Aandachtsdeficiëntie-/hyperactiviteitsstoornis (ADHD) is een veelvoorkomende neurobiologische ontwikkelingsstoornis. Anders dan vaak wordt gedacht, is ADHD niet simpelweg het gevolg van luiheid of een gebrek aan discipline; het is een complexe aandoening die berust op neurologische verschillen.
Helaas bestaan er rond ADHD hardnekkige stigma’s, die leiden tot misvattingen over de mogelijkheden en het potentieel van mensen met deze aandoening. ADHD bespreken in de context van succesvolle ondernemers en mensen die veel bereiken, helpt niet alleen stereotypen te doorbreken. Het benadrukt ook de specifieke sterke kanten en perspectieven die mensen met ADHD in verschillende sectoren en vakgebieden inbrengen, en draagt zo bij aan een inclusiever maatschappelijk beeld met meer begrip.
THE BALANCE biedt individuele zorg op basis van diagnostisch onderzoek, waarbij ADHD in samenhang met werkdruk en bijkomende problemen kan worden bekeken. Welke professionals, behandelsetting en ondersteuning passend zijn, wordt in overleg bepaald op basis van de vastgestelde behoeften; bij ADHD is een residentieel verblijf niet standaard nodig.
Aandachtsdeficiëntie-/hyperactiviteitsstoornis is een neurobiologische ontwikkelingsstoornis die wordt gekenmerkt door aanhoudende patronen van onoplettendheid en/of hyperactiviteit-impulsiviteit die het functioneren of de ontwikkeling aanzienlijk beïnvloeden. Hoewel ADHD vaak in de kindertijd wordt vastgesteld, kunnen de symptomen aanhouden tijdens de adolescentie en volwassenheid. Dit kan problemen veroorzaken op verschillende levensgebieden, waaronder het functioneren op school, in sociale contacten en op het werk. Voor een diagnose bij volwassenen moet er bewijs zijn van symptomen vóór de leeftijd van 12 jaar en van beperkingen in meer dan één situatie. Bij diagnostisch onderzoek moeten ook andere verklaringen worden overwogen, waaronder slaapproblemen, andere psychische aandoeningen en lichamelijke gezondheidsproblemen; concentratieproblemen alleen zijn onvoldoende om ADHD vast te stellen.
De symptomen van ADHD kunnen worden ingedeeld in twee hoofdgroepen: onoplettendheid en hyperactiviteit-impulsiviteit. Symptomen van onoplettendheid zijn onder meer moeite om de aandacht vast te houden, slordigheidsfouten maken, snel afgeleid zijn en moeite hebben met organiseren en tijd indelen. Symptomen van hyperactiviteit-impulsiviteit uiten zich daarentegen als overmatig friemelen of rusteloosheid, moeite met rustige activiteiten, overmatig praten en moeite om op de eigen beurt te wachten.
De precieze oorzaak van ADHD is nog onduidelijk, maar aangenomen wordt dat een combinatie van genetische, omgevings- en neurologische factoren een rol speelt bij het ontstaan. Hoewel ADHD niet kan worden genezen, kunnen verschillende behandelingen, waaronder gedragstherapie, medicatie en onderwijskundige interventies, de symptomen effectief helpen beheersen en het algehele functioneren verbeteren.
Tijdig diagnostisch onderzoek en passende behandeling kunnen helpen om ADHD-symptomen en de gevolgen ervan te beheersen; ook volwassenen bij wie in de kindertijd geen diagnose is gesteld, kunnen baat hebben bij onderzoek en zorg. Begrip en ondersteuning van verzorgers, onderwijsprofessionals en professionals in de geestelijke gezondheidszorg zijn essentieel om mensen met ADHD te helpen omgaan met de problemen die zij kunnen ervaren.
Sommige observationele onderzoeken laten een verband zien tussen ADHD-symptomen, met name hyperactiviteit, en zelfstandig ondernemerschap of een ondernemende houding. Deze verbanden tonen niet aan dat ADHD zakelijk succes veroorzaakt. Sterke kanten, moeilijkheden en ondersteuningsbehoeften verschillen per persoon.
Individuele eigenschappen en het werk als ondernemer
Veel energie: Sommige mensen met ADHD ervaren een hoge mate van activiteit of rusteloosheid. Dit zijn geen universele sterke kanten en ze betekenen niet dat iemand een voordeel heeft bij het leiden van meerdere ondernemingen.
