Vroegtijdige zaadlozing (PE) kan samenhangen met angst. Angst kan bijdragen aan PE, en PE kan ook angst veroorzaken. Angst is niet de enige mogelijke verklaring voor eerder klaarkomen dan gewenst.
Angst kan bijdragen aan PE, maar de hier aangehaalde bronnen stellen niet vast welk aandeel van de mannen met PE een angststoornis heeft. Prestatiedruk, angst om een partner teleur te stellen en overmatig piekeren kunnen voor sommige mensen relevant zijn [2].
THE BALANCE biedt individuele beoordeling en behandelplanning voor psychische klachten, waaronder angst. Aanhoudende PE vraagt ook om een medische beoordeling of een beoordeling op het gebied van seksuele gezondheid; een particuliere residentiële setting betekent niet automatisch dat er specialistische PE-zorg wordt geboden of dat seksuele prestaties verbeteren.
Af en toe eerder klaarkomen dan gewenst komt vaak voor en wijst niet noodzakelijk op een stoornis. Bij PE is er sprake van een aanhoudend of terugkerend patroon van vroege zaadlozing, moeite om de zaadlozing uit te stellen en daarmee samenhangende lijdensdruk. PE kan levenslang aanwezig zijn of ontstaan nadat de controle eerder bevredigend was. Angst kan een rol spelen, maar ook de lichamelijke gezondheid, erectieproblemen en relationele factoren moeten worden meegewogen [1–3].
Hoe angst kan samenhangen met vroegtijdige zaadlozing
Angst en PE kunnen elkaar versterken. De volgende ervaringen kunnen samengaan met angst, maar zijn niet bij iedereen bewezen verklaringen voor PE:
Piekeren en prestatiedruk: Zorgen over seksuele prestaties kunnen de stress tijdens seks verhogen en bij sommige mensen bijdragen aan PE. Vroege zaadlozing kan op zichzelf ook de faalangst vergroten.
Verhoogde spierspanning: Angst kan gepaard gaan met spierspanning, maar spanning alleen maakt de oorzaak van vroege zaadlozing niet duidelijk. Bij bekkenbodemklachten kan een beoordeling nodig zijn, in plaats van automatisch spierversterkende oefeningen te doen.
Verhoogde activiteit van het zenuwstelsel: Angst kan een vecht-of-vluchtreactie oproepen. De precieze bijdrage daarvan aan PE verschilt, en activering van het zenuwstelsel is geen diagnostische test voor angstgerelateerde PE.
Afgeleid zijn: Zorgen en negatieve gedachten kunnen het moeilijker maken om van seksuele activiteit te genieten. Op zichzelf verklaren ze niet waarom de zaadlozing vroeg optreedt.
Gevoeligheid voor sensuele prikkels: Gevoeligheid en opwinding verschillen per persoon. De aangehaalde patiënteninformatie toont niet aan dat angst de gevoeligheid van de geslachtsdelen verhoogt of dat dit PE veroorzaakt [1].
Wanneer angst mogelijk een rol speelt
Het kan zinvol zijn deze ervaringen met een behandelaar te bespreken, maar hiermee kan geen PE worden vastgesteld of een oorzaak worden aangewezen. Laat u medisch beoordelen als vroege zaadlozing aanhoudt, lijdensdruk veroorzaakt of recent is ontstaan, vooral als er ook sprake is van erectieproblemen, pijn of plasklachten.
Snelle hartslag: Een snellere hartslag kan een normale reactie op seksuele activiteit zijn en toont geen angstgerelateerde PE aan.
Overmatig piekeren: Als u zich overmatig zorgen maakt over uw seksuele prestaties, kan dit met angst samenhangen.
Moeite met ontspannen: Als u tijdens seks moeite hebt om te ontspannen en van het moment te genieten, kan angst een rol spelen.
