Het is normaal om u af en toe zorgen te maken over werk, gezondheid, geld of familie. Een gegeneraliseerde angststoornis (GAS) gaat gepaard met piekeren dat moeilijk te beheersen is en het dagelijks leven belemmert. De intensiteit kan wisselen en stressvolle omstandigheden kunnen de klachten verergeren. Deze moeilijkheden wijzen niet op een gebrek aan wilskracht. NIMH.
Een gegeneraliseerde angststoornis wordt in het Nederlands ook een piekerstoornis genoemd. VGCt.
Behandeling en ondersteuning kunnen helpen. Het behandelplan kan bestaan uit psychologische zorg, medicatie of beide, afhankelijk van iemands behoeften, voorkeuren, gezondheid en reactie op de behandeling in de loop van de tijd. NIMH.
- GAS kan voorkomen bij volwassenen, kinderen en jongeren; bij jongere mensen is een beoordeling nodig die past bij hun leeftijd.
- Depressie, andere angststoornissen en lichamelijke gezondheidsproblemen kunnen naast GAS voorkomen.
- Ondersteuning kan beginnen voordat de klachten ernstig worden. Vraag om een nieuwe beoordeling als de huidige behandeling niet helpt.
Deze punten beschrijven mogelijke patronen en vormen geen test om zelf een diagnose te stellen. NIMH. NHS.
Veelvoorkomende kenmerken zijn moeilijk te beheersen zorgen over meerdere levensgebieden, samen met enkele van de volgende symptomen:
- Rusteloosheid of een opgejaagd gevoel.
- Vermoeidheid en concentratieproblemen.
- Prikkelbaarheid of spierspanning.
- Moeite met inslapen of doorslapen.
Ook maagklachten, duizeligheid, hoofdpijn of hartkloppingen kunnen voorkomen, maar lichamelijke symptomen mogen niet automatisch aan angst worden toegeschreven. NHS.
Bij de beoordeling zijn de duur van de klachten en de invloed op het dagelijks functioneren van belang. Bij GAS is er doorgaans gedurende minstens zes maanden op de meeste dagen sprake van piekeren, maar u hoeft geen zes maanden te wachten om hulp te zoeken. Een symptoomvragenlijst, bloedonderzoek of negatieve screening op middelengebruik kan op zichzelf de diagnose niet vaststellen. NIMH. NICE.
Er is niet één oorzaak bekend. Genetische, biologische, psychologische en omgevingsfactoren kunnen op elkaar inwerken. Een familiaire voorgeschiedenis of stressvolle ervaring kan het risico beïnvloeden, zonder dat daarmee vaststaat dat iemand GAS zal ontwikkelen. Deze invloeden mogen niet worden teruggebracht tot een karakterzwakte of één enkele chemische disbalans. NIMH.
Een behandelaar kan rekening houden met lichamelijke aandoeningen, geneesmiddelen, middelengebruik, slaap en andere psychische problemen die aan angst kunnen bijdragen of erop kunnen lijken. Inzicht in de individuele omstandigheden helpt de zorg vorm te geven. NICE.
Leven met GAS kan veel van u vragen. De zorg hoort u te helpen uw functioneren te herstellen en te werken aan doelen die voor u belangrijk zijn, met ondersteuning en vervolgcontacten die passen bij uw omstandigheden.
Professionele diagnostiek en behandeling zoeken
Begin bij een huisarts of een professional in de geestelijke gezondheidszorg. Beschrijf het patroon van uw zorgen, lichamelijke symptomen, slaap, geneesmiddelen, middelengebruik en de gevolgen voor het dagelijks leven. Lichamelijk of aanvullend onderzoek kan passend zijn als uw voorgeschiedenis op een andere verklaring wijst. Bij de beoordeling moet ook aandacht zijn voor depressie, andere angststoornissen en veiligheidsrisico’s. NICE.
