Heeft u last van een eetstoornis en voelt u zich depressief? U bent niet alleen. Onderzoek laat zien dat tot 50% van de mensen met een eetstoornis ook een depressie heeft. Het verband tussen beide is onmiskenbaar. Depressie is zelfs een van de meest voorkomende bijkomende psychische aandoeningen bij mensen met een eetstoornis [1].
Naar schatting maakt tot 80% van de mensen met boulimia nervosa op enig moment in hun leven een depressieve episode door [2]. Anorexia nervosa heeft het hoogste sterftecijfer van alle psychiatrische aandoeningen, en depressie is een belangrijke doodsoorzaak bij mensen met deze eetstoornis. Ook het verband tussen depressie en de eetbuistoornis is duidelijk: mensen met deze stoornis hebben drie keer zoveel kans op een depressie als mensen zonder deze stoornis.
Depressie en eetstoornissen zijn vaak met elkaar verweven. Voor duurzaam herstel is het essentieel om de onderliggende oorzaken te begrijpen en te weten hoe beide aandoeningen effectief kunnen worden aangepakt.
Een depressieve eetstoornis is een term die wordt gebruikt om het gelijktijdig voorkomen van een depressie en een eetstoornis te beschrijven [3]. Dit type eetstoornis wordt in de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5) geclassificeerd als een ‘andere gespecificeerde voedings- of eetstoornis’ (OSFED) [1]. OSFED wordt gebruikt voor eetstoornissen die niet voldoen aan de criteria voor andere specifieke eetstoornissen, zoals anorexia nervosa of boulimia nervosa.
Het verband tussen depressie en eetstoornissen kan zich op verschillende manieren uiten, met als gevolg OSFED, het gelijktijdig voorkomen van depressie en anorexia, boulimia met depressieve symptomen en een eetbuistoornis met depressieve symptomen. Elke vorm heeft eigen kenmerken, maar bij alle vormen is sprake van een ongezonde relatie met eten en negatieve emoties [3].
De onderliggende mechanismen die eetstoornissen en depressie met elkaar verbinden, zijn complex en veelzijdig. Een mogelijke verklaring is dat eetstoornissen en depressie gemeenschappelijke genetische en omgevingsgebonden risicofactoren kunnen hebben, zoals familiegeschiedenis, persoonlijkheidskenmerken en stressvolle levensgebeurtenissen [1]. Een andere verklaring is dat voedingstekorten door een eetstoornis kunnen leiden tot veranderingen in de hersenchemie, die kunnen bijdragen aan het ontstaan van een depressie [4].
Daarnaast blijkt uit onderzoek dat mensen met een eetstoornis vaak een vertekend beeld hebben van hun lichaam en gewicht. Zij kunnen onrealistische en onbereikbare schoonheidsidealen hebben, die leiden tot een laag zelfbeeld en gevoelens van waardeloosheid [2]. Dit negatieve zelfbeeld kan depressie verergeren en bijdragen aan een vicieuze cirkel van negatieve gedachten en gedragingen.
Bepaalde risicofactoren kunnen de kans vergroten dat vanuit een depressie een eetstoornis ontstaat. Hieronder vallen een voorgeschiedenis van trauma of misbruik, een laag zelfbeeld, perfectionisme, sociale druk om aan schoonheidsidealen te voldoen en culturele factoren die slankheid als een wenselijke eigenschap benadrukken [4].
Kortom, er bestaat een belangrijk verband tussen eetstoornissen en depressie. Het is essentieel om de signalen en symptomen van een depressieve eetstoornis te herkennen. Met de juiste behandeling en ondersteuning kunnen mensen deze ingrijpende psychische aandoening overwinnen en hun algehele welzijn verbeteren [1]. Bedenk dat hulp zoeken een teken van kracht is, niet van zwakte. Aarzel niet om hulp te vragen als u die nodig heeft.
Hoewel bij beide typen eetstoornissen sprake is van een ongezonde relatie met eten, kan de aanwezigheid van een depressie aanzienlijke invloed hebben op de aard en ernst van de betreffende eetstoornis [3]. Hieronder staan vijf kenmerken waarin depressieve eetstoornissen verschillen van eetstoornissen zonder depressie.
