Stel u voor: het is na middernacht en u ligt in bed naar adem te happen. U vraagt zich af waarom dit gebeurt. Is er lichamelijk iets mis? Is het slechts een nare droom? Of heeft u last van angst? Zonder aanwijsbare reden voelt u de klachten alleen maar erger worden.
Kortademigheid kan wijzen op allerlei lichamelijke aandoeningen, maar angst is ook een mogelijke oorzaak. Maar hoe weet u of kortademigheid door angst komt of door iets anders? Op basis van alleen de symptomen kan de oorzaak niet worden vastgesteld. Bel het lokale alarmnummer bij ernstige ademhalingsproblemen, niet normaal kunnen spreken, een zwaar gevoel op de borst, blauwe of grijze lippen of plotselinge verwardheid. Nieuwe, aanhoudende of toenemende kortademigheid moet medisch worden beoordeeld.
Wanneer iemand angstig is, kan diegene onrustig en prikkelbaar worden en zich nergens op kunnen concentreren. In sommige gevallen kan angst lijken op een paniekaanval, met symptomen zoals zweten, pijn op de borst, een verhoogde hartslag en het misschien wel meest beangstigende symptoom: kortademigheid.
Zowel angst als paniek hangen sterk samen met vrees. Ze kunnen snel verschillende lichamelijke en gedragsmatige veranderingen teweegbrengen om iemand voor te bereiden op het afweren van een vermeende dreiging. Het menselijk brein is erop ingesteld om op angstaanjagende of gevaarlijke situaties te reageren door de vecht-of-vluchtreactie te activeren. Als onderdeel van deze reactie gaat het hart sneller kloppen om meer bloed naar de organen te pompen en gaan de longen sneller werken om de spieren van meer zuurstof te voorzien. Door dat laatste heeft iemand die angst ervaart vaak moeite om op adem te komen.
Wanneer iemand met dit symptoom naar een arts gaat, kan de arts eerst alle lichamelijke oorzaken proberen uit te sluiten, zoals hartproblemen of astma. Na onderzoek kan angst als mogelijke oorzaak worden overwogen. Een onderzoek zonder duidelijke uitkomst bewijst echter niet dat angst de enige oorzaak is; aanhoudende of veranderende klachten moeten opnieuw worden beoordeeld.
Wanneer iemand die angstig is kortademig wordt, kan het lastig zijn om te bepalen of dit door angst of een ander gezondheidsprobleem komt. De oorzaak achterhalen kan extra moeilijk zijn als het symptoom zo ernstig is dat het de kwaliteit van leven aantast.
Kortademigheid komt voor bij mensen met angst, maar niet iedereen met een angststoornis heeft dit symptoom. Naast kortademigheid kunnen ook andere angstsymptomen optreden, maar daarmee kan een lichamelijke oorzaak niet worden uitgesloten. Het gaat onder meer om:
- Verhoogde hartslag
- Zweten
- Duizeligheid
- Droge mond
- Misselijkheid
- Zweten
- Koude rillingen
- Verhoogde spierspanning
- Beven of trillen
- Pijn op de borst
- Overmatige nervositeit
- Prikkelbaarheid of frustratie
- Een gevoel te stikken
- Verwardheid
- Concentratieproblemen
- Beangstigende herinneringen, beelden of gedachten
- Gejaagdheid
- Angst om de controle te verliezen
- Moeite met spreken
De meeste artsen stellen een angststoornis vast aan de hand van de criteria in de vijfde editie van de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. Hoewel kortademigheid niet tot deze criteria behoort, kan het wel bij angst optreden. Deze symptomen kunnen ook bij lichamelijke aandoeningen voorkomen; alleen een passende klinische beoordeling kan vaststellen of angst een rol speelt.
