Miljoenen mensen hebben last van angststoornissen, die wereldwijd tot de meest voorkomende psychische aandoeningen behoren. [1] Deze stoornissen kunnen het dagelijks functioneren ingrijpend beïnvloeden en leiden tot angst, piekeren en uiteenlopende lichamelijke klachten. Hoewel aanpassingen in de leefstijl en therapie cruciale onderdelen zijn van de behandeling van angst, schrijven deskundigen vaak medicijnen voor om de klachten te verminderen en de kwaliteit van leven te verbeteren. Net als andere medicijnen kan medicatie tegen angst echter ook verschillende bijwerkingen veroorzaken. Inzicht in deze bijwerkingen kan mensen helpen weloverwogen keuzes te maken en hun angst met zo min mogelijk complicaties onder controle te houden.
Om de bijwerkingen van medicatie tegen angst te begrijpen, is kennis van de verschillende geneesmiddelgroepen essentieel: elke groep kan andere ongewenste reacties veroorzaken. De meest gebruikte medicijnen tegen angst zijn: [2]
Selectieve serotonineheropnameremmers (SSRI’s)
Tot deze medicijnen behoren sertraline, fluoxetine en escitalopram, naast vele andere vergelijkbare middelen. SSRI’s verhogen de hoeveelheid serotonine in de hersenen om de stemming positief te beïnvloeden. Deze geneesmiddelgroep is doorgaans het meest geschikt om een paniekstoornis, een gegeneraliseerde angststoornis en sociale angst onder controle te houden.
Buspiron
Dit medicijn behoort niet tot de benzodiazepinen en is een krachtig angstremmend middel dat rechtstreeks inwerkt op dopamine- en serotoninereceptoren. Buspiron werkt doorgaans goed bij een gegeneraliseerde angststoornis, maar vereist langdurig gebruik: de effecten worden pas na enkele weken merkbaar.
Benzodiazepinen
Voorbeelden van benzodiazepinen zijn diazepam, alprazolam en lorazepam. Deze middelen versterken de werking van gamma-aminoboterzuur (GABA), wat een kalmerend effect heeft. Benzodiazepinen kunnen helpen bij acute angstaanvallen en zijn vanwege het hoge risico op afhankelijkheid uitsluitend bedoeld voor kortdurend gebruik.
Serotonine-noradrenalineheropnameremmers (SNRI’s)
Veelgebruikte voorbeelden van SNRI’s zijn duloxetine en venlafaxine. Ze verhogen de hoeveelheid noradrenaline en serotonine om angst te verminderen en de stemming te verbeteren. SNRI’s zijn het meest geschikt voor de behandeling van een paniekstoornis, een gegeneraliseerde angststoornis en andere daarmee samenhangende aandoeningen.
Monoamineoxidaseremmers (MAO-remmers)
Tot de MAO-remmers behoren middelen zoals tranylcypromine en fenelzine. Deze voorkomen de afbraak van stoffen die de stemming reguleren, waaronder noradrenaline, dopamine en serotonine. Deze geneesmiddelgroep wordt meestal gebruikt wanneer alle andere medicijnen tegen angst niet hebben gewerkt of gecontra-indiceerd zijn.
Bètablokkers
Bètablokkers, zoals atenolol en propranolol, blokkeren de werking van de stof adrenaline. Deze medicijnen brengen het lichaam tot rust en helpen lichamelijke angstsymptomen, zoals trillen en een snelle hartslag, onder controle te houden. Bètablokkers helpen vaak bij situatiegebonden angst, bijvoorbeeld podiumangst.
Tricyclische antidepressiva (TCA’s)
Tot de TCA’s behoren medicijnen zoals clomipramine en imipramine. Ze reguleren serotonine, noradrenaline en andere stemmingsregulerende stoffen om angst onder controle te houden. Hoewel TCA’s zeer effectief zijn, is de kans op bijwerkingen groter, waardoor er minder snel voor wordt gekozen.
