Dialectische gedragstherapie (DGT) leert vaardigheden om met emoties en spanning om te gaan. Het wetenschappelijke bewijs voor DGT specifiek als behandeling van depressie is voorlopig en verschilt per behandelvorm en onderzochte groep. DGT werd oorspronkelijk ontwikkeld voor mensen met een borderlinepersoonlijkheidsstoornis en wordt inmiddels ingezet bij uiteenlopende psychische problemen, waaronder depressie. De therapie combineert technieken zoals mindfulness, emotieregulatie, het verdragen van spanning en interpersoonlijke effectiviteit om mensen praktische vaardigheden aan te leren voor het omgaan met intense emoties en moeilijke situaties.
Kleine pilotonderzoeken suggereren dat aangepaste DGT-vaardigheidstraining sommige mensen met depressieve klachten kan helpen, soms naast behandeling met antidepressiva. Deze bevindingen tonen niet aan dat DGT een standaard eerstekeuzebehandeling is voor depressie.
Bij THE BALANCE vormt diagnostiek de basis voor een individuele behandeling van depressie. Bepaalde op DGT gebaseerde principes of vaardigheden kunnen in het behandelplan worden opgenomen; dit is niet noodzakelijkerwijs een volledig DGT-programma.
Depressie is meer dan verdrietig of somber zijn. Het is een ernstige psychische aandoening die invloed kan hebben op hoe iemand denkt, zich voelt en dagelijkse activiteiten uitvoert [1]. Hoewel het normaal is om af en toe somber te zijn, gaat depressie gepaard met aanhoudende somberheid en verlies van interesse in activiteiten die eerder plezier gaven.
Depressieve stoornissen en bipolaire depressie
Depressieve stoornis (MDD): Bij een depressieve stoornis is sprake van een sombere stemming of verlies van interesse, samen met andere symptomen, gedurende het grootste deel van de dag, vrijwel elke dag, gedurende ten minste twee weken. Dit veroorzaakt aanzienlijk lijden of beperkingen in het functioneren. Voor de diagnose is klinisch onderzoek nodig.
Mogelijke symptomen zijn:
- Aanhoudende gevoelens van verdriet of leegte
- Vermoeidheid en energieverlies
- Veranderingen in eetlust of gewicht
- Moeite met concentreren of beslissingen nemen
- Gedachten aan de dood of zelfdoding
Persisterende depressieve stoornis (PDD): PDD, ook wel dysthymie genoemd, gaat gepaard met aanhoudende depressieve klachten, die bij volwassenen meestal ten minste twee jaar duren.
Mogelijke symptomen zijn:
- Een aanhoudend sombere stemming
- Gevoelens van hopeloosheid
- Een laag zelfbeeld
- Slaapproblemen of overmatig slapen
- Weinig eetlust of te veel eten
Bipolaire stoornis: Bipolaire stoornissen zijn andere aandoeningen dan depressieve stoornissen. Er is sprake van manie of hypomanie en er kunnen depressieve episoden optreden, maar deze episoden wisselen elkaar niet noodzakelijk af. Voor een bipolaire-I-stoornis is een manische episode vereist, niet een depressieve episode; een bipolaire-II-stoornis omvat hypomane en depressieve episoden zonder manie. Bipolaire depressie vraagt om een aandoeningsspecifiek behandelplan.
Mogelijke symptomen zijn:
- Een verhoogde stemming en overmatige energie tijdens manische episoden
- Depressieve episoden met symptomen die lijken op die van een depressieve stoornis
- Veranderingen in slaappatroon en gedrag [8]
Invloed van depressie op het dagelijks leven
Depressie kan een schaduw werpen over elk aspect van iemands leven en zelfs de eenvoudigste taken moeilijk maken. Het dagelijks functioneren kan onder meer op de volgende manieren worden beïnvloed:
- Een verstoord slaappatroon, met vermoeidheid en gebrek aan energie voor dagelijkse activiteiten als gevolg.
- Moeite met concentreren en beslissingen nemen, wat invloed heeft op werkprestaties en persoonlijke verantwoordelijkheden.
- Relaties die onder druk komen te staan door emotionele terugtrekking en prikkelbaarheid.
- Verlies van interesse in activiteiten die eerder plezier gaven, met sociaal isolement en verdere verslechtering van de stemming als gevolg.
Het belang van een effectieve behandeling
Gezien de gevolgen van depressie zijn diagnostiek en passende behandeling belangrijk. Zoek bij gedachten aan zelfdoding zo snel mogelijk professionele hulp. Als u mogelijk naar die gedachten gaat handelen, uw veiligheid niet kunt waarborgen of iemand in direct gevaar verkeert, neem dan contact op met de lokale hulpdiensten of ga naar de dichtstbijzijnde spoedeisende hulp. Wacht niet op een therapieafspraak of een terugbelgesprek met een coach.
