Het komt voor dat professionals in de geestelijke gezondheidszorg symptomen verkeerd interpreteren en twee vergelijkbare diagnoses met elkaar verwarren. Dit probleem speelt vooral bij aandoeningen met een complexer klachtenbeeld, zoals aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit (ADHD). Zo hebben veel professionals angstsymptomen verward met ADHD-symptomen of een onderliggende leerstoornis ten onrechte als ADHD gediagnosticeerd. Wat de situatie ingewikkelder maakt, is dat ADHD kan samengaan met vrijwel elke bekende psychiatrische stoornis.
Posttraumatische stressstoornis, of PTSS, is voor professionals in de geestelijke gezondheidszorg wellicht de moeilijkste differentiaaldiagnose om te onderscheiden van, of als bijkomende aandoening te behandelen naast ADHD. [1]De aanzienlijke overlap tussen de twee aandoeningen kan ook ervaren professionals in verwarring brengen, waardoor zij moeite hebben om de verschillen te doorgronden. Misvattingen over beide stoornissen vergroten die verwarring nog verder.
Bij het vergelijken van ADHD en PTSS, of bij een vermoeden dat beide aanwezig zijn, is het essentieel om elke situatie met een open blik te benaderen en alle mogelijkheden te overwegen. Daarnaast is meer bewustwording van de overlap tussen ADHD en PTSS van belang om zorgen tijdig te signaleren en klachten effectiever aan te pakken.
Hoewel ADHD en PTSS elk veel kenmerkende symptomen hebben, kunnen veel daarvan overlappen. [2] Hieronder staan zes veelvoorkomende symptomen bij volwassenen die zowel bij ADHD als bij traumagerelateerde klachten kunnen optreden en tot verwarring of een onjuiste diagnose kunnen leiden:
Slaapproblemen
Mensen met ADHD hebben vaak moeite om in slaap te vallen of door te slapen. Sommigen hebben ook moeite met wakker worden, als het hun al lukt om in slaap te vallen. De belangrijkste oorzaak van deze slaapproblemen is dat zij moeilijk tot rust komen en hun lichaam en geest moeilijk kunnen ontspannen. Het slaaptekort dat hierdoor ontstaat, kan ADHD-symptomen aanzienlijk verergeren.
Mensen met PTSS melden eveneens vaak slapeloosheid en andere slaapstoornissen, vooral door symptomen zoals nachtmerries. Net als bij ADHD verergert een slechte of onvoldoende nachtrust hun klachten.
Concentratieproblemen
PTSS en ADHD kunnen problemen met concentratie en aandacht veroorzaken, maar de oorzaken kunnen verschillen. Problemen met executieve functies, zoals moeite om de aandacht vast te houden, vormen een belangrijk onderdeel van het klachtenbeeld bij ADHD en kunnen het moeilijk maken om zich op dagelijkse activiteiten te concentreren. Soms is het ook lastig om de aandacht van de ene taak naar de andere te verplaatsen.
Posttraumatische stressstoornis leidt daarentegen tot opdringende gedachten en angst, die beide de concentratie kunnen verminderen. Alles wat iemand aan eerdere trauma’s herinnert, waaronder geuren, geluiden en intense emoties, kan deze symptomen uitlokken.
Een negatief zelfbeeld
Zowel complexe PTSS als ADHD kan bij volwassenen het gevoel van eigenwaarde aantasten. De uitdagingen die met ADHD samenhangen, kunnen moeilijk te hanteren zijn en op verschillende levensgebieden problemen veroorzaken. Zo kunnen mensen regelmatig in de problemen komen op het werk of op school en het gevoel hebben er niet bij te horen. Voortdurend moeite moeten doen voor dingen die anderen gemakkelijker afgaan, kan ertoe leiden dat zij negatief over zichzelf denken.
Ook van PTSS is bekend dat deze vergelijkbare problemen met het gevoel van eigenwaarde kan veroorzaken. De aandoening kan bij mensen die een trauma hebben meegemaakt leiden tot een buitensporig negatief zelfbeeld, waardoor zij kunnen gaan geloven dat zij verdienden wat hun is overkomen. PTSS kan hun ook het gevoel geven dat zij beschadigd zijn of zelf de oorzaak waren van wat zij hebben moeten doorstaan.
Roekeloosheid of impulsiviteit
Mensen met ADHD hebben vaak moeite met zelfbeheersing. Hun impulsieve gedrag kan hen in risicovolle situaties brengen of aanzetten tot zelfdestructief gedrag. PTSS kan eveneens tot roekeloos gedrag leiden, wat lijkt op de impulsiviteit die bij ADHD wordt gezien. Mensen met een onderliggend trauma gedragen zich roekeloos doordat zij het gevoel hebben niet genoeg tijd te hebben of doordat iets een traumareactie uitlokt. Hierdoor ontstaat paniek, waardoor het nog moeilijker wordt om gevaarlijke impulsen te beheersen. [3]
Emotieregulatieproblemen
Mensen met ADHD kunnen moeite hebben om met hun gevoelens om te gaan. Vaak ervaren zij emoties intenser of langer dan anderen, wat hun dagelijks leven kan belemmeren. Mensen met PTSS ondervinden vergelijkbare problemen met emotieregulatie. Omdat PTSS periodes van verdriet, angst, boosheid en suïcidegedachten kan veroorzaken, kan het moeilijk zijn om dit te verwarren met emotieregulatieproblemen door ADHD.