Het belangrijkste voordeel van medicatie tegen angst is dat deze ernstig beperkende klachten kan verminderen. Voor veel mensen kunnen deze medicijnen aanzienlijke verlichting bieden en hen helpen relaties te onderhouden, dagelijkse activiteiten te ondernemen en hun algehele kwaliteit van leven te verbeteren.
Hieronder volgt een kort overzicht van redenen om medicatie tegen angst te willen proberen:
- Beter functioneren: Door angst onder controle te houden, kunnen mensen die medicatie tegen angst gebruiken beter presteren op school of op het werk en kunnen hun sociale contacten verbeteren.
- Klachten beheersen: Medicatie tegen angst kan zowel lichamelijke als psychische angstsymptomen verminderen, zoals spierspanning, paniekaanvallen en overmatig piekeren.
- Minder terugval: In sommige gevallen kan medicatie tegen angst het risico op terugkeer van angstklachten verminderen, vooral bij mensen met chronische stoornissen.
- Ondersteuning van therapie: Medicatie tegen angst kan de effectiviteit van psychotherapie vergroten door klachten zover te verminderen dat iemand voldoende aan de behandeling kan deelnemen. [3]
Hoewel medicatie tegen angst zeer effectief kan zijn bij het verminderen van klachten, bestaat er ook een risico op bijwerkingen. De aard en ernst van deze bijwerkingen kunnen verschillen, afhankelijk van het gebruikte medicijn, de dosering en de individuele reactie.
Hieronder staan enkele veelvoorkomende effecten van medicatie tegen angst op korte en lange termijn:
Hoewel medicatie tegen angst zeer effectief kan zijn, kan deze ook bijwerkingen veroorzaken. De aard en ernst daarvan verschillen naargelang het soort medicijn, de dosering en de individuele reactie. Hieronder staan de veelvoorkomende bijwerkingen per geneesmiddelgroep:
Selectieve serotonineheropnameremmers (SSRI’s)
Enkele veelvoorkomende bijwerkingen van SSRI’s zijn:
- Slaapverstoringen: Toegenomen slaperigheid of slapeloosheid.
- Seksuele functiestoornissen: Moeite met het bereiken van een orgasme, verminderd libido en erectiestoornissen.
- Maag-darmklachten: Verstopping, diarree, spijsverteringsklachten en misselijkheid.
- Gewichtstoename: Toename van het lichaamsgewicht, vooral bij langdurig gebruik.
De meeste bijwerkingen van SSRI’s nemen doorgaans na verloop van tijd af, maar in sommige gevallen kunnen ze zo ernstig zijn dat overstappen op een ander medicijn nodig is.
Serotonine-noradrenalineheropnameremmers (SNRI’s)
Enkele veelvoorkomende bijwerkingen van SNRI’s zijn: [4]
- Zweten: Overmatig zweten, vooral ’s nachts.
- Droge mond: Droogheid in de mondholte, wat soms ongemak veroorzaakt.
- Verhoogde bloeddruk: Een hoge bloeddruk, vooral bij mensen die hogere doseringen gebruiken.
- Seksuele functiestoornissen: Verminderd seksueel functioneren en libido.
Deskundigen adviseren iedereen die een SNRI gebruikt nadrukkelijk om de bloeddruk zo regelmatig mogelijk te controleren. Dit geldt vooral voor mensen die al een hoge bloeddruk hebben, omdat hun medicatie mogelijk moet worden aangepast.
Benzodiazepinen
Veelvoorkomende bijwerkingen van benzodiazepinen zijn:
- Slaperigheid: De versuffende werking belemmert het dagelijks functioneren.
- Ademhalingsdepressie: Vertraagde ademhaling, vooral bij gebruik samen met andere middelen die het zenuwstelsel onderdrukken.
- Afhankelijkheid: Lichamelijke afhankelijkheid die bij stoppen tot ontwenningsverschijnselen leidt, vooral na langdurig gebruik.