De behandeling voor volwassenen kan stapsgewijs worden opgebouwd, afhankelijk van de zorgbehoefte. Voorlichting, het volgen van de klachten en begeleide zelfhulp kunnen in eerste instantie nuttig zijn. Bij aanhoudende symptomen of aanzienlijke beperkingen zijn cognitieve gedragstherapie (CGT), toegepaste ontspanning of medicatie mogelijke opties. Voorkeuren, te verwachten voordelen, risico’s en toegankelijkheid moeten meewegen in de beslissing. NICE.
Wanneer medicatie passend is voor een volwassene, kan een SSRI of SNRI worden overwogen. Het kan enige tijd duren voordat het effect merkbaar is, en bijwerkingen en wisselwerkingen moeten worden beoordeeld. Benzodiazepinen behoren niet tot de gebruikelijke langdurige behandeling van GAS; de Britse NICE-richtlijn beperkt het gebruik ervan tot kortdurende maatregelen bij een crisis. Bespreek elke wijziging of afbouw van medicatie met de voorschrijver. NICE.
Niet iedereen heeft zowel medicatie als psychotherapie nodig. Het plan kan worden aangepast als het onvoldoende werkt, slecht wordt verdragen of niet meer aansluit bij de behoeften. NHS.
Het kan helpen om tussen afspraken door te oefenen met afgesproken strategieën, maar aanhoudende symptomen betekenen niet dat u persoonlijk tekortschiet. Vertel uw behandelaar wat lastig toe te passen is in het dagelijks leven en spreek af hoe u de voortgang evalueert. Ondersteuning, aanpassingen in de behandeling of verdere diagnostiek kunnen nodig zijn.
Omgaan met piekeren
CGT helpt mensen denk- en gedragspatronen te onderzoeken die angst in stand houden. Het is geen opdracht om positief te denken of echte problemen weg te wuiven. Werk samen met de therapeut aan concrete zorgen, vermijdingsgedrag en praktische doelen. NIMH.
Een angstige voorspelling kan bijvoorbeeld worden onderzocht door te vragen wat ervoor pleit, wat onzeker blijft en wat een haalbare volgende stap zou kunnen zijn. Het doel is een evenwichtigere reactie, niet de zekerheid dat er niets moeilijks zal gebeuren.
Vaardigheden vragen oefening en de vooruitgang verschilt per persoon. Een geschoolde therapeut kan helpen de aanpak aan te passen wanneer deze overweldigend wordt of niet helpt.
Ontspanningstechnieken gebruiken
Sommige mensen hebben baat bij ontspanning, maar u hoeft zich niet meteen rustig te voelen. Toegepaste ontspanning is een gestructureerde behandelaanpak die u met een geschoolde behandelaar kunt bespreken. Algemene oefeningen kunnen de zorg ondersteunen, maar vervangen geen beoordeling. NICE.
Neem voor een ademhalingsoefening een comfortabele houding aan en adem rustig op een diepte die prettig aanvoelt. Forceer geen diepe of snelle ademhaling. Stop als u zich door de oefening slechter voelt en bespreek alternatieven met een behandelaar. De NHS beschrijft een rustige, regelmatige ademhaling zonder te forceren. Ademhalingsadviezen van de NHS.
Veranderingen in dagelijkse routines kunnen het herstel ondersteunen, maar een algemeen artikel kan niet bepalen of u een baan of relatie moet beëindigen. Als een situatie stressvol of onveilig is, bespreek praktische ondersteuning en mogelijkheden dan met een geschikte professional of iemand die u vertrouwt.
De volgende gewoonten kunnen nuttig zijn, afgestemd op uw gezondheid en omstandigheden. Ze ondersteunen de behandeling, maar vervangen deze niet. NHS.
- Gezonde maaltijden eten
- Het gebruik van alcohol, nicotine, cafeïne en andere middelen bespreken met een behandelaar; bij lichamelijke afhankelijkheid kan een veilig, begeleid plan nodig zijn.
- Kiezen voor regelmatige lichaamsbeweging die past bij uw gezondheid en voorkeuren.
- Actiever deelnemen aan het sociale leven
- Tijd besteden aan dingen die u graag doet
- Af en toe tijd alleen nemen om na te denken
- Voldoende uren slaap van goede kwaliteit krijgen