Vermogen tot hyperfocus: Hoewel concentratie in bepaalde situaties moeilijk kan zijn, kunnen mensen met ADHD perioden van intense concentratie ervaren, waarin zij zich diepgaand kunnen verdiepen in projecten of concepten die hun interesse wekken.
Neiging om risico’s te nemen: Impulsiviteit kan bijdragen aan onvoldoende doordachte beslissingen. Een grotere bereidheid om risico’s te nemen mag niet worden verward met een goed zakelijk oordeelsvermogen of bewijs voor betere resultaten.
Buiten de gebaande paden denken: Sommige mensen beschrijven creatieve manieren om problemen aan te pakken, maar ADHD betekent niet dat iemand creatiever is of een bepaalde denkstijl heeft.
Wat onderzoek naar ondernemerschap ons kan vertellen
Onderzoeksbevindingen geven meer inzicht dan onbevestigde diagnoses bij beroemdheden. Onderzoeken moeten ook onderscheid maken tussen ADHD-symptomen en een klinische diagnose, en tussen het starten van een bedrijf en het behalen van duurzaam succes.
Zelfstandig ondernemerschap: Een onderzoek uit 2016 van Verheul en collega’s onder Zweedse volwassenen vond een verband tussen symptomen van hyperactiviteit en zelfstandig ondernemerschap. Deze bevinding werd gerepliceerd onder Nederlandse studenten. Het onderzoek toonde geen voordeel aan voor zakelijk succes (doi:10.1007/s10654-016-0159-1).
Ondernemende houding: Een onderzoek onder Braziliaanse ondernemers van Sônego en collega’s (2021) vond hogere scores voor het nemen van risico’s en lagere scores voor proactiviteit bij deelnemers die positief screenden op ADHD dan bij deelnemers die negatief screenden. De screening bevestigde geen klinische diagnose en deze bevindingen tonen niet aan dat impulsiviteit zakelijke beslissingen verbetert (doi:10.1590/1516-4446-2020-0898).
Bedrijfsresultaten: Het Braziliaanse onderzoek vond geen significant verband tussen de uitslag van de ADHD-screening en de winst van het bedrijf. Een ondernemende houding en financieel succes zijn verschillende uitkomsten.
Werken met individuele sterke kanten en ondersteuningsbehoeften
Ondernemers kunnen hun eigen sterke kanten en moeilijkheden in kaart brengen zonder ADHD te zien als een zakelijk voordeel of als een belemmering om iets te bereiken. Praktische strategieën moeten op de persoon worden afgestemd en op hun bruikbaarheid worden geëvalueerd.
Hyperfocus benutten: Intens opgaan in een interessante taak kan soms nuttig zijn, maar kan het ook moeilijk maken om van taak te wisselen of andere verantwoordelijkheden op te merken. Herinneringen en geplande stopmomenten kunnen helpen.
Diverse teams samenstellen: Taken delegeren en samenwerken met mensen van wie de vaardigheden de eigen vaardigheden aanvullen, kunnen praktische opties zijn; niet iedereen met ADHD heeft deze vaardigheden of voorkeuren.
Omgaan met verandering: Mensen reageren verschillend op nieuwe situaties en veranderende eisen. Sommigen geven de voorkeur aan afwisseling, terwijl anderen baat hebben bij voorspelbare routines, minder afleiding en duidelijke prioriteiten.
Ondernemerschap is veeleisend, en ADHD kan daar problemen met aandacht, organisatie en impulsbeheersing aan toevoegen. De gevolgen verschillen per persoon. Ondersteuning moet aansluiten bij de daadwerkelijke moeilijkheden van iemand, niet bij aannames over creativiteit of ondernemersvaardigheden.
Obstakels voor ondernemers met ADHD
Moeite om de aandacht vast te houden: Langdurig de aandacht bij één taak houden kan veel moeite kosten. Daardoor kan het lastig zijn om gericht te blijven op belangrijke bedrijfsstrategieën en zakelijke langetermijndoelen.
Moeite met tijd indelen: Tijd effectief indelen en zich aan strakke planningen houden vormen vaak een aanzienlijke hindernis, wat kan leiden tot gemiste deadlines en mogelijke tegenslagen in de bedrijfsvoering.
Impulsieve besluitvorming: Impulsiviteit kan leiden tot overhaaste beslissingen zonder de mogelijke risico’s en voordelen grondig af te wegen. Dit kan de stabiliteit en groei van het bedrijf in gevaar brengen.
Organisatieproblemen: Het overzicht houden over verschillende aspecten van het bedrijf, van financiën tot klantcommunicatie, kan overweldigend worden en leiden tot een gebrek aan structuur en chaos in de bedrijfsvoering.