DGT-vaardigheidstraining is bij depressie onderzocht in kleine pilotonderzoeken, onder meer als aanvulling op medicatie [3, 4]. Door mindfulness, emotieregulatie en interpersoonlijke effectiviteit te combineren, leert DGT mensen waardevolle vaardigheden om met spanning om te gaan en hun emoties beter te reguleren.
DGT leert vaardigheden om met moeilijke situaties om te gaan, maar de hier besproken onderzoeken tonen niet aan dat DGT terugkerende depressieve episoden voorkomt. Mogelijkheden voor terugvalpreventie moeten met een behandelaar worden besproken [2]. Cognitieve gedragstherapie, gedragsactivatie en interpersoonlijke therapie hebben een gevestigde plaats in de behandeling van depressie; de behandelkeuze hangt af van symptomen, voorgeschiedenis, risico’s en voorkeuren.
DGT-vaardigheden richten zich op emotieregulatie, mindfulness, relaties en het verdragen van spanning. Deze vaardigheden kunnen relevant zijn wanneer depressie samengaat met moeite om emoties te hanteren, maar de doelen ervan mogen niet worden verward met bewezen behandelresultaten bij depressie.
De volgende onderdelen beschrijven wat DGT-vaardigheden beogen aan te leren.
Vaardigheden voor emotieregulatie ontwikkelen
Emotieregulatie is een van de kerngebieden van DGT-vaardigheidstraining [6]. Dit omvat het herkennen van emoties en oefenen met reacties op intense gevoelens, waaronder verdriet en prikkelbaarheid.
Mindfulness bevorderen
Mindfulness is een van de kerngebieden van DGT-vaardigheidstraining [6]. Het gaat om het zonder oordeel opmerken van gedachten, gevoelens en ervaringen in het huidige moment; u hoeft zich daarvoor niet kalm te voelen of moeilijke gedachten te onderdrukken.
Interpersoonlijke effectiviteit versterken
Vaardigheden voor interpersoonlijke effectiviteit richten zich op communicatie, assertiviteit en grenzen [6]. Het doel is mensen te helpen effectiever met relaties om te gaan, niet om betere relaties of verlichting van depressie te garanderen.
Technieken ontwikkelen om spanning te verdragen
Vaardigheden voor het verdragen van spanning zijn bedoeld om mensen te helpen omgaan met intense spanning zonder de situatie door schadelijk gedrag te verergeren [6]. Het oefenen van vaardigheden vervangt geen individueel veiligheidsplan of spoedeisende zorg.
Zelfvalidatie en acceptatie stimuleren
DGT brengt acceptatie en verandering in evenwicht. Validatie betekent erkennen dat een emotionele reactie in de gegeven context begrijpelijk is, terwijl wordt gewerkt aan gedrag dat beter helpt. Het betekent niet dat schadelijke handelingen worden goedgekeurd of dat verlichting van zelfverwijt wordt beloofd.
Vervolgzorg plannen
Vaardigheden blijven oefenen kan deel uitmaken van vervolgzorg, maar deze pilotonderzoeken hebben niet aangetoond dat DGT terugkeer van depressie voorkomt. NICE beveelt aan het terugvalrisico en passende voortgezette behandeling te bespreken. Afhankelijk van iemands voorgeschiedenis en voorkeuren kan dit antidepressiva, cognitieve gedragstherapie of MBCT omvatten [2].
Onderzoek naar DGT bij depressie omvat kleine pilotonderzoeken naar aangepaste vaardigheidstraining, soms als aanvulling op medicatie. Deze onderzoeken leveren voorlopige bevindingen op, geen bewijs dat een volledig DGT-programma bij alle depressieve stoornissen effectief is of blijvend herstel oplevert.
Hieronder bekijken we de bevindingen uit verschillende onderzoeken en de effectiviteit van DGT bij de behandeling van depressie.
Het onderzoek in het American Journal of Geriatric Psychiatry
In het pilotonderzoek van Lynch en collega’s uit 2003 werden 34 volwassenen van 60 jaar of ouder met een depressie willekeurig toegewezen aan 28 weken behandeling met antidepressiva en klinische begeleiding, met of zonder aangepaste DGT-vaardigheidstraining en geplande telefonische coaching.