Terugkerende negatieve gedachten: Herhaalde negatieve gedachten over uw seksuele vermogens kunnen wijzen op lijdensdruk of seksuele faalangst, maar stellen de oorzaak van PE niet vast.
Eerdere angstklachten: Een voorgeschiedenis met angst is relevant voor de beoordeling, maar bewijst niet dat angst uw PE veroorzaakt [2].
Verhogen stress en angst het libido?
Angst en stress kunnen seksuele prestaties negatief beïnvloeden, maar hun invloed op het libido kan per persoon verschillen. Dat kan er als volgt uitzien:
Verhoogd libido: Het libido verschilt tussen mensen en verandert in de loop van de tijd. De hier aangehaalde bronnen tonen niet aan dat cortisol het libido verhoogt of dat meer verlangen angstgerelateerde PE verklaart.
Verminderd libido: Stress kan bijdragen aan seksuele problemen, maar veranderingen in verlangen en controle over de zaadlozing zijn verschillende klachten. Chronische stress kan samengaan met minder seksueel verlangen. Een laag libido en PE kunnen afzonderlijk of samen voorkomen; geen van beide toont een hormonale oorzaak aan [3].
Wie krijgt vroegtijdige zaadlozing door angst?
PE kan op elke leeftijd voorkomen. De volgende omstandigheden kunnen relevant zijn voor de beoordeling, maar voorspellen niet betrouwbaar wie PE door angst zal ontwikkelen:
Jongere mannen: Jongere mannen kunnen zich zorgen maken over hun seksuele prestaties, maar leeftijd of onervarenheid alleen toont niet aan dat angst de oorzaak van PE is.
Mannen met angststoornissen: Angststoornissen kunnen naast PE voorkomen. Bij de beoordeling moeten beide klachten worden meegenomen, zonder aan te nemen dat de ene de andere veroorzaakt.
Relatiestress: Mannen die relatieproblemen hebben of een relatiebreuk doormaken, kunnen door de emotionele onrust angstgerelateerde PE ontwikkelen.
Beroepen met veel stress: Werkgerelateerde stress kan relevant zijn voor het welzijn, maar de aangehaalde bron toont geen hoger risico op angstgerelateerde PE aan bij specifieke beroepen [2].
Hoe vaak komt angstgerelateerde vroegtijdige zaadlozing voor?
Angst kan naast PE voorkomen, maar daarmee staat niet vast hoe vaak angst de oorzaak is.
Onderzoeken gebruiken verschillende definities en onderzoeksgroepen, en een verband tussen angst en PE toont geen oorzakelijk verband aan.
De aangehaalde patiënteninformatie geeft geen geverifieerde schatting van het aandeel mannen met PE dat een onderliggende angststoornis heeft [1].
PE is een veelvoorkomende seksuele stoornis die met angst samenhangt, maar niet de enige. Angst kan ook bijdragen aan verschillende andere seksuele stoornissen, zowel bij mannen als bij vrouwen.
Hieronder staan enkele seksuele problemen die naast angst kunnen voorkomen. Ze kunnen ook lichamelijke, medicatiegerelateerde of andere oorzaken hebben; aanhoudende klachten vragen om een beoordeling en mogen niet alleen aan angst worden toegeschreven:
Erectiestoornis (ED): Angst kan leiden tot seksuele faalangst, waardoor mannen moeilijk een erectie kunnen krijgen of behouden. Zorgen over seksuele prestaties of de angst een partner niet te kunnen bevredigen, kunnen stress en angst oproepen, die op hun beurt het krijgen en behouden van een erectie kunnen bemoeilijken.
Stoornis met verminderd seksueel verlangen (HSDD): HSDD wordt gekenmerkt door een aanhoudend gebrek aan seksueel verlangen, dat lijdensdruk of relatieproblemen veroorzaakt. Angst kan het libido verminderen, waardoor het moeilijk kan zijn om seksueel opgewonden te raken of belangstelling voor seksuele activiteiten te voelen.