Strategieën en manieren om met ADHD om te gaan
Gebruik hulpmiddelen voor taakbeheer: Software en hulpmiddelen voor taakbeheer kunnen helpen administratieve taken te organiseren en te prioriteren, zodat belangrijke opdrachten niet over het hoofd worden gezien.
Deel projecten op: Grotere projecten opdelen in kleinere, behapbare taken kan de werklast minder overweldigend laten lijken en ondernemers met ADHD helpen geconcentreerd en gemotiveerd te blijven.
Plan regelmatig pauzes: Geplande pauzes tussen taken kunnen helpen bij het omgaan met aandachtsproblemen en vermoeidheid, maar garanderen niet dat burn-out wordt voorkomen. Aanhoudende uitputting of verslechterend functioneren vraagt om professionele beoordeling in plaats van alleen op pauzes te vertrouwen.
Zoek iemand die helpt afspraken na te komen: Een bedrijfscoach of vertrouwenspersoon die regelmatig de voortgang bespreekt en ondernemers aanspreekt op hun doelen en afspraken, kan helpen om consequent te blijven werken en vooruitgang te boeken.
Mindfulness en meditatie: Gestructureerde, op mindfulness gebaseerde cognitieve therapie liet als aanvulling op de gebruikelijke zorg gunstige effecten op symptomen zien in een onderzoek naar ADHD bij volwassenen van Janssen en collega’s (2019; doi:10.1017/S0033291718000429). Dit toont niet aan dat alledaagse meditatie het algehele cognitieve functioneren verbetert of een vervanging is voor gevestigde behandelingen.
De rol van ondersteuning en professionele hulp
Een sterk ondersteunend netwerk: Het opbouwen van een betrouwbaar netwerk van familie, vrienden, mentoren en medeondernemers kan waardevolle emotionele steun, begeleiding en begrip bieden tijdens de hoogte- en dieptepunten van het ondernemerschap.
ADHD-specifieke lotgenotengroepen: Deelnemen aan ADHD-specifieke lotgenotengroepen of gemeenschappen kan een gevoel van verbondenheid geven en de mogelijkheid bieden om contact te leggen met mensen die vergelijkbare problemen ervaren. Dat kan bijdragen aan een ondersteunende en begripvolle omgeving.
Werk samen met coaches of therapeuten: Een passend gekwalificeerde therapeut kan gestructureerde, op ADHD gerichte psychologische ondersteuning bieden. Coaching kan helpen bij praktische doelen, maar vervangt geen klinisch diagnostisch onderzoek of geïndiceerde behandeling. Bespreek aanhoudende beperkingen met een behandelaar die ervaring heeft met ADHD bij volwassenen; beslissingen over medicatie vereisen een bevoegde voorschrijver en passende controles.
Informeer medewerkers en teamleden: Algemene voorlichting over ADHD kan begrip en samenwerking bevorderen. Of iemands diagnose of gezondheidsinformatie wordt gedeeld, moet diens eigen keuze zijn, met respect voor de vertrouwelijkheid.
Neurodiversiteit omvat uiteenlopende cognitieve vermogens en verschillen en brengt een rijke verscheidenheid aan perspectieven en vaardigheden in het bedrijfsleven. Ondanks vooruitgang blijven stigma’s en stereotypen rond neurobiologische ontwikkelingsstoornissen zoals ADHD echter een belemmering vormen voor de volledige integratie en erkenning van neurodiverse mensen in de werkomgeving.
Stigma’s en stereotypen rond ADHD aanpakken
Misvattingen wegnemen: Het publiek informeren over wat ADHD werkelijk inhoudt, mythen ontkrachten en een beter begrip van de aandoening bevorderen, kan helpen om misvattingen en negatieve stereotypen tegen te gaan die vaak tot discriminatie en uitsluiting leiden.
Succesverhalen belichten: De prestaties van succesvolle ondernemers en professionals met ADHD zichtbaar maken, kan gangbare stereotypen ter discussie stellen en laten zien dat neurodiverse mensen kunnen uitblinken en een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan het bedrijfsleven.
Een open gesprek stimuleren: Open en eerlijke gesprekken over ADHD op de werkplek kunnen een cultuur van empathie, acceptatie en inclusie bevorderen. Zo ontstaat een ondersteunende omgeving waarin neurodiverse mensen zich kunnen ontplooien.