Houd er daarom rekening mee dat u zich nog steeds door een arts moet laten onderzoeken om de oorzaak definitief vast te stellen en andere mogelijkheden uit te sluiten. Sommige mogelijke oorzaken van kortademigheid naast angst, zoals astma, kunnen levensbedreigend zijn. Wacht daarom niet met hulp zoeken en neem contact op met een arts. Alleen een arts kan u helpen bepalen of uw kortademigheid door angstige gedachten of een andere aandoening komt.
De beste manier om kortademigheid door angst aan te pakken, is contact opnemen met een professional in de geestelijke gezondheidszorg. Die kan u helpen uw hoge angstniveau te verminderen met medicatie, therapie en adviezen voor zelfzorg.
Medicatie
Na onderzoek naar de oorzaak van de kortademigheid en het vaststellen van een angststoornis kan een arts soms voor korte tijd medicatie voorschrijven, zoals een benzodiazepine. Deze middelen kunnen de ademhaling onderdrukken en mogen niet worden gebruikt om nieuwe of onverklaarde kortademigheid zelf te behandelen of om een spoedbeoordeling uit te stellen.
Bedenk echter dat deze medicijnen ook bijwerkingen kunnen hebben en tot lichamelijke afhankelijkheid kunnen leiden. Bovendien kan de combinatie met alcohol of andere middelen complicaties veroorzaken, zoals een overdosis. Het is daarom essentieel dat u bij het gebruik de instructies van de arts opvolgt.
Als alternatief kan een psychiater selectieve serotonineheropnameremmers (SSRI’s) voorstellen als een veiligere groep antidepressiva om angstsymptomen te behandelen.
Cognitieve gedragstherapie
Cognitieve gedragstherapie, of CGT, kan vooral mensen met angst helpen. Deze therapie helpt mensen om anders te denken over en te reageren op bepaalde situaties, met name situaties die angst oproepen. CGT kan veel mensen helpen inzien dat hun angst op een vals alarm berust en hen stimuleren om met deze prikkels om te gaan in plaats van ze te vermijden.
Psychodynamische psychotherapie
Psychodynamische psychotherapie is een effectieve behandeling voor angstsymptomen en richt zich op de rol van relationele en persoonlijke conflicten en hun verband met angst. De relatie tussen patiënt en therapeut wordt benut voor zelfreflectie, het aanleren van nieuw gedrag en het accepteren van ingewikkelde gevoelens.
Diep ademhalen
Er zijn voldoende aanwijzingen dat diep ademhalen kan bijdragen aan het verminderen van angst en bijbehorende symptomen, waaronder kortademigheid. Diep ademhalen stimuleert de nervus vagus, die op zijn beurt het parasympathische zenuwstelsel activeert. Het parasympathische zenuwstelsel werkt tegengesteld aan de vecht-of-vluchtreactie en brengt ontspanning en rust in het lichaam.
Volg onderstaande stappen om diep ademhalen te oefenen:
- Ga rechtop zitten met uw rug tegen een muur of ga op de grond liggen
- Sluit uw ogen om uw lichaam te ontspannen, ontspan uw kaken en voorhoofd en laat uw schouders zakken
- Leg uw rechterhand op uw onderbuik en uw linkerhand op uw hart
- Stel u voor dat er onder uw rechterhand een ballon zit die u probeert te vullen. Adem diep in door uw neus, houd uw adem vast terwijl u in gedachten tot vier telt en adem vervolgens langzaam uit terwijl u verder telt tot acht
- Herhaal bovenstaande stappen een paar keer
Grondingsoefeningen
Bij veel mensen ontstaat kortademigheid door een spiraal van angstige of irrationele gedachten. Als dat bij u het geval is, kunt u grondingsoefeningen proberen. Bij een herkenbare angstepisode die medisch is beoordeeld, kan gronden helpen. Als u het gevoel heeft niet te kunnen ademen, zoek dan met spoed hulp in plaats van te proberen het weg te wandelen. Ook als het tijdens een angstaanval niet lukt om naar buiten te gaan, kunt u deze techniek binnen toepassen met de volgende stappen:
- Bekijk vijf dingen die u kunt zien
- Benoem vier dingen die u kunt aanraken
- Merk drie dingen op die u kunt horen
- Besteed aandacht aan twee dingen die u kunt ruiken
- Concentreer u op één ding dat u kunt proeven
Temperatuurverandering
Probeer uw zenuwstelsel bij kortademigheid niet een schok te geven of te resetten met een koude douche of door uw gezicht in ijswater onder te dompelen. Probeer bij een herkenbare, medisch beoordeelde angstepisode in plaats daarvan rustige grondingsoefeningen en een comfortabele, ongedwongen ademhaling.
