Depressie tijdens de zwangerschap, vaak perinatale depressie genoemd, is een veelvoorkomende, behandelbare medische aandoening die invloed kan hebben op uw stemming, energie, slaap en dagelijks functioneren. Het is geen persoonlijk falen of teken van zwakte. Met tijdige screening, wetenschappelijk onderbouwde therapie (zoals CGT of IPT), passende medicatiebegeleiding wanneer nodig en goede sociale steun verbeteren de klachten bij de meeste mensen.
Omdat een onbehandelde depressie de risico’s voor zowel ouder als baby kan verhogen (zoals vroeggeboorte, een laag geboortegewicht en problemen met de hechting), is een vroegtijdig gesprek met een zorgverlener essentieel, vooral als u risicofactoren heeft zoals eerdere depressies, depressie in de familie, veel stress, partnergeweld, diabetes of zwangerschapscomplicaties. Deze gids bespreekt symptomen, risico’s, preventie en behandelmogelijkheden (waaronder overwegingen rond medicatieveiligheid), zodat u samen met uw behandelteam weloverwogen beslissingen kunt nemen.
Depressie (ook bekend als klinische depressie, depressieve stoornis, of ernstige depressie) is een psychiatrische aandoening die leidt tot buitenproportionele somberheid en verlies van interesse of plezier in activiteiten waarvan u eerder genoot. De aandoening kan invloed hebben op uw stemming, denkprocessen en handelen, en uw dagelijkse activiteiten verstoren. Voor verbetering van de symptomen moet depressie adequaat worden behandeld.
Perinatale depressie wordt gedefinieerd als een depressie die optreedt tijdens de zwangerschap of in het eerste jaar na de geboorte van een kind. Het is een van de meest voorkomende zwangerschapsgerelateerde medische problemen. Het treft tot één op de zeven vrouwen (ongeveer vijftien procent). Een postpartumdepressie (ook bekend als PPD) is een vorm van depressie die na een zwangerschap optreedt.
Waarom krijgen vrouwen een postpartumdepressie?
Een passende behandeling zal u helpen zich beter te voelen. Een perinatale depressie die niet wordt aangepakt, kan complicaties veroorzaken voor zowel u als uw baby. Informeer uw zorgverlener direct als u vermoedt dat u depressief bent.
Een ernstige depressie is meer dan een paar dagen somberheid. Als u symptomen of tekenen van depressie ervaart die langer dan twee weken aanhouden, bent u mogelijk depressief. Ziekteverschijnselen die anderen bij u kunnen zien of waarnemen, zoals huiduitslag of niezen, worden tekenen genoemd. Symptomen zijn klachten die u zelf voelt maar die anderen niet kunnen zien, zoals keelpijn of duizeligheid.
Enkele tekenen en symptomen van depressie zijn:
- Veranderingen in uw stemming
- Zich somber, hulpeloos of overbelast voelen
- Zich angstig of prikkelbaar voelen
- Vaak huilen
- Zich waardeloos of schuldig voelen
- Denken aan de dood of zelfdoding (uzelf van het leven beroven)
- Veranderingen in uw dagelijkse routine
- Meer of minder eten dan gewoonlijk
- Heeft u moeite om informatie te herinneren, zich te concentreren of beslissingen te nemen?
- Niet kunnen slapen of overmatig slapen
- Het contact met vrienden en familie verbreken.
- Geen interesse meer hebben in activiteiten die u vroeger leuk vond
- Lichamelijke veranderingen
- Gebrek aan energie en voortdurend uitgeput zijn
- Aanhoudende hoofdpijn, maagklachten of andere pijnklachten hebben
Als u zwanger bent en een van deze symptomen of tekenen heeft, of als ze verergeren, neem dan contact op met uw arts. U en uw zorgverlener kunnen samenwerken om u te helpen zich beter te voelen. Als u bang bent dat u uzelf iets zult aandoen, bel dan 911.
Ja. Als u tijdens de zwangerschap depressief bent, is de kans groter op het volgende:
- U zorgt niet goed voor uzelf. Als uw depressie niet wordt behandeld, lukt het u mogelijk niet om voedzame maaltijden te eten of voldoende aan te komen tijdens uw zwangerschap. U gaat mogelijk niet naar afspraken voor zwangerschapscontroles of volgt het advies van uw zorgverlener niet op.
- Tabaksgebruik, alcoholgebruik en het gebruik van gevaarlijke geneesmiddelen
- Een postpartumdepressie krijgen na de bevalling. Als u PPD heeft, kan het moeilijk zijn om voor uw baby te zorgen en een band met uw baby op te bouwen.