Vaginisme: Vaginisme is een aandoening waarbij de spieren rond de vagina onwillekeurig samentrekken, waardoor penetratie pijnlijk of onmogelijk wordt. Angst en vrees voor pijn of ongemak tijdens seks kunnen vaginisme uitlokken. De angst kan ervoor zorgen dat de bekkenbodemspieren zich onwillekeurig aanspannen.
Orgasmestoornis: Bij een orgasmestoornis is het moeilijk een orgasme te bereiken, ook bij voldoende seksuele stimulatie. Angst kan het onmogelijk maken om te ontspannen en volledig van seksuele activiteit te genieten, waardoor een orgasme bereiken moeilijk wordt.
Dyspareunie: Dyspareunie betekent pijn bij geslachtsgemeenschap. Angst en spierspanning kunnen een rol spelen, maar ook infecties, hormonale veranderingen en andere lichamelijke aandoeningen moeten worden meegewogen. Regelmatige of ernstige pijn moet door een zorgprofessional worden beoordeeld.
Seksuele faalangst: Seksuele faalangst is een bredere term voor angst rond seksuele prestaties in het algemeen, niet beperkt tot een specifieke stoornis. Angst kan onzekerheid en vrees om seksueel tekort te schieten oproepen, wat leidt tot faalangst die de algehele seksuele tevredenheid beïnvloedt.
Anorgasmie: Anorgasmie is het onvermogen een orgasme te bereiken, ondanks voldoende seksuele opwinding en stimulatie. Angst kan het vermogen om tijdens seksuele activiteit volledig te ontspannen en los te laten verstoren, waardoor een orgasme bereiken moeilijk wordt.
Omgaan met PE en angst kan moeilijk zijn. De volgende strategieën kunnen helpen bij angst of prestatiedruk, maar hun effecten op PE verschillen en ze vervangen geen beoordeling.
Sommige van deze oefeningen worden ook gebruikt in psychoseksuele therapie. Bij geneesmiddelen, waaronder verdovende crèmes, moeten de gebruiksaanwijzing, geschiktheid en bijwerkingen afzonderlijk worden afgewogen.
Ontspanningstechnieken
Een van de belangrijkste strategieën om met angstgerelateerde vroegtijdige zaadlozing om te gaan, is leren uw lichaam én geest te ontspannen. Dat kan als volgt:
Diep ademhalen: Oefen met diep ademhalen om tot rust te komen. Langzame, diepe ademhalingen kunnen angst en de mate van opwinding tijdens seks helpen verminderen.
Progressieve spierontspanning: Bij deze techniek spant u verschillende spiergroepen in uw lichaam aan en ontspant u ze vervolgens. Dit kan algemene spanning en angst helpen verminderen.
Visualisatie: U een prettige situatie zonder druk voorstellen, kan sommige mensen helpen ontspannen. Visualisatie op zichzelf is geen bewezen behandeling voor PE.
Mindfulness en meditatie
Mindfulness en meditatie kunnen sommige mensen helpen om met lijdensdruk om te gaan. Het bewijs voor hun zelfstandige effecten op de controle over de zaadlozing is beperkt, en gunstige effecten mogen niet worden gegarandeerd.
U kunt ze als volgt opnemen in uw aanpak:
Bewust ademhalen: Richt uw aandacht tijdens seks op uw ademhaling. Dit kan u helpen in het hier en nu te blijven en angst te verminderen.
Bodyscanmeditatie: Ga uw lichaam na op plekken met spanning en laat die spanning tijdens seksuele activiteit bewust los.
Blijf in het moment: Probeer, als dat prettig voelt, uw aandacht te richten op aangename gewaarwordingen in plaats van uw prestaties te beoordelen. Dit is een optionele oefening om met klachten om te gaan, geen bewezen op zichzelf staande behandeling voor PE.
Communicatie met uw partner
Open en eerlijke communicatie met uw partner is cruciaal bij het omgaan met angstgerelateerde PE.