Emotieregulatie: Een van de belangrijkste verschillen tussen depressieve eetstoornissen en eetstoornissen zonder depressie is het vermogen om emoties te reguleren. Depressie kan het moeilijk maken om met negatieve emoties om te gaan. Dit kan leiden tot verstoord eetgedrag, zoals eetbuien, purgeergedrag of het beperken van de voedselinname [6]. Mensen met een eetstoornis zonder depressie kunnen eveneens moeite hebben met emotieregulatie, maar de kans is kleiner dat dit een allesoverheersend probleem is [5].
Eigenwaarde: Depressie kan ook een aanzienlijke invloed hebben op de eigenwaarde. Mensen met een depressieve eetstoornis hebben vaak een negatief zelfbeeld, wat gevoelens van waardeloosheid en een gering gevoel van eigenwaarde kan versterken [3]. Eetstoornissen zonder depressie kunnen eveneens de eigenwaarde beïnvloeden, maar hangen minder vaak samen met depressieve symptomen [5].
Lichaamsbeeld: Een vertekend lichaamsbeeld is een veelvoorkomend kenmerk van zowel depressieve eetstoornissen als eetstoornissen zonder depressie [2]. Mensen met een depressieve eetstoornis hebben echter mogelijk vaker ernstige verstoringen van het lichaamsbeeld. Die kunnen samenhangen met depressieve symptomen zoals hopeloosheid en zelfhaat [6].
Comorbiditeit: Mensen met een depressieve eetstoornis hebben vaker andere psychische aandoeningen, zoals angst, een obsessieve-compulsieve stoornis (OCS) en stoornissen in het gebruik van middelen [5]. Eetstoornissen zonder depressie kunnen ook samengaan met andere psychische aandoeningen, maar de kans daarop is kleiner [3].
Behandelbehoeften: Depressieve eetstoornissen vereisen vaak een uitgebreidere behandelaanpak met zowel psychologische als medicamenteuze interventies [6]. De behandeling van eetstoornissen zonder depressie kan meer gericht zijn op gedragsmatige interventies, zoals voedingsbegeleiding en gedragstherapie [5].
Anorexia nervosa, boulimia nervosa en de eetbuistoornis behoren tot de drie meest voorkomende eetstoornissen. Ze kunnen alle drie met of zonder depressie voorkomen [2]. Wanneer depressie en anorexia nervosa samengaan, kunnen mensen gevoelens van verdriet, hopeloosheid en waardeloosheid ervaren, die het restrictieve eetgedrag kunnen verergeren [3]. Bij boulimia nervosa kunnen depressieve symptomen samenhangen met frequentere en ernstigere episodes van eetbuien en purgeergedrag [6]. Bij mensen met een eetbuistoornis en depressie kunnen de eetbuien toenemen, wat de depressieve symptomen kan verergeren [2].
Als u of een naaste een voorgeschiedenis heeft van depressie en een eetstoornis, is het belangrijk om de symptomen van een depressieve eetstoornis te kennen. Hieronder staan acht veelvoorkomende symptomen die kunnen wijzen op het gelijktijdig voorkomen van depressie en een eetstoornis:
Veranderingen in eetlust en gewicht: Een van de kenmerkende symptomen van een depressieve eetstoornis is een verandering in eetgewoonten. Dit kan gaan om verlies van eetlust of overmatig eten dat leidt tot gewichtstoename.
Laag zelfbeeld: Negatieve gedachten over uzelf en een negatief lichaamsbeeld zijn veelvoorkomende kenmerken van depressieve eetstoornissen. Dit kan leiden tot schaamte of schuldgevoelens over het eetgedrag.
Gebrek aan energie: Mensen met een depressieve eetstoornis kunnen zich vermoeid of lusteloos voelen, waardoor dagelijkse activiteiten meer moeite kunnen kosten.
Sociale terugtrekking: Depressie en eetstoornissen kunnen leiden tot de neiging zich terug te trekken uit sociale activiteiten en het contact met vrienden en familie te vermijden.
Suïcidale gedachten: Depressie verhoogt het risico op suïcidale gedachten of zelfbeschadigend gedrag. Mensen met een depressieve eetstoornis lopen mogelijk een groter risico op dit soort gedachten of gedrag.
Stemmingswisselingen: Depressie kan aanzienlijke stemmingsveranderingen veroorzaken. Mensen met een depressieve eetstoornis kunnen intensere emoties en stemmingswisselingen ervaren.
