‘Alcoholmisbruik’ en ‘alcoholisme’ worden nog steeds in alledaagse gesprekken gebruikt, maar vormen geen betrouwbare basis om mensen in twee afzonderlijke groepen in te delen of hun behandeling te bepalen. In de huidige Amerikaanse diagnostische praktijk wordt de term stoornis in alcoholgebruik (alcohol use disorder, AUD) gebruikt. De ernst wordt bepaald aan de hand van het patroon van symptomen. Schadelijk alcoholgebruik kan ook voorkomen zonder een AUD-diagnose.
De begrippen begrijpen
Alcoholmisbruik beschrijft drinken op een manier die schade kan veroorzaken, zoals onder invloed gaan autorijden of drinken ondanks een wisselwerking met een geneesmiddel. ‘Alcoholisme’ is een informele term die vaak wordt gebruikt voor alcoholverslaving of ernstigere problemen. De uitleg van het NIAAA over AUD brengt aandoeningen die voorheen als alcoholmisbruik en alcoholafhankelijkheid werden beschreven samen in één diagnostisch kader.
| Begrip | Wat het kan beschrijven |
|---|---|
| Alcoholmisbruik | Een gebruikspatroon, hoeveelheid of situatie die risico’s of schade met zich meebrengt; dit betekent niet automatisch dat er sprake is van een stoornis. |
| Stoornis in alcoholgebruik | Een klinische diagnose waarbij sprake is van een patroon van verminderde controle, gevolgen en andere symptomen. De ernst kan licht, matig of ernstig zijn. |
| Lichamelijke afhankelijkheid | Aanpassing aan herhaalde blootstelling aan alcohol, met mogelijke ontwenningsverschijnselen wanneer iemand minder drinkt of stopt. Dit is van invloed op de begeleiding die bij het stoppen nodig is. |
Dit onderscheid is nuttig bij de beoordeling, maar het gaat niet om vaste stadia die iedereen doorloopt. Iemand kan een ernstige vergiftiging of ernstig letsel oplopen zonder lichamelijk afhankelijk te zijn. Iemand met AUD kan verantwoordelijkheden op het werk of binnen het gezin blijven vervullen en toch hulp nodig hebben.
Waar een beoordeling naar kijkt
Een gekwalificeerde zorgprofessional vraagt naar drinkpatronen, pogingen om te minderen, hunkering naar alcohol, gezondheid en gevolgen in het dagelijks leven. Binnen het DSM-5-kader wordt de ernst van AUD bepaald door het aantal diagnostische criteria waaraan iemand gedurende een periode van twaalf maanden voldoet. Voor een diagnose is een klinische beoordeling nodig; de diagnose kan niet worden vastgesteld op basis van alleen het aantal gedronken glazen of een online checklist.
- Meer of langer drinken dan de bedoeling was.
- Herhaaldelijk moeite hebben om te minderen of het gebruik onder controle te houden.
- Veel tijd besteden aan drinken of het herstellen daarvan.
- Doorgaan ondanks lichamelijke, psychische of relatieproblemen.
- Belangrijke activiteiten opgeven of drinken in gevaarlijke situaties.
- Tolerantie of ontwenningsverschijnselen, beoordeeld binnen de bredere klinische context.
U kunt ook advies vragen als slechts één van deze punten op u van toepassing is. U hoeft niet te wachten tot er sprake is van afhankelijkheid, baanverlies of een crisis. Risico’s en symptomen kunnen veranderen, en vroege ondersteuning kan verdere schade helpen voorkomen.
Hoe een behandeling wordt gekozen
De zorg moet aansluiten bij iemands medische behoeften, doelen, voorkeuren en beschikbare ondersteuning. Deze kan bestaan uit kortdurend advies, een gestructureerde psychologische behandeling, medicatie, zelfhulpgroepen of specialistische zorg. Zorg in de eigen omgeving en ambulante behandeling kunnen voor veel mensen geschikt zijn. Residentiële behandeling of ziekenhuiszorg wordt overwogen wanneer de risico’s en zorgbehoeften dit rechtvaardigen.
Begeleiding van de ontwenning is nodig wanneer bij de beoordeling een risico daarop wordt vastgesteld, niet omdat iemand een bepaalde benaming gebruikt. Alcoholontwenning kan epileptische aanvallen of een delier veroorzaken. Als u mogelijk lichamelijk afhankelijk bent, vraag dan medisch advies voordat u abrupt stopt of uw alcoholgebruik sterk vermindert. Verwardheid, hallucinaties of een epileptische aanval tijdens de ontwenning vereisen spoedeisende medische hulp.
Voortgezette ondersteuning na de ontwenning kan zich richten op drinkpatronen, psychische gezondheid, relaties en praktische behoeften. Geen enkele therapie garandeert genezing, en opnieuw gaan drinken is een reden om het behandelplan te herzien. Behandeling kan nog steeds helpen als eerdere pogingen moeizaam zijn verlopen.
Gezondheidsrisico’s hangen niet af van een benaming
Alcohol kan bijdragen aan letsel, vergiftiging, leverziekten, hart- en vaatproblemen en verschillende vormen van kanker. Sommige risico’s nemen al toe bij lagere hoeveelheden alcohol. Het ontbreken van een AUD-diagnose maakt een bepaald drinkpatroon niet onschadelijk. Minder drinken vermindert doorgaans de blootstelling, maar persoonlijke omstandigheden, zoals zwangerschap of wisselwerkingen met geneesmiddelen, kunnen het vermijden van alcohol extra belangrijk maken.