U kunt dit als volgt aanpakken:
Bespreek uw gevoelens: Praat met uw partner over uw angst en de invloed daarvan op uw seksuele prestaties. Uw zorgen delen kan de druk die u ervaart verminderen.
Hanteer realistische verwachtingen: Hanteer realistische verwachtingen voor uzelf en uw partner. Besef dat af en toe eerder klaarkomen dan gewenst vaak voorkomt, niet noodzakelijk op een stoornis wijst en niet uw hele seksuele relatie bepaalt.
Ontdek samen: Experimenteer met verschillende seksuele activiteiten die niet alleen op penetratie gericht zijn. Dit kan prestatiedruk verminderen en u beiden helpen meer van intimiteit te genieten [2].
Sensate focus
Bij sensate focus worden aanrakingen met wederzijdse instemming en zonder druk gebruikt om gewaarwordingen te verkennen, zonder prestatiedoel. Dit kan onderdeel zijn van psychoseksuele therapie, maar betere controle over de zaadlozing is niet gegarandeerd:
Aanrakingen verkennen: Doe samen met uw partner aanraakoefeningen waarbij u elkaars lichaam verkent zonder geslachtsgemeenschap als doel. Dit kan angst helpen verminderen en lichamelijke intimiteit prettiger maken.
Geleidelijk opbouwen: Ga alleen over op andere activiteiten als beide partners zich daar prettig bij voelen en dat willen. Er is geen verplichting om naar penetratie toe te werken; een psychoseksueel therapeut kan helpen de oefeningen op u af te stemmen.
Zelfhulptechnieken
Er zijn verschillende zelfhulpstrategieën die u kunt gebruiken om met angstgerelateerde PE om te gaan:
Kegeloefeningen: Bekkenbodemoefeningen kunnen sommige mensen helpen, maar spierversterking is niet voor iedereen geschikt. Zijn de spieren overactief, pijnlijk of moeilijk te ontspannen, laat u dan beoordelen door een gekwalificeerde bekkenfysiotherapeut; mogelijk moeten ontspanning en coördinatie eerst aandacht krijgen voordat spierversterking aan de orde is.
Oefenen met masturbatie: Masturberen vóór seksuele activiteit kan helpen de zaadlozing tijdens geslachtsgemeenschap uit te stellen, omdat u mogelijk meer tijd nodig hebt om klaar te komen.
Condooms of verdovende crèmes: Een condoom kan de gevoeligheid verminderen. Vraag voordat u een verdovende crème of spray gebruikt aan een apotheker of behandelaar of deze geschikt is, en volg de productspecifieke voorzorgsmaatregelen die hieronder bij Plaatselijk verdovende middelen worden beschreven.
Oefening en geduld: Besef dat het tijd kan kosten om angstgerelateerde PE te overwinnen. Heb geduld met uzelf en blijf oefenen met technieken die voor u werken [1].
Leefstijlveranderingen
Gezonde gewoonten kunnen het algemene welzijn en het omgaan met angst ondersteunen, maar mogen niet worden gepresenteerd als bewezen behandelingen voor PE:
Gezonde voeding: Evenwichtig eten en voldoende drinken kunnen een positieve invloed hebben op uw algehele seksuele gezondheid en welzijn.
Regelmatig bewegen: Regelmatige lichaamsbeweging kan helpen bij stress en de algemene gezondheid ondersteunen; meer seksueel uithoudingsvermogen of betere controle over de zaadlozing is niet gegarandeerd.
Voldoende slaap: Zorg voor voldoende slaap, omdat slaaptekort angst kan verergeren en seksuele prestaties kan beïnvloeden.
Cafeïne, roken en alcohol: Minder cafeïne gebruiken en ondersteuning zoeken om te stoppen met roken kunnen helpen bij angst. Alcohol is een dempend middel, geen stimulerend middel, en mag niet worden gebruikt om angst of PE te beheersen. Als u mogelijk alcoholafhankelijk bent, vraag dan medisch advies voordat u abrupt stopt.