- Cognitieve beperkingen: Slechte concentratie en geheugenproblemen in het dagelijks leven.
Vanwege het aanzienlijke risico op afhankelijkheid schrijven professionals in de geestelijke gezondheidszorg benzodiazepinen alleen voor kortdurend gebruik voor.
Buspiron
Enkele veelvoorkomende bijwerkingen van buspiron zijn:
- Duizeligheid: Een wankel en licht gevoel in het hoofd.
- Misselijkheid: Milde, voorbijgaande perioden van misselijkheid.
- Hoofdpijn: Lichte tot matig ernstige hoofdpijn.
- Nervositeit: Een gejaagd gevoel en rusteloosheid.
De meeste mensen verdragen buspiron goed, met minder bijwerkingen dan bij andere medicijnen tegen angst. Daarom is het een goede optie voor langdurig gebruik.
Bètablokkers
Enkele veelvoorkomende bijwerkingen van bètablokkers zijn: [5]
- Bradycardie: Dit is een trage hartslag, die bij sommige mensen klachten kan geven en kan leiden tot een lage bloeddruk, duizeligheid en vallen.
- Koude ledematen: Koude voeten en handen door een verminderde doorbloeding.
- Slaapstoornissen: Slapeloosheid en levendige dromen.
- Vermoeidheid: Een gevoel van futloosheid en moeheid, vooral bij mensen die hogere doseringen bètablokkers gebruiken.
Bètablokkers zijn geen gebruikelijke keuze voor de dagelijkse behandeling van angst en zijn het meest geschikt voor specifieke situaties. Sommige mensen nemen ze bijvoorbeeld graag vóór een gebeurtenis die angst oproept, zoals een presentatie of examen.
Tricyclische antidepressiva (TCA’s)
Bijwerkingen van tricyclische antidepressiva zijn:
- Anticholinerge effecten: Wazig zien, een droge mond, urineretentie en verstopping.
- Slaperigheid: Versuffing leidt tot verminderde alertheid en slechter dagelijks functioneren.
- Hart- en vaatproblemen: Hartritmestoornissen en andere hartproblemen, vooral bij mensen die al hartproblemen hebben.
- Gewichtstoename: Aanzienlijke toename van het lichaamsgewicht, vooral bij langdurig gebruik
Vanwege het bijwerkingenprofiel van TCA’s zijn deze medicijnen niet de eerste keuze bij de behandeling van angst. Deskundigen gebruiken ze meestal pas wanneer andere opties niet werken.
Monoamineoxidaseremmers (MAO-remmers)
Enkele veelvoorkomende bijwerkingen van monoamineoxidaseremmers zijn:
- Slapeloosheid: Slaapproblemen, waaronder moeite met inslapen of doorslapen.
- Seksuele functiestoornissen: Problemen met seksueel functioneren en verminderd seksueel verlangen.
- Hypertensieve crisis: Een levensbedreigende stijging van de bloeddruk, vooral na het eten van bepaalde tyraminerijke voedingsmiddelen.
- Gewichtstoename: Aanzienlijke gewichtstoename, met of zonder veranderingen in het eetpatroon
Over het algemeen adviseren deskundigen strikte dieetbeperkingen en zorgvuldige begeleiding bij het gebruik van MAO-remmers om mogelijke wisselwerkingen te voorkomen. Vanwege dit aanzienlijke risico zijn MAO-remmers niet langer de voorkeursmedicatie bij de behandeling van angst.
De hierboven beschreven bijwerkingen van medicatie tegen angst komen regelmatig voor, maar sommige mensen kunnen zeldzame en ernstige bijwerkingen krijgen. De volgende ernstige bijwerkingen vereisen onmiddellijke medische hulp om levens te redden.