Lichamelijke symptomen: Depressieve eetstoornissen kunnen leiden tot lichamelijke symptomen zoals obstipatie, buikpijn en slaapproblemen.
Dwanggedachten: Mensen met een depressieve eetstoornis kunnen dwanggedachten hebben over eten, gewicht of lichaamsvorm. Deze gedachten kunnen overweldigend zijn en het dagelijks leven verstoren.
Anorexia nervosa met depressie kan zich uiten in vergelijkbare symptomen als een depressieve eetstoornis, waaronder angst om aan te komen, een vertekend lichaamsbeeld en een laag zelfbeeld. Mensen met anorexia en depressie kunnen echter ook lichamelijke symptomen ervaren, zoals een lage hartslag, osteoporose en haaruitval.
Bij boulimia met depressie kunnen eetbuien worden gevolgd door purgeergedrag. Dit kan leiden tot verstoringen van de elektrolytenbalans, tandbederf en spijsverteringsproblemen. Daarnaast kunnen mensen met boulimia en depressie zelfbeschadigend gedrag vertonen of middelen misbruiken.
Eetbuistoornissen met depressie kunnen leiden tot snelle gewichtstoename, wat het risico op hart- en vaatziekten en andere gezondheidsproblemen kan verhogen. Een eetbuistoornis kan ook leiden tot schaamte of schuldgevoelens, die depressieve symptomen kunnen verergeren.
Leven met een depressieve eetstoornis kan overweldigend zijn en eenzaam maken. Het is belangrijk om te weten dat u niet alleen bent en dat er hulp beschikbaar is. De behandeling van depressieve eetstoornissen vraagt om een multidisciplinaire aanpak die zowel de emotionele als de lichamelijke aspecten van de stoornis behandelt. In dit artikel bespreken we de verschillende therapievormen die worden gebruikt bij de behandeling van depressieve eetstoornissen, en manieren om zelf met de stoornis om te gaan. Ook bespreken we welke hulp en ondersteuning beschikbaar zijn voor mensen met eetstoornissen die voortkomen uit depressie.
Therapieën voor de behandeling van een depressieve eetstoornis
Psychotherapie, voedingsbegeleiding, gezinstherapie en medicamenteuze behandeling zijn de belangrijkste behandelvormen bij een depressieve eetstoornis.
Psychotherapie: Psychotherapie wordt ook gesprekstherapie genoemd. Hierbij spreekt u met een therapeut of hulpverlener om de onderliggende emotionele problemen te herkennen die bijdragen aan de depressieve eetstoornis. Een veelgebruikte vorm van psychotherapie bij de behandeling van depressieve eetstoornissen is cognitieve gedragstherapie (CGT). CGT helpt mensen om negatieve gedachten en gedragingen te herkennen, kritisch te onderzoeken en te vervangen door positieve gedachten en gedragingen.
Voedingsbegeleiding: Bij voedingsbegeleiding werkt u samen met een geregistreerde diëtist aan een gezond en evenwichtig voedingsplan. Dit kan vooral behulpzaam zijn voor mensen die zowel een depressieve eetstoornis als een moeizame relatie met eten hebben. Voedingsbegeleiding helpt mensen om gezonde eetgewoonten te ontwikkelen en hun angst rondom eten te verminderen.
Gezinstherapie: Bij gezinstherapie worden gezinsleden bij het behandelproces betrokken. Deze therapievorm richt zich op het verbeteren van de communicatie en de onderlinge relaties binnen het gezin. Dit kan mensen met een depressieve eetstoornis helpen om zich gesteund en begrepen te voelen door hun gezinsleden. Gezinstherapie kan ook aandacht besteden aan gezinspatronen die mogelijk bijdragen aan de eetstoornis of depressie.
Medicatie: Aan mensen met een depressieve eetstoornis worden vaak antidepressiva voorgeschreven. Deze medicijnen kunnen symptomen van depressie, angst en andere psychische aandoeningen helpen verlichten. Medicatie moet echter altijd onder begeleiding van een bevoegde zorgprofessional worden gebruikt en moet worden gecombineerd met andere therapieën.
Zelf omgaan met een depressieve eetstoornis
U kunt ook zelf methoden toepassen om de symptomen van een depressieve eetstoornis te helpen beheersen. Enkele tips:
Verdiep u in de stoornis: Meer leren over de depressieve eetstoornis kan helpen om de symptomen en oorzaken te begrijpen. Deze kennis kan mensen helpen om beter met hun aandoeningen om te gaan.