Geheugenproblemen
Door problemen met het werkgeheugen kunnen mensen met ADHD moeite hebben om nieuwe informatie op te nemen en lang genoeg vast te houden om die effectief te gebruiken. Deze problemen kunnen ook voorkomen bij mensen met PTSS; de stress door hun onderliggende trauma kan hun werkgeheugen negatief beïnvloeden. Daarnaast hebben mensen met PTSS veel opdringende herinneringen en frequente herbelevingen, die hun tijdsbesef verstoren en hun geheugen verder aantasten.
Naast de mogelijke overlap in symptomen tussen ADHD en PTSS zijn er veel kenmerkende verschillen die professionals kunnen gebruiken om beide aandoeningen van elkaar te onderscheiden.
Verschillen in ontstaan en ontwikkeling
Het moment waarop symptomen ontstaan, is een belangrijk verschil dat deskundigen gebruiken om PTSS- en ADHD-symptomen van elkaar te onderscheiden.
- ADHD: Deze aandoening begint doorgaans in de kindertijd en de symptomen worden meestal zichtbaar vóór het twaalfde levensjaar. Het is een langdurige stoornis die bij veel mensen tot in de volwassenheid aanhoudt. [4]
- PTSS: Deze stoornis kan op elke leeftijd ontstaan na blootstelling aan een trauma. De symptomen zijn mogelijk niet direct merkbaar en verschijnen soms pas maanden of jaren na de uitlokkende gebeurtenis.
Onderliggende oorzaak
De onderliggende oorzaken van ADHD en PTSS kunnen fundamenteel verschillen.
- ADHD: Dit is in de eerste plaats een neurobiologische ontwikkelingsstoornis met een belangrijke genetische component. Onderzoek met beeldvorming van de hersenen heeft aanzienlijke verschillen aangetoond in de werking en structuur van hersengebieden die verantwoordelijk zijn voor impulsbeheersing, executieve functies en aandacht.
- PTSS: Als traumagerelateerde stoornis ontstaat PTSS door een combinatie van genetische, omgevings- en psychologische factoren. De aandoening hangt ook samen met veranderingen in specifieke hersengebieden die angst verwerken, zoals de hippocampus en de amygdala. [5]
Symptoomclusters
Hoewel ADHD en PTSS veel symptomen en uitingsvormen gemeen hebben, kunnen hun specifieke symptoomclusters aanzienlijk verschillen.
- ADHD: Deze aandoening wordt gekenmerkt door een drietal kernsymptomen: impulsiviteit, hyperactiviteit en onoplettendheid.
- PTSS: Deze aandoening wordt gekenmerkt door vermijding, intrusies, veranderingen in reactiviteit en prikkelbaarheid, en negatieve effecten op stemming en cognitie.
De verschillende symptoomclusters bij ADHD en PTSS wijzen op verschillende mechanismen en processen die aan elke stoornis ten grondslag liggen.
Onderzoek heeft aangetoond dat ADHD en PTSS samen kunnen voorkomen, vooral bij mensen die aan veel trauma zijn blootgesteld. Hieronder vallen militairen, mensen die mishandeling hebben meegemaakt en mensen die betrokken waren bij ernstige ongevallen. Het gelijktijdig voorkomen van beide aandoeningen kan de diagnostiek en behandeling ernstig bemoeilijken.
ADHD versus PTSS: gedeelde risicofactoren
Veel risicofactoren kunnen de kans vergroten dat iemand zowel PTSS als ADHD ontwikkelt. Hieronder vallen:
- Genetische aanleg: Er zijn aanwijzingen dat psychiatrische stoornissen in de familie de kans kunnen vergroten dat iemand zowel ADHD als PTSS ontwikkelt. Genetische studies hebben ook veel variaties bevestigd die dit gelijktijdige voorkomen waarschijnlijk maken.
- Stressfactoren in de omgeving: Vroege blootstelling aan trauma, stress of andere ingrijpende ervaringen in de kindertijd kan het risico op PTSS en ADHD verhogen. Deze factoren kunnen de ontwikkeling en werking van de hersenen beïnvloeden, waardoor symptomen ontstaan.
Complexe PTSS versus ADHD: klinische implicaties
Wanneer ADHD en PTSS overlappen, wordt de behandeling afgestemd op beide stoornissen:
- Diagnostiek: Een grondig klinisch onderzoek is essentieel om ADHD en PTSS van elkaar te onderscheiden. Dit omvat vaak een anamnese, het gebruik van een symptoomchecklist en de keuze voor neuropsychologisch onderzoek.