- Suïcidaal gedrag & suïcidale gedachten: SSRI’s en SNRI’s kunnen het risico op suïcidale gedachten bij jonge gebruikers verhogen. Dit risico is bijzonder hoog in de eerste fasen van de behandeling. Daarom plannen professionals in de geestelijke gezondheidszorg vaak binnen een week na het starten met medicatie tegen angst een vervolgafspraak. [6]
- Serotoninesyndroom: Deze mogelijk levensbedreigende aandoening ontstaat wanneer de hoeveelheid serotonine in het lichaam veel te hoog is. Veelvoorkomende symptomen van het serotoninesyndroom zijn rillen, verwardheid, zweten, een snelle hartslag, epileptische aanvallen en spierstijfheid. [7]
- Leverbeschadiging: Sommige medicijnen tegen angst, vooral middelen die in de lever worden afgebroken, kunnen in zeldzame gevallen toxische leverschade veroorzaken. Mogelijke symptomen van leverbeschadiging zijn buikpijn, donkere urine en geelzucht.
- Ontwennings- en onttrekkingsverschijnselen: Plotseling stoppen met bepaalde medicijnen tegen angst, zoals SSRI’s en benzodiazepinen, kan leiden tot onttrekkings- of ontwenningsverschijnselen. Deze omvatten misselijkheid, angst, agitatie en in ernstige gevallen zelfs epileptische aanvallen.
- Allergische reacties: Sommige mensen kunnen allergische reacties op medicatie tegen angst ontwikkelen, al komt dit weinig voor. Veelvoorkomende tekenen van deze allergische reacties zijn zwelling, jeuk, ademhalingsproblemen, huiduitslag en ernstige duizeligheid.
- Hart- en vaatproblemen: Sommige soorten medicatie tegen angst, zoals MAO-remmers en TCA’s, kunnen naast hypertensieve crises ook ernstige bijwerkingen aan het hart veroorzaken, zoals hartritmestoornissen.
Hoewel bijwerkingen van medicatie tegen angst vaak voorkomen, is het mogelijk ze te beheersen. Deskundigen adviseren een proactieve aanpak in nauwe samenwerking met een zorgverlener. De volgende strategieën kunnen daarbij worden overwogen:
- Dosering aanpassen: In sommige gevallen kan het verhogen of verlagen van de dosering helpen bijwerkingen te verminderen. Veel mensen ervaren minder bijwerkingen wanneer hun dagelijkse dosering medicatie tegen angst wordt verlaagd, zonder dat de algehele effectiviteit afneemt.
- Samenwerken met zorgverleners: Regelmatig en open communiceren met een professional in de geestelijke gezondheidszorg is essentieel om bijwerkingen van medicatie tegen angst te helpen verminderen. Meld nieuwe of verergerende bijwerkingen, zodat de behandelaar tijdig maatregelen kan nemen om ze onder controle te krijgen.
- Overstappen op andere medicatie: Soms is het noodzakelijk een medicijn dat problemen geeft te vervangen door een ander middel om de bijwerkingen aan te pakken.
- Leefstijl aanpassen: Naast het gebruik van medicatie tegen angst adviseren deskundigen een gezonde leefstijl met regelmatige lichaamsbeweging, evenwichtige voeding en een goede slaaphygiëne. Deze maatregelen kunnen helpen bij het aanpakken van bepaalde bijwerkingen, zoals slaapstoornissen en gewichtstoename.
- Controle: Regelmatige controle, waaronder bloedonderzoek en bloeddrukmetingen, is essentieel om na te gaan of de medicatie geen schade aan het lichaam veroorzaakt.
- Geleidelijk afbouwen: Voor mensen die willen stoppen met medicatie tegen angst is een afbouwschema onder deskundige begeleiding essentieel om een onttrekkingssyndroom te voorkomen.
- Supplementen gebruiken: Bepaalde bijwerkingen, zoals seksuele functiestoornissen, kunnen worden aangepakt met andere medicijnen of supplementen. Vraag echter altijd professioneel advies voordat u medicatie tegen angst combineert met een supplement.