- Zelfdoding (zichzelf van het leven beroven), gedachten aan zelfdoding of overwegen het eigen kind iets aan te doen worden hier allemaal als voorbeelden van suïcidaal gedrag genoemd. Deze komen vrij zelden voor.
Depressie tijdens de zwangerschap verhoogt voor uw baby de kans op:
- Te vroeg geboren worden. Dit is een vroeggeboorte vóór de 37e zwangerschapsweek.
- Klein zijn voor de zwangerschapsduur (ook SGA genoemd). Wanneer een baby vóór de bevalling minder weegt dan verwacht, wordt dit ondergewicht genoemd.
- Geboren worden met een laag geboortegewicht (ook LBW genoemd). Dit betekent dat uw kind minder dan vijf lbs., 8 oz. woog bij de geboorte.
- Kinderen van moeders die tijdens de zwangerschap geen depressie hadden, zijn prikkelbaarder, minder energiek, minder aandachtig en vertonen minder gezichtsuitdrukkingen dan baby’s van moeders die tijdens de zwangerschap geen depressie hadden.
- Problemen met leren, gedrag en ontwikkeling, en psychische problemen op latere leeftijd
Depressie kan het moeilijk maken om u voor te bereiden op de komst van uw kind en na de geboorte voor uw kind te zorgen. Daarom is het belangrijk om depressie zo snel mogelijk te behandelen. Als depressie onbehandeld blijft, geldt bijvoorbeeld het volgende:
- Het kan moeilijk zijn om de benodigde spullen aan te schaffen, zoals een autostoeltje, ledikant en medische hulpmiddelen, die bijdragen aan de veiligheid en gezondheid van uw baby.
- Mogelijk kan uw baby niet lang borstvoeding krijgen. Als u depressief bent, kan het voor u en uw baby moeilijk zijn om aan borstvoeding te wennen. Moedermelk is de beste voeding voor uw kind gedurende het eerste levensjaar.
- Uw baby krijgt mogelijk niet de medische zorg die nodig is. Als uw baby ziek is, kan depressie het moeilijk maken om voor uw baby te zorgen. Mogelijk merkt u gezondheidsproblemen bij uw pasgeborene die onmiddellijke behandeling en zorg vereisen niet op. Het kan moeilijk voor u zijn om reguliere preventieve zorg, zoals vaccinaties, voor uw kind te regelen. Vaccinaties helpen uw baby te beschermen tegen ziekten die gevaarlijk kunnen zijn.
Vroegtijdige behandeling van depressie kan u helpen zich beter te voelen en beter voorbereid te zijn op de zorg voor uw kind na de geboorte. Vertel uw arts als u vermoedt dat u depressief bent en vraag naar behandelmogelijkheden.
Dat weten we niet zeker. Het kan gaan om een samenspel van factoren, zoals veranderingen in chemische stoffen in de hersenen of hormoonspiegels. Hormonen zijn stoffen die het lichaam aanmaakt. Bepaalde hormonen kunnen invloed hebben op de hersengebieden die gevoelens en emoties reguleren.
Ook genen kunnen een rol spelen bij depressie. Genen zijn onderdelen van uw cellen die instructies bevatten voor de ontwikkeling en werking van uw lichaam. Ouders geven hun genen door aan hun kinderen. Depressie komt vaker voor bij mensen met depressieve bloedverwante familieleden. Dit wordt een familiegeschiedenis van depressie genoemd.
Bepaalde factoren verhogen uw risico op depressie. Dit worden risicofactoren genoemd. Een risicofactor hebben betekent niet dat u zeker een depressie zult krijgen. Het kan de kans daarop wel vergroten. Overleg met uw zorgverlener welke stappen u kunt nemen om uw risico te helpen verlagen.
Tijdens uw zwangerschapscontroles zal uw zorgverlener u screenen (onderzoeken) op depressie. Bij screening vraagt uw zorgverlener naar mogelijke risicofactoren, emoties en gevoelens. Als uit de screening blijkt dat u depressief bent of zelfs risico loopt om een depressie te ontwikkelen, kan uw zorgverlener u helpen behandeling te vinden.
Belangrijke risicofactoren tijdens de zwangerschap zijn:
- U heeft eerder een ernstige depressie of een ander psychisch probleem gehad. Of u heeft een familiegeschiedenis van depressie of een andere psychische aandoening. Een familiegeschiedenis betekent dat iemand onder uw bloedverwante familieleden de aandoening heeft gehad. Zelfs als bij u depressie is vastgesteld en behandeld en het beter met u gaat, kan zwangerschap de depressie verergeren of laten terugkeren.