Progressieve spierontspanning
Onderzoek heeft de werkzaamheid van progressieve spierontspanning aangetoond, vooral wanneer u door angst het gevoel heeft niet voldoende te kunnen ademhalen. Bij deze techniek spant u bepaalde lichaamsdelen aan, houdt u die spanning maximaal vijf ademhalingen vast en laat u vervolgens los.
Een tip: begin bij de onderste helft van uw lichaam en werk langzaam omhoog in deze volgorde: voeten, benen, billen, buik, armen en handen, schouders en nek, en gezicht.
Lichaamsbeweging
Regelmatig bewegen kan helpen om angst te verminderen nadat de oorzaak van de kortademigheid is onderzocht. Stop bij onverklaarde of toenemende kortademigheid met inspanning en vraag medisch advies. Wanneer u zich goed voelt en een behandelaar het passend vindt, zijn mogelijke activiteiten:
- Spreidsprongen
- Touwtjespringen
- Yoga
Kies een activiteit en intensiteit die passen bij uw gezondheid en conditie. Gebruik intensieve lichaamsbeweging niet als behandeling voor een episode van onverklaarde kortademigheid.
Als er veel speelt in uw leven, schuift u zelfhulptechnieken gemakkelijk terzijde totdat u midden in een crisis zit. Maar net als bij een noodplan komt u moeilijke momenten gemakkelijker door als u uw manieren om ermee om te gaan al een paar keer heeft geoefend.
Overweeg de volgende technieken te leren en te oefenen om kortademigheid door onbeheersbare angst te voorkomen:
Meditatie
Meditatie helpt u afstand te nemen van gedachten die angst oproepen en uw aandacht op het huidige moment te richten. Overweeg om, als dat mogelijk is, iedere ochtend op een rustige plek in uw verblijf enige tijd uw gedachten te observeren om uw angstsymptomen beter te beheersen.
Een dagboek bijhouden
Bij de meeste mensen is angst een signaal dat er iets in hun leven moet worden aangepast. Schrijven over angstige gevoelens en gedachten kan helpen om te ontdekken waar het probleem ligt en dit aan te pakken.
Sociale media beperken
Onderzoek wijst erop dat dagelijks tot twee uur naar nieuws over COVID-19 kijken aanzienlijk kan bijdragen aan angst, stress en depressie. Ook te veel tijd doorbrengen op andere sociale media kan aan deze problemen bijdragen. Als u het gevoel heeft dat overmatig gebruik van sociale media bijdraagt aan veel angst en de daaruit voortkomende kortademigheid, overweeg het gebruik dan te beperken. Dat kan bijvoorbeeld door telkens wanneer u begint te scrollen een timer op 30 minuten te zetten. Zodra de timer afgaat, stopt u met wat u doet en gaat u iets anders doen.
Aanpassingen in uw leefstijl
U kunt veel kleine veranderingen in uw dagelijks leven aanbrengen om meer ontspanning, rust en plezier te ervaren. Denk aan:
- Iedere nacht 6 tot 8 uur slapen
- Tijd doorbrengen met dierbaren
- Minstens vijf keer per week sporten
- Tijd besteden aan hobby’s die u het leukst vindt
- Een voedingspatroon volgen dat rijk is aan voedingsstoffen