Mensen die langdurig medicatie tegen angst gebruiken, moeten rekening houden met een aantal aandachtspunten vanwege mogelijke tolerantie, afhankelijkheid en chronische bijwerkingen. Hieronder staan enkele aandachtspunten rond bijwerkingen op lange termijn en manieren om die te voorkomen:
- Risico op afhankelijkheid: Het gebruik van bepaalde medicijnen tegen angst, zoals benzodiazepinen, kan het risico op lichamelijke afhankelijkheid verhogen. Daarom is het cruciaal ze uitsluitend volgens voorschrift te gebruiken en zo snel mogelijk over te stappen op alternatieve medicijnen.
- Invloed op de kwaliteit van leven: Hoewel medicatie tegen angst de kwaliteit van leven aanzienlijk kan verbeteren door klachten te verminderen, kan langdurig gebruik nieuwe uitdagingen met zich meebrengen, zoals stigmatisering of het ontstaan van bijwerkingen.
- Tolerantie: Na verloop van tijd kunnen sommige mensen tolerantie ontwikkelen voor medicatie tegen angst. Dit betekent dat ze er mogelijk niet meer dezelfde baat bij hebben als voorheen. Om een vergelijkbaar therapeutisch effect te bereiken, hebben zij mogelijk hogere doseringen nodig, wat het risico op afhankelijkheid en bijwerkingen verhoogt.
Mensen die langdurig medicatie tegen angst gebruiken, moeten regelmatig een herbeoordeling met een zorgverlener inplannen om na te gaan of voortzetting nodig is of dat andere maatregelen geschikter zijn.
Medicatie tegen angst speelt een cruciale rol bij de behandeling van angststoornissen en het verlichten van ernstig beperkende klachten om de algehele kwaliteit van leven te verbeteren. Deze medicijnen kunnen echter ook milde tot ernstige bijwerkingen veroorzaken, die zorgvuldig moeten worden aangepakt om schade op lange termijn te voorkomen. Open communicatie met een professional in de geestelijke gezondheidszorg, regelmatige beoordelingen en een gezonde leefstijl kunnen helpen de bijwerkingen van medicatie tegen angst te verminderen.
DIT KAN U VERDER HELPEN
Een goed beginpunt.
Privékliniek voor angststoornissen
OntdekkenBegrijpen02Privékliniek voor een paniekstoornis
OntdekkenBegrijpen03Privékliniek voor PTSS
OntdekkenBeoordeling en behandelplanning voor particuliere behandeling met verblijf
OntdekkenUw verblijf plannen02Hoe opname werkt
OntdekkenBegrijpen03Privékliniek voor angststoornissen
OntdekkenVoor familieleden
OntdekkenUw verblijf plannen02Interventie en crisisondersteuning
OntdekkenBegrijpen03Privékliniek voor angststoornissen
OntdekkenVoor verwijzende professionals
OntdekkenOntdekken02Klinische governance en veiligheid
OntdekkenBegrijpen03Privékliniek voor angststoornissen
OntdekkenVragen
Veelgestelde vragen
Redactionele onderbouwing
Bewijs en bronnen
Geselecteerde klinische richtlijnen, peer-reviewed onderzoek en volksgezondheidsbronnen die in dit artikel zijn gebruikt.
Alle 20 bronnen bekijkenMinder bronnen tonen
Klinische context
Heldere informatie wordt geplaatst binnen de context van complexe en gelijktijdig voorkomende problematiek.
Individuele factoren
Beoordeling blijft essentieel, omdat behoeften en risico’s per persoon verschillen.
Volgende stappen
Een vertrouwelijk gesprek kan helpen bepalen welk vervolgtraject het meest passend is.
Weet u niet zeker welk traject bij de situatie past?
Uw opnameteam


Een vertrouwelijk eerste gesprek kan het klinische beeld verhelderen en uitwijzen of onze omgeving passend is.
Volgende