- U heeft lichamelijke mishandeling of seksueel misbruik meegemaakt. Of u heeft problemen met uw partner, zoals huiselijk geweld (ook partnergeweld of IPV genoemd).
- Uw zwangerschap was onverwacht of ongewenst. Of u bent een alleenstaande tiener.
- U ervaart stress door verschillende omstandigheden, zoals een scheiding van uw partner, het verlies van een dierbare of een ziekte bij uzelf of bij de persoon van wie u houdt. Of u bent werkloos en dakloos, heeft een laag inkomen, weinig opleiding of weinig steun van vrienden of familie.
- U heeft diabetes. Het kan gaan om reeds bestaande diabetes (ook pregestationele diabetes genoemd). Dit is diabetes die u al vóór de zwangerschap heeft. Het kan ook door de zwangerschap veroorzaakte diabetes zijn. Dit is een vorm van diabetes die bij sommige zwangere vrouwen ontstaat.
- U kunt zwangerschapscomplicaties ervaren, zoals een meerlinggeboorte, aangeboren afwijkingen of een miskraam. Van een meerlingzwangerschap is sprake wanneer een vrouw zwanger is van meer dan één kind. Aangeboren afwijkingen zijn medische aandoeningen die tijdens de zwangerschap ontstaan. Ze kunnen de vorm of werking van één of meer lichaamsdelen veranderen. Aangeboren afwijkingen kunnen een negatieve invloed hebben op de algemene gezondheid, de ontwikkeling van het lichaam en het lichamelijk functioneren. Zwangerschapsverlies treedt op wanneer de foetus vóór de geboorte overlijdt.
- U blijft roken, drinkt alcohol of gebruikt illegale middelen.
Volgens de United States Preventive Services Task Force kunnen bepaalde vormen van gespreksbegeleiding (therapie) perinatale depressie helpen voorkomen bij vrouwen die daarvoor vatbaar zijn. Gespreksbegeleiding houdt in dat u met een begeleider of therapeut praat over bepaalde emoties en zorgen. De professional zal u helpen uw emoties te begrijpen, problemen op te lossen en om te gaan met gebeurtenissen in het dagelijks leven.
De Task Force adviseert vrouwen met één of meer van de volgende risicofactoren gespreksbegeleiding te zoeken:
- Bestaande symptomen en tekenen van depressie
- Een voorgeschiedenis van depressie of een andere psychische aandoening
- Zwanger zijn als jonge tiener of alleenstaand ouderschap
- Stressvolle leefomstandigheden, zoals een laag inkomen
- Van partnergeweld slachtoffer zijn
Voor vrouwen met een hoog risico op depressie stelt de Task Force twee vormen van gespreksbehandeling voor:
- Cognitieve gedragstherapie (ook CGT genoemd). CGT helpt u negatieve gedachten te beheersen door uw denken en gedrag te veranderen. Samen met een therapeut doelen opstellen en negatieve denkpatronen herkennen is een gebruikelijke vorm van CGT, zodat u op een andere, gezonde manier kunt gaan denken en handelen.
- Interpersoonlijke psychotherapie (ook IPT genoemd). IPT helpt u problemen en moeilijkheden in uw dagelijks leven te herkennen en aan te pakken, zoals relaties met familie en vrienden, situaties op het werk of in de buurt, een lichamelijke aandoening of het verlies van een dierbare. Met een therapeut oefenen door middel van rollenspellen, antwoorden op open vragen en onderzoeken hoe u beslissingen neemt en met anderen omgaat, zijn allemaal voorbeelden van IPT.
Als u een verhoogd risico op depressie heeft, kan uw arts u helpen CGT en IPT te vinden. Vertel uw zorgverlener alles over uw leven, uw zwangerschap en uw gevoelens, zodat deze u kan helpen een behandelaar te vinden.
Idealiter wordt uw depressie tijdens de zwangerschap behandeld door een team van professionals. Deze professionals kunnen samenwerken om ervoor te zorgen dat u en uw baby de best mogelijke zorg krijgen. Uw zorgverleners kunnen zijn:
- Uw zorgverlener voor zwangerschapszorg. Dit is de arts die u begeleidt terwijl u zwanger bent.
- Uw huisarts. Dit is uw eerste aanspreekpunt voor medische zorg en deze biedt u algemene medische behandeling.