Een ondersteunende cultuur voor neurodiverse ondernemers stimuleren
Flexibele werkafspraken: Flexibele werktijden en mogelijkheden om op afstand te werken kunnen aansluiten bij de uiteenlopende behoeften en werkstijlen van neurodiverse ondernemers en bijdragen aan een inclusievere werkomgeving die rekening houdt met verschillen.
Bewustwordingstraining: Verschillende trainingen en bijeenkomsten om medewerkers en teamleden te informeren over neurodiversiteit en de specifieke problemen die mensen met ADHD ervaren, kunnen empathie, begrip en effectieve communicatie op de werkplek bevorderen.
Ondersteuningsprogramma’s op maat: Programma’s die specifiek zijn afgestemd op de behoeften van neurodiverse ondernemers, zoals mentorprogramma’s, coaching en netwerkmogelijkheden, kunnen persoonlijke en professionele groei bevorderen en hun kansen vergroten om ook elders succes te behalen.
De voordelen van uiteenlopende cognitieve perspectieven
Innovatie en creativiteit: Ruimte bieden aan uiteenlopende cognitieve perspectieven kan innovatie en creativiteit binnen een bedrijf stimuleren. Dit kan leiden tot de ontwikkeling van vernieuwende ideeën, producten en diensten die aansluiten bij een breder scala aan behoeften en voorkeuren van consumenten.
Probleemoplossend vermogen: Ieders vaardigheden erkennen en verschillende benaderingen overwegen, kan de mogelijkheden om problemen op te lossen verbreden. Neurodivergentie betekent niet automatisch dat iemand creatiever is of een beter probleemoplossend vermogen heeft.
Inclusieve besluitvorming: Uiteenlopende perspectieven betrekken bij besluitvorming kan leiden tot uitgebreidere en evenwichtigere strategieën, doordat verschillende standpunten en benaderingen worden meegewogen. Dit bevordert een inclusievere bedrijfsomgeving met aandacht voor het geheel.
Voor ondernemers, CEO’s en bedrijfseigenaren met ADHD kunnen de eisen van een werkomgeving met hoge druk en een hoog tempo de problemen die met de aandoening samenhangen versterken.
THE BALANCE biedt residentiële behandeling op basis van diagnostisch onderzoek op Mallorca en in Zürich, en een door therapeuten begeleide residentiële behandeling voor mentale gezondheid in Londen. Residentiële zorg kan worden overwogen wanneer een complexere problematiek daartoe aanleiding geeft; luxe accommodatie is geen vereiste voor ADHD-behandeling en geen bewijs voor betere resultaten. Een residentiële accommodatie is geen acute ziekenhuissetting. Wanneer zorg op ziekenhuisniveau nodig is, vereist dit een passende, afzonderlijke voorziening.
Behandelplannen op maat voor individuele behoeften
THE BALANCE stelt een individueel plan op na onderzoek van symptomen, gezondheid, eerdere zorg, bijkomende problemen en praktische verantwoordelijkheden. Medische en psychologische behandeling en ondersteunende activiteiten voor het welzijn hebben verschillende functies; vóór opname moet worden bevestigd welke professionals en diensten op de gekozen locatie worden voorgesteld.
Stressmanagement en mindfulnesstechnieken
Stressmanagement en passende activiteiten voor het welzijn kunnen deel uitmaken van een individueel programma. Ze mogen niet worden gepresenteerd als bewezen behandelingen voor ADHD of als garanties voor betere concentratie of professionele prestaties. Elke mindfulnessinterventie moet een duidelijk doel hebben en het nut ervan moet worden geëvalueerd.
Praktische ondersteuning en het ontwikkelen van vaardigheden
Afhankelijk van het diagnostisch onderzoek kan ondersteuning bestaan uit vaardigheidsgerichte psychotherapie of coaching, systemen voor taken en agendabeheer en afgesproken rollen voor familie of medewerkers. Noodzakelijk werkcontact tijdens de behandeling wordt individueel beoordeeld en opnieuw geëvalueerd; het is niet gegarandeerd en ook niet automatisch onbeperkt toegestaan.
Aandacht voor leefstijlaanpassingen en welzijn
Voeding, slaap, passende beweging en herstellende activiteiten kunnen binnen een individueel plan de algemene gezondheid ondersteunen. Van de aangeboden combinatie is niet aangetoond dat deze het cognitieve functioneren verbetert of de kernsymptomen van ADHD behandelt. Ondersteunende zorg gericht op welzijn mag geen vervanging zijn voor geïndiceerde ADHD-behandeling.