Beide groepen lieten een vergelijkbare verbetering zien op depressiescores die door interviewers werden beoordeeld. De groep met aanvullende vaardigheidstraining liet verbetering zien in zelfgerapporteerde depressieve klachten en een hoger remissiepercentage bij de follow-up na zes maanden. Dit kleine onderzoek naar aanvullende behandeling toont geen brede effectiviteit of effectiviteit op lange termijn aan [3].
Aangepaste DGT-groepsvaardigheidstraining bij therapieresistente depressie
In het pilotonderzoek van Harley en collega’s uit 2008 werden 24 volwassenen met aanhoudende symptomen van een depressieve stoornis ondanks adequate, stabiele behandeling met antidepressiva willekeurig toegewezen aan een op DGT gebaseerde vaardigheidsgroep van 16 sessies of een wachtlijst.
Onder de 19 deelnemers die het onderzoek afrondden, liet de vaardigheidsgroep een grotere verbetering van depressieve klachten zien. De kleine steekproef, de analyse van uitsluitend deelnemers die het onderzoek afrondden en de vergelijking met een wachtlijst beperken de conclusies; de interventie was een aanvulling op medicatie en verving deze niet [4].
Gerandomiseerd gecontroleerd pilotonderzoek naar transdiagnostische emotieregulatieproblemen
In het pilotonderzoek van Neacsiu en collega’s uit 2014 werden 44 volwassenen met angst en/of depressie, ernstige emotieregulatieproblemen en zonder borderlinepersoonlijkheidsstoornis willekeurig toegewezen aan 16 weken DGT-vaardigheidstraining of een ondersteuningsgroep op basis van activiteiten.
DGT-vaardigheidstraining leidde tot grotere verbeteringen in emotieregulatieproblemen en angst, maar presteerde voor depressie niet significant beter dan de ondersteuningsgroep. Deze interventie bestond uitsluitend uit vaardigheidstraining, niet uit een volledig DGT-programma, en toont geen relatieve effectiviteit bij depressie aan [5].
Er is geen vastgestelde termijn waarbinnen DGT specifiek bij depressie verbetering geeft. De behandelvorm, symptomen en overige zorg verschillen per persoon, en de voortgang moet met de behandelaar worden geëvalueerd.
Het behandelproces van DGT bij depressie
Een volledig DGT-programma omvat doorgaans de volgende vier onderdelen [6]. In onderzoeken naar depressie zijn ook aangepaste interventies gebruikt die uitsluitend uit vaardigheidstraining bestaan of een aanvullende behandeling vormen. Deze mogen niet als gelijkwaardig aan het volledige programma worden beschreven:
Individuele therapiesessies: Een-op-eengesprekken met een opgeleide therapeut om persoonlijke problemen te bespreken, behandeldoelen vast te stellen en aan specifieke emotionele moeilijkheden te werken.
Groepsvaardigheidstraining: Groepssessies gericht op het ontwikkelen en oefenen van essentiële DGT-vaardigheden, zoals emotieregulatie, het verdragen van spanning, mindfulness en interpersoonlijke effectiviteit.
Telefonische coaching: Korte ondersteuning tussen sessies door bij het toepassen van vaardigheden, binnen afgesproken beschikbaarheid en responstijden. Coaching is geen spoeddienst en een oproep wordt mogelijk niet direct beantwoord; bij acuut gevaar is lokale spoedeisende zorg nodig.
Bijeenkomsten van het consultatieteam: Supervisieoverleg tussen DGT-therapeuten om een effectieve uitvoering van de behandeling te waarborgen en problemen of complexe situaties te bespreken die zich tijdens de therapie kunnen voordoen.
Tijdsverloop van DGT bij depressie
De aangehaalde pilotonderzoeken stellen niet vast wanneer iemand verbetering mag verwachten. Spreek doelen en evaluatiemomenten af met de therapeut en bespreek uitblijvende vooruitgang of verergering van klachten tijdig. Hieronder staan mogelijke behandelfasen, geen gevalideerd tijdschema voor verbetering van depressie:
Eerste weken: Een goede werkrelatie en vertrouwen met de therapeut opbouwen, behandeldoelen vaststellen en kennismaken met de basisvaardigheden van DGT.
Middenfase: Gevorderde DGT-vaardigheden leren en oefenen om emotionele spanning te hanteren en de stemming te reguleren, met aandacht voor specifieke moeilijkheden en triggers die samenhangen met depressie.
Latere fasen: Geleerde vaardigheden toepassen in dagelijkse situaties, veerkracht op lange termijn bevorderen en strategieën ontwikkelen voor terugvalpreventie en blijvend emotioneel welzijn.