- Een zorgverlener in de geestelijke gezondheidszorg. Dit kan een psychotherapeut, psychiater, begeleider, psycholoog of therapeut zijn.
- De arts die voor de gezondheid van uw kind zal zorgen
Depressie kan op verschillende manieren worden behandeld. In plaats van één behandeling kunnen u en uw artsen kiezen voor een combinatie van behandelingen. De volgende behandelingen kunnen worden ingezet:
- Gespreksbehandelingen, zoals CGT en IPT, zijn beschikbaar.
- Er zijn lotgenotengroepen beschikbaar. Dit zijn groepen mensen die fysiek of online bijeenkomen om hun gedachten en opvattingen over een bepaald onderwerp te delen. U kunt vragen of uw arts of begeleider u helpt een lotgenotengroep te vinden.
- Medicatie. Antidepressiva worden vaak gebruikt om depressie te behandelen. Voor deze geneesmiddelen is een recept van uw zorgverlener nodig. U gebruikt mogelijk één geneesmiddel of een combinatie van geneesmiddelen. Stop of begin niet met medicatie voor PPD zonder toestemming van uw zorgverlener.
- Elektroconvulsietherapie (ECT). Bij deze behandeling wordt elektrische stroom door de hersenen geleid. Deze behandeling wordt als veilig beschouwd tijdens de zwangerschap. Zorgverleners kunnen elektroconvulsietherapie (ECT) voorstellen voor de behandeling van een ernstige depressie.
Als u tijdens de zwangerschap een antidepressivum gebruikt, loopt uw kind mogelijk risico op aangeboren afwijkingen en andere gezondheidsproblemen. In de overgrote meerderheid van de gevallen is het risico klein. Als u stopt met antidepressiva tijdens de zwangerschap, kan uw depressie echter terugkeren. Als u zwanger bent, stop of begin dan niet met geneesmiddelen zonder eerst advies van uw arts te krijgen.
U kunt samen met uw arts voor zwangerschapszorg en uw behandelaar in de geestelijke gezondheidszorg beslissen over behandeling met antidepressiva. Informeer u zo goed mogelijk over uw medicatiemogelijkheden, zodat u de beste beslissing kunt nemen voor uzelf en uw kind. Als u een antidepressivum gebruikt en overweegt zwanger te worden, bespreek dit dan vooraf met uw specialisten voor zwangerschapszorg en geestelijke gezondheidszorg.
Er zijn verschillende soorten antidepressiva. De meeste beïnvloeden neurotransmitters, chemische boodschapperstoffen in de hersenen, maar elke soort doet dat op een andere manier. Tijdens de zwangerschap heeft elk geneesmiddel eigen risico’s en voordelen. De volgende antidepressiva kunnen tijdens de zwangerschap worden gebruikt:
- Serotonineheropnameremmers (ook SSRI’s genoemd). SSRI’s zijn de meest aanbevolen antidepressiva. Citalopram, fluoxetine en sertraline zijn SSRI’s die tijdens de zwangerschap kunnen worden gebruikt.
- Duloxetine en venlafaxine zijn SNRI’s (serotonine- en noradrenalineheropnameremmers).
- TCA’s, zoals nortriptyline, zijn tricyclische antidepressiva.
- Bupropion
Als een baby tijdens het eerste trimester van de zwangerschap wordt blootgesteld aan de SSRI paroxetine, kan dit leiden tot hartafwijkingen. Als u paroxetine gebruikt en zwanger bent of zwanger verwacht te worden, bespreek dan direct met uw arts of u op andere medicatie moet overstappen.
Volgens onderzoek kan het gebruik van bepaalde antidepressiva tijdens de zwangerschap leiden tot zwangerschapsverlies, vroeggeboorte, een laag geboortegewicht, aangeboren afwijkingen (waaronder hartproblemen) of een longaandoening die bekendstaat als chronische persisterende pulmonale hypertensie (ook PPHN genoemd). Volgens de Centers for Disease Control and Prevention (CDC) hebben vrouwen die de SSRI’s paroxetine en fluoxetine gebruiken een twee- tot driemaal zo grote kans op een kind met aangeboren afwijkingen. Uit het onderzoek bleek dat andere SSRI’s, zoals sertraline, geen aangeboren afwijkingen veroorzaakten.
Volgens verschillende onderzoeken kunnen sommige antidepressiva een pasgeborene onrustig maken of voedingsproblemen veroorzaken. We weten niet zeker of de geneesmiddelen deze problemen veroorzaken, omdat deze bevindingen nog niet door andere onderzoeken zijn bevestigd. Meer onderzoek is nodig.
