De vier temperamenten zijn sanguinisch, cholerisch, melancholisch en flegmatisch. Ze komen voort uit een historisch systeem dat gedrag en gezondheid in verband bracht met vermeende verstoringen van het evenwicht tussen lichaamssappen. De termen leven voort in het dagelijks taalgebruik en in persoonlijkheidstests, maar die geschiedenis maakt ze nog niet tot een moderne klinische classificatie.
Waar komen de vier temperamenten vandaan?
De historische tentoonstelling van de US National Library of Medicine legt uit dat de humorenleer gezondheid en temperament in verband bracht met bloed, gele gal, zwarte gal en slijm. Varianten van deze theorie hebben de Europese geneeskunde eeuwenlang beïnvloed.
De toelichting bij Galenus’ De temperamentis in de tentoonstelling laat zien hoe de lichaamssappen werden verbonden met combinaties van warm, koud, vochtig en droog. Deze verbanden verklaren het historische model. Ze mogen niet worden opgevat als een hedendaagse verklaring voor iemands zenuwstelsel, gezondheid of karakter.
| Historische benaming | Bijbehorend lichaamssap | Bijbehorende eigenschappen in het oude model |
|---|---|---|
| Sanguinisch | Bloed | Warm en vochtig |
| Cholerisch | Gele gal | Warm en droog |
| Melancholisch | Zwarte gal | Koud en droog |
| Flegmatisch | Slijm | Koud en vochtig |
Hoe verhoudt temperament zich tot modern onderzoek?
MedlinePlus Genetics beschrijft temperament aan de hand van kenmerken zoals sociabiliteit, emotionele reacties, activiteit, aandacht en doorzettingsvermogen. Deze kenmerken variëren binnen een spectrum en weerspiegelen genetische invloeden en omgevingsinvloeden. Deze beschrijving deelt niet iedereen in vier vaste typen in en wijst ook niet voor elk temperament één specifiek gen aan.
Stil zijn in een grote groep, energiek zijn tijdens een favoriete bezigheid of langzaam wennen aan een verandering: het zijn observaties binnen een bepaalde context. Een temperamentlabel kan niet al die gedragingen verklaren, en de uitslag van een test mag geen voorspelling worden van wat iemand kan bereiken.
Wat de labels u niet kunnen vertellen
- Diagnose: met een temperamentlabel kan geen depressie, angststoornis, persoonlijkheidsstoornis of andere psychische aandoening worden vastgesteld.
- Geschiktheid voor een beroep: het laat niet zien wie arts, accountant, leraar of manager zou moeten worden.
- Bij elkaar passen in een relatie: de combinatie van twee labels bepaalt niet of mensen goed zullen communiceren of op een veilige manier met elkaar zullen omgaan.
- Moreel karakter: een label is geen reden om iemand lui, manipulatief of onbetrouwbaar te noemen.
Een zinvollere manier om over uw gedrag na te denken
Beschrijf een concrete situatie, wat u voelde en deed, en wat u anders zou willen aanpakken. Bijvoorbeeld: “Ik vind het lastig om het woord te nemen als een vergadering geen agenda heeft; voorbereiding helpt mij om een bijdrage te leveren.” Dit geeft u een praktisch vraagstuk om mee aan de slag te gaan, zonder ervan uit te gaan dat een vaste categorie uw gedrag bepaalt.
Als een patroon veel psychisch leed of problemen in het dagelijks leven veroorzaakt, bespreek dan de klachten en de gevolgen ervan met een gekwalificeerde professional. Historische categorieën kunnen interessant zijn om te bestuderen, maar voor een klinische beoordeling is informatie nodig over de daadwerkelijke ervaringen, het functioneren en de behoeften van de persoon.