Herken uitlokkende factoren: Het herkennen van factoren die episodes van een depressieve eetstoornis uitlokken, kan helpen om deze episodes te voorkomen.
Oefen met mindfulness: Mindfulness beoefenen kan helpen om angst en stress te verminderen. Richt uw aandacht op het huidige moment en gebruik uw zintuigen door bewust te letten op wat u ziet, hoort, ruikt en voelt. Dit kan u helpen om meer houvast te ervaren en meer aanwezig te zijn in het moment.
Bouw een steunnetwerk op: Het is belangrijk om een steunnetwerk op te bouwen met vertrouwde familieleden, vrienden of zorgprofessionals. Zij kunnen tijdens het herstelproces aanmoediging, steun en begeleiding bieden.
Houd een dagboek bij: Een dagboek bijhouden kan een nuttig hulpmiddel zijn voor mensen met een depressieve eetstoornis. Het kan helpen om specifieke uitlokkende factoren, emoties en gedragingen te herkennen die met de stoornis samenhangen. Deze informatie kan worden gebruikt om strategieën te ontwikkelen om met de stoornis om te gaan.
Blijf in contact: Isolement kan depressieve symptomen verergeren. Zoek contact met vrienden, familie of een lotgenotengroep om verbonden te blijven met anderen. Sociale steun is belangrijk voor herstel.
Hulp en ondersteuning bij depressieve eetstoornissen
Als u last heeft van een depressieve eetstoornis, weet dan dat er hulp beschikbaar is. Hieronder staan enkele vormen van hulp en ondersteuning:
Professionele behandeling: Professionele behandeling, zoals therapie of medicatie, kan zeer effectief zijn bij de behandeling van depressieve eetstoornissen. Het is essentieel om behandeling te zoeken bij bevoegde zorgprofessionals die ervaring hebben met het behandelen van eetstoornissen.
Een mogelijkheid is residentiële behandeling, waarbij u verblijft in een gespecialiseerd behandelcentrum dat 24 uur per dag zorg en ondersteuning biedt. Dit kan behulpzaam zijn voor mensen die intensieve behandeling nodig hebben. Ambulante behandeling houdt in dat u regelmatig therapie- en begeleidingssessies bijwoont, terwijl u thuis blijft wonen.
Zelfhulpmiddelen: Er zijn veel zelfhulpmiddelen beschikbaar voor mensen met een depressieve eetstoornis, waaronder boeken, online informatiebronnen en apps. Deze hulpmiddelen kunnen waardevolle informatie en ondersteuning bieden aan mensen die met de stoornis worstelen.
Lotgenotengroepen: Lotgenotengroepen bieden een veilige en ondersteunende omgeving om in contact te komen met anderen die vergelijkbare moeilijkheden ervaren.
Een depressieve eetstoornis is een ernstige aandoening die vaker voorkomt dan doorgaans wordt gedacht. De behandeling vraagt om een brede aanpak die zowel de emotionele als de lichamelijke aspecten van de stoornis behandelt.
Er zijn verschillende behandelvormen beschikbaar, waaronder psychotherapie, voedingsbegeleiding en medicatie. Daarnaast zijn er manieren om zelf met de symptomen van een depressieve eetstoornis om te gaan, zoals het herkennen van uitlokkende factoren, mindfulness beoefenen en contact houden met anderen. Er zijn veel vormen van hulp en ondersteuning beschikbaar, waaronder residentiële en ambulante behandeling, lotgenotengroepen en gezinstherapie. Behandeling zoeken is cruciaal voor herstel en kan verschillende therapieën en benaderingen omvatten.
Het is essentieel om te onthouden dat herstel mogelijk is en dat u met de juiste hulp de moeilijkheden van deze complexe stoornis kunt overwinnen. Laat schaamte of stigma u er niet van weerhouden om de hulp te zoeken die u nodig heeft. U hoeft zich niet te schamen om hulp te vragen. U verdient een gelukkig en gezond leven, vrij van de greep van depressie en verstoord eetgedrag.
Bedenk dat u niet alleen bent en dat er professionals en hulpmiddelen beschikbaar zijn om u te ondersteunen op weg naar herstel.