Verdiep u in de klachten
Inzicht in de onderliggende oorzaken van uw angstgerelateerde PE kan u meer grip geven. Kennis kan helpen de situatie beter te hanteren en angst te verminderen:
Lees over angst en PE: Verdiep u in angst en het verband met PE. Deze kennis kan de klachten begrijpelijker maken en het aanpakken ervan vergemakkelijken.
Vraag professioneel advies: Raadpleeg een arts of behandelaar op het gebied van seksuele gezondheid als PE aanhoudt, lijdensdruk veroorzaakt of ontstaat nadat de controle eerder bevredigend was. Bij de beoordeling kunnen lichamelijke gezondheid, erectieproblemen, medicatie en psychologische of relationele factoren worden meegenomen, met waar passend een verwijzing voor psychoseksuele therapie [3].
Angst kan bijdragen aan PE, maar behandeling hoort te volgen op een beoordeling van psychologische, relationele en lichamelijke factoren. De mogelijkheden kunnen worden besproken op basis van uw klachten, voorkeuren en gezondheid.
Hieronder bespreken we de verschillende therapieën en geneesmiddelen die kunnen helpen bij vroegtijdige zaadlozing die samenhangt met angst.
Psychologische therapieën
Psychologische en psychoseksuele therapieën kunnen helpen bij angst, lijdensdruk en relationele zorgen die met PE samenhangen. Het bewijs voor effecten op de controle over de zaadlozing verschilt per aanpak en onderzoek. Mogelijke opties zijn:
Cognitieve gedragstherapie (CGT): CGT is een gestructureerde therapie die zich richt op niet-helpende gedachten en gedrag, en is een bewezen behandeling voor verschillende angststoornissen. Bij de zorg voor PE kunnen cognitieve en gedragsmatige strategieën zich richten op prestatiedruk, maar betere controle over de zaadlozing is niet gegarandeerd.
Sekstherapie: Sekstherapeuten zijn gespecialiseerd in het behandelen van seksuele problemen, waaronder vroegtijdige zaadlozing. Ze bieden begeleiding en strategieën om seksuele prestaties te verbeteren en met angst om te gaan.
Op mindfulness gebaseerde therapieën: Mindfulness kan worden overwogen als aanvulling bij lijdensdruk en voor de aandacht tijdens seksuele activiteit. Kleinschalige onderzoeken tonen niet aan dat MBCT of MBSR betrouwbaar effectieve, op zichzelf staande behandelingen voor PE zijn.
Gedragstechnieken
Gedragstechnieken omvatten specifieke oefeningen en werkwijzen om de controle over de zaadlozing te verbeteren. Deze technieken worden vaak gecombineerd met psychologische therapieën en kunnen bestaan uit:
De stop-starttechniek: Bij deze techniek stopt u de seksuele activiteit wanneer u voelt dat u bijna klaarkomt, en laat u de opwinding afnemen voordat u verdergaat. Na verloop van tijd kan dit helpen de zaadlozing uit te stellen.
De knijptechniek: Stop de stimulatie voordat de zaadlozing onvermijdelijk voelt en knijp zachtjes in de eikel, niet in de basis van de penis. Laat de druk los en laat de opwinding afnemen voordat u verdergaat. Een psychoseksueel behandelaar kan de techniek voordoen; stop als deze pijn veroorzaakt.
Edging: Edging is het bewust uitstellen van het orgasme tijdens masturbatie. Dit kan u helpen uw mate van opwinding beter te herkennen en de controle tijdens seks te verbeteren.
Medicatie
Een behandelaar kan na beoordeling geneesmiddelen voor PE overwegen. De gebruiksschema’s verschillen: sommige middelen worden dagelijks ingenomen en andere vóór seks. Keuze, dosering, wisselwerkingen en vervolgcontroles vereisen begeleiding door de voorschrijver.