Factoren die de effectiviteit van DGT-programma’s beïnvloeden
Bij het opstellen van het behandelplan en het evalueren van de voortgang moet rekening worden gehouden met de volgende factoren. De aangehaalde pilotonderzoeken tonen niet aan hoe deze factoren de snelheid of de kans op verbetering met DGT bij depressie beïnvloeden:
Persoonlijke inzet en betrokkenheid: Deelname en oefening maken deel uit van psychotherapie, maar uitblijvende verbetering mag niet uitsluitend worden toegeschreven aan onvoldoende inzet [7]. Ook de passendheid van de behandeling, symptomen, praktische belemmeringen en de behoefte aan andere zorg verdienen aandacht.
Regelmaat en oefening: Regelmatige deelname en het oefenen van vaardigheden maken deel uit van DGT. Bespreek problemen met deelname, zodat het plan kan worden aangepast; oefenen garandeert geen verbetering van depressie.
Therapeutische relatie: Een therapeutische relatie op basis van samenwerking en vertrouwen is belangrijk bij psychotherapie in het algemeen [7]. Die kan de betrokkenheid ondersteunen, maar toont niet aan dat DGT depressie zal verbeteren. Bespreek zorgen over de werkrelatie of uitblijvende vooruitgang met de therapeut.
Complexiteit van depressieve klachten: Ernst, chroniciteit en bijkomende aandoeningen kunnen de zorgbehoefte beïnvloeden. Ernstigere klachten kunnen aanvullende of andere zorg vereisen, niet alleen een langer DGT-traject. Evalueer het plan als klachten aanhouden of verergeren [2].
Naast DGT zijn er verschillende gedragstherapeutische behandelingen voor het omgaan met en behandelen van depressie. Deze bieden uiteenlopende mogelijkheden die kunnen worden afgestemd op individuele behoeften.
Hieronder bespreken we enkele andere gedragstherapeutische behandelingen die veelbelovend zijn gebleken voor het aanpakken van depressieve klachten en het bevorderen van het algemene welzijn.
Cognitieve gedragstherapie
Cognitieve gedragstherapie (CGT) is een algemeen erkende en uitgebreid onderzochte behandeling voor depressie [2]. De therapie richt zich op het herkennen en onderzoeken van negatieve denkpatronen en overtuigingen die bijdragen aan depressieve klachten. Belangrijke onderdelen van CGT zijn:
Cognitieve strategieën: Mensen helpen negatieve denkpatronen te herkennen en te veranderen die bijdragen aan gevoelens van hopeloosheid en een laag gevoel van eigenwaarde.
Gedragsactivatie: Mensen stimuleren plezierige en bevredigende activiteiten te ondernemen om de invloed van depressie op hun dagelijks functioneren tegen te gaan.
Probleemoplossende technieken: Mensen helpen effectieve manieren om met problemen om te gaan en probleemoplossende vaardigheden te ontwikkelen voor het hanteren van stress en moeilijke situaties.
Mindfulnessgebaseerde cognitieve therapie
Mindfulnessgebaseerde cognitieve therapie (MBCT) combineert mindfulnessoefeningen met cognitief-gedragstherapeutische strategieën om terugval bij mensen met terugkerende depressie te voorkomen [2]. Door elementen van CGT te combineren met mindfulnesstechnieken beoogt MBCT mensen te helpen zich zonder oordeel bewuster te worden van hun gedachten en gevoelens.
Belangrijke kenmerken van MBCT zijn:
Mindfulnessmeditatie: Bewuste aandacht voor en acceptatie van het huidige moment ontwikkelen, zodat mensen hun gedachten en emoties kunnen observeren zonder erdoor overweldigd te raken.
Cognitieve strategieën: Gedachten herkennen als mentale gebeurtenissen en de verhouding tot die gedachten veranderen, in plaats van vooral de inhoud ervan ter discussie te stellen of te weerleggen.
Interpersoonlijke therapie
Interpersoonlijke therapie (IPT) richt zich op interpersoonlijke problemen en relatieproblemen die kunnen bijdragen aan depressieve klachten of deze kunnen verergeren [2]. Door communicatie en interpersoonlijke vaardigheden te verbeteren, beoogt IPT depressieve klachten te verlichten en sociale steun te versterken.
Belangrijke onderdelen van IPT zijn:
Interpersoonlijke conflicten: Conflicten en misverstanden in relaties oplossen die mogelijk bijdragen aan spanning en depressieve klachten.
Rolveranderingen: Mensen ondersteunen bij het aanpassen aan veranderingen en overgangen in het leven die mogelijk emotionele onrust en instabiliteit veroorzaken.
