zoek hiervoor een rustige plek in huis en span de spieren van uw linkerhand enkele seconden aan; laat ze vervolgens los. Adem uit terwijl u de spanning uit uw hand loslaat en richt u op de verlichting die u ervaart.
Mindfulnessmeditatie
Mindfulnessmeditatie helpt u negatieve gevoelens uit het verleden te verminderen en uw aandacht op het huidige moment te richten. Ga hiervoor op een rustige plek zitten, ontspan en richt uw aandacht op waar u bent, met wie u bent, wat u doet en hoe u zich op dat moment voelt. Concentreer u volledig op deze vragen en laat uw gedachten niet afdwalen naar eerdere trauma’s.
Hobby’s
Overweeg om de kleine dingen waar u van houdt weer op te pakken. Houdt u van sporten, schrijf u dan in bij een sportschool, en houdt u van koken, probeer dan een nieuw recept. Doe wat u gelukkig maakt om uw aandacht van eerdere trauma’s naar uw huidige leven te verleggen.
Sociale contacten
Hoe geïsoleerd u zich door PTSS ook voelt, probeer deze eenzaamheid te doorbreken door tijd met uw naasten door te brengen. Maak elke dag op zijn minst wat tijd vrij om met een broer of zus te praten, met uw ouders bij te praten of oude vrienden te ontmoeten. Het is aangetoond dat sociale contacten het gevoel van welzijn vergroten en depressie tegengaan: twee voordelen die mensen met PTSS bijzonder hard nodig hebben.