Selectieve serotonineheropnameremmers (SSRI’s): Sertraline en paroxetine kunnen de zaadlozing vertragen en worden vaak off-label voorgeschreven voor dagelijks gebruik bij PE; incidenteel gebruik is niet uitwisselbaar met dagelijkse behandeling. De voordelen moeten worden afgewogen tegen bijwerkingen, waaronder misselijkheid en seksuele problemen. Dapoxetine is een korter werkende SSRI die in het Verenigd Koninkrijk is toegelaten voor behandeling van PE naar behoefte; beschikbaarheid en toelating verschillen per land. Het is niet voor iedereen geschikt en kan wisselwerkingen hebben met andere geneesmiddelen. Start, combineer, wijzig of stop antidepressiva niet zonder advies van de voorschrijver.
Plaatselijk verdovende middelen: Crèmes of sprays met stoffen zoals lidocaïne of prilocaïne kunnen de gevoeligheid van de penis verminderen en de zaadlozing vertragen. Ze kunnen ook op een partner worden overgedragen en een verdoofd gevoel veroorzaken. Volg nauwkeurig de productinstructies over het verwijderen vóór contact of het gebruik van een geschikt condoom; samenstellingen en geschiktheid voor gebruik met condooms verschillen. Stop het gebruik als een van beide partners last krijgt van een branderig gevoel, jeuk, huiduitslag of irritatie, en vraag advies als de klachten aanhouden. Vraag een apotheker of behandelaar naar de geschiktheid, in plaats van een huidverdovend product te gebruiken dat niet voor dit doel bedoeld is.
Combinatiebehandelingen
Psychoseksuele of gedragsgerichte zorg kan waar passend worden gecombineerd met medicatie. Bespreek de mogelijke voordelen, belasting en bijwerkingen met uw behandelaar, in plaats van aan te nemen dat een combinatiebehandeling voor iedereen het beste is.
Particuliere behandelsettings en passende zorg
THE BALANCE beschrijft particuliere residentiële behandeling voor psychische klachten op Mallorca en in Zürich en een door therapeuten begeleide retraite voor psychische gezondheid in Londen. Geschiktheid en de inzet van professionals worden individueel beoordeeld. Deze dienstbeschrijvingen tonen niet aan dat er specialistische PE-behandeling wordt geboden of dat de resultaten beter zijn dan bij ambulante zorg; residentieel verblijf is niet gelijk aan een klinische opname in een ziekenhuis.
Individuele beoordeling: THE BALANCE beschrijft een beoordeling van psychische gezondheid, lichamelijke gezondheid, voorgeschiedenis en actuele behoeften om de geschiktheid en planning te bepalen. PE kan een afzonderlijke medische beoordeling of beoordeling op het gebied van seksuele gezondheid vereisen.
Behandelplannen op maat: De aanbieder beschrijft individuele plannen, waarbij professionals en interventies worden gekozen op basis van de vastgestelde behoeften, locatie en afgesproken reikwijdte van de zorg.
Een besloten en comfortabele omgeving: THE BALANCE beschrijft privéaccommodatie en individuele behandelafspraken. Afspraken over privacy worden vóór opname gemaakt; de accommodatie garandeert geen behandelresultaten en vervangt geen passende medische zorg.
Hoogopgeleide professionals: De aanbieder beschrijft multidisciplinaire zorg die wordt samengesteld rond de vastgestelde behoeften. De beschikbaarheid van een behandelaar met specifieke deskundigheid in PE moet worden bevestigd en mag niet worden verondersteld.
Holistische aanpak: De aanbieder beschrijft waar passend ondersteuning bij voeding, slaap, beweging en stressmanagement. Deze diensten mogen niet worden gepresenteerd als bewijs dat residentiële zorg de behandelresultaten bij PE verbetert.