Rouw en verlies: Mensen helpen de emotionele gevolgen van ingrijpende verliezen te verwerken en ermee om te gaan, zoals het overlijden van een dierbare of het einde van een belangrijke relatie.
Gedragsactivatietherapie
Gedragsactivatietherapie (BAT) is een gedragstherapeutische behandeling die deelname aan belonende en betekenisvolle activiteiten stimuleert om de gevolgen van depressie tegen te gaan [2]. Door mensen aan te moedigen plezierige en bevredigende activiteiten te ondernemen, beoogt BAT de stemming en het algemene welzijn te verbeteren.
Belangrijke kenmerken van BAT zijn:
Activiteiten plannen: Mensen helpen plezierige en doelgerichte activiteiten te plannen en in te roosteren om gevoelens van hopeloosheid en apathie tegen te gaan.
Doelen stellen: Mensen helpen haalbare en betekenisvolle doelen te stellen om een gevoel van richting en voldoening te creëren.
Gedrag bijhouden: Stemming en activiteitenniveau volgen en registreren om patronen en triggers te herkennen die mogelijk bijdragen aan depressieve klachten.
THE BALANCE beschrijft particuliere residentiële zorg die telkens op één cliënt is gericht, waarbij de behandeling na diagnostiek wordt gekozen. Residentieel verblijf is iets anders dan een klinische opname in een ziekenhuis.
Bepaalde op DGT gebaseerde vaardigheden kunnen worden opgenomen wanneer dit passend is. Dit toont niet aan dat een volledig DGT-programma beschikbaar is of dat een luxe accommodatie de behandelresultaten verbetert.
Uitgebreide en individuele diagnostiek
De zorg begint met een beoordeling van symptomen, gezondheid, risico’s, eerdere behandelingen en persoonlijke omstandigheden. Het daaruit voortkomende plan legt prioriteiten, betrokken professionals, behandeltempo en evaluatieafspraken vast.
Therapiesessies onder begeleiding van deskundigen
Individuele psychotherapie en bepaalde op DGT gebaseerde vaardigheden kunnen deel uitmaken van het behandelplan dat op de diagnostiek is afgestemd. Het residentiële model voor één cliënt mag niet worden beschreven als een aanbod van groepsvaardigheidstraining of een volledig DGT-programma zonder bevestiging dat deze onderdelen beschikbaar zijn.
Mindfulness en holistische welzijnsactiviteiten
Mindfulnessvaardigheden kunnen worden opgenomen in een op DGT gebaseerde behandeling wanneer dit aansluit bij het individuele plan.
Ook voeding, beweging, slaap en lichamelijke zorgbehoeften kunnen worden meegenomen. Deze vormen van ondersteuning vervangen geen geïndiceerde behandeling voor depressie.
Ervaringsgerichte therapieën en recreatieve activiteiten
Aanvullende activiteiten moeten worden gekozen op basis van vastgestelde behoeften en bevestigde beschikbaarheid; ze mogen niet als standaardonderdelen van DGT worden beschouwd.
Rustmomenten en passende activiteiten kunnen worden ingepland met het oog op iemands gezondheid en behandelschema.
Luxe faciliteiten
THE BALANCE biedt particuliere residentiële accommodatie op Mallorca en in Zürich. Het verblijf en de praktische afspraken worden individueel bevestigd; de accommodatie toont geen klinische effectiviteit aan.
Elk residentieel programma is gericht op één cliënt. De fysieke omgeving verschilt per locatie en de precieze verblijfsafspraken worden vóór opname bevestigd.
Nazorg en blijvende ondersteuning
Ons luxe behandelcentrum benadrukt het belang van individuele nazorgplannen, die mensen na de behandeling verdere ondersteuning en begeleiding bieden.
Vervolgzorg wordt afgestemd op individuele behoeften en kan een klinische overdracht en voortgezette behandeling omvatten. Specifieke diensten en professionele verantwoordelijkheden moeten worden afgesproken; een naadloze overgang of blijvend herstel kan niet worden gegarandeerd.
Multidisciplinair team en ondersteunend personeel
Relevante psychiatrische, psychologische, medische en ondersteunende professionals worden geselecteerd op basis van vastgestelde behoeften, hun professionele bevoegdheidsgebied en beschikbaarheid, binnen één gecoördineerd behandelplan.
Afspraken over persoonlijke en praktische ondersteuning worden individueel gemaakt. Residentiële ondersteuning houdt geen doorlopende bewaking of personeelsbezetting op ziekenhuisniveau in; acute medische of psychiatrische behoeften kunnen externe specialistische zorg of ziekenhuiszorg vereisen.