- Geïntegreerde behandeling: Gelukkig zijn er veel behandelstrategieën beschikbaar om problemen rond ADHD en PTSS aan te pakken. Voorbeelden zijn eye movement desensitization and reprocessing (EMDR) en traumagerichte cognitieve gedragstherapie. Het doel is de symptomen van beide stoornissen te beheersen en tegelijk het algehele functioneren en de kwaliteit van leven te verbeteren.
Door de aanzienlijke overlap in symptomen kan het zeer lastig zijn om PTSS en ADHD van elkaar te onderscheiden. De volgende aandachtspunten bieden professionals echter houvast om tot de juiste diagnose te komen:
- Context en tijdsverloop: ADHD-symptomen treden doorgaans al op jonge leeftijd op en blijven door de tijd heen aanwezig. PTSS kan daarentegen op elk moment ontstaan na blootstelling aan een traumatische gebeurtenis. Het in kaart brengen van het tijdsverloop en de context van de symptomen kan behandelaren daarom helpen bij het stellen van een diagnose.
- Bijkomende aandoeningen: Bij het stellen van een diagnose is het essentieel om rekening te houden met bijkomende aandoeningen, zoals depressie, angst en andere traumagerelateerde stoornissen. Deze aandoeningen kunnen het totale klinische beeld complexer maken, waardoor geïntegreerde behandelprogramma’s nodig zijn.
Wanneer uw ADHD schuilgaat achter complexe PTSS, is een passende behandeling nodig die beide problemen aanpakt.
Medicamenteuze behandeling
Medicatie is noodzakelijk bij de behandeling van ADHD, PTSS en de combinatie van beide.
- ADHD: Stimulerende middelen, zoals amfetaminen en methylfenidaat, worden vaak gebruikt om de symptomen onder controle te houden. Soms kunnen ook niet-stimulerende middelen, zoals guanfacine en atomoxetine, effectief zijn. [6]
- PTSS: Selectieve serotonineheropnameremmers (SSRI’s), zoals paroxetine en sertraline, helpen vaak bij het behandelen van angst en depressie. Andere medicijnen, zoals prazosine, kunnen soms worden voorgeschreven tegen nachtmerries en slaapproblemen.
Psychotherapeutische interventies
Psychotherapeutische interventies vormen de basis van de behandeling en kunnen bij ADHD en PTSS het volgende omvatten:
- Eye movement desensitization and reprocessing: Deze therapie, afgekort als EMDR, helpt patiënten om de emotionele impact van traumatische herinneringen te verminderen door deze opnieuw te verwerken. EMDR is bijzonder effectief gebleken bij PTSS, maar kan ook ondersteuning bieden aan mensen met onderliggende ADHD-symptomen. [7]
- Traumagerichte cognitieve gedragstherapie: TF-CBT is ontwikkeld om mensen te helpen traumatische herinneringen te verwerken en bijbehorende symptomen te beheersen. [8]
- Vaardigheidstraining & gedragstherapie: Hieronder vallen oudertraining, cognitieve gedragstherapie en socialevaardigheidstraining voor ADHD. Deze therapieën kunnen individueel worden aangepast met traumasensitieve benaderingen, om beide stoornissen tegelijk te behandelen.
Integratieve strategieën
Naast medicatie en therapie adviseren deskundigen integratieve strategieën als aanvulling om de behandelresultaten te verbeteren. Deze kunnen bestaan uit:
- Psycho-educatie: Voorlichting aan patiënten en hun naasten over PTSS en ADHD is essentieel. Inzicht in deze stoornissen kan stigma verminderen, een ondersteunende omgeving bevorderen en copingstrategieën verbeteren. Psycho-educatie kan mensen ook helpen om gemotiveerd en actief aan hun behandeling deel te nemen.
- Mindfulness & stressvermindering: Mindfulnessactiviteiten, zoals yoga, meditatie en ademhalingsoefeningen, kunnen gunstig zijn bij symptomen van PTSS en ADHD. Deze benaderingen kunnen mensen helpen hun concentratie en emotieregulatie te verbeteren en met stress om te gaan. Zo kunnen op mindfulness gebaseerde cognitieve therapie en stressreductie bijzonder behulpzaam zijn bij het omgaan met depressie en angst, die vaak voorkomen bij ADHD en PTSS.
ADHD en PTSS zijn chronische aandoeningen die blijvende aandacht en behandeling vereisen. Hieronder volgen enkele aandachtspunten om de klachten langer onder controle te houden:
- Regelmatige controle: Regelmatige vervolgafspraken met zorgprofessionals kunnen helpen om symptomen, de werkzaamheid van medicatie en eventuele nieuwe problemen te volgen.
- Veerkracht opbouwen: Nieuwe copingvaardigheden aanleren, een steunnetwerk opbouwen en het probleemoplossend vermogen verbeteren zijn essentieel om effectief met zowel ADHD als PTSS om te gaan.
- Behandelplannen aanpassen: Behandelplannen moeten flexibel zijn en aangepast kunnen worden aan veranderende behoeften. Dat is belangrijk omdat symptomen kunnen veranderen wanneer mensen verschillende levensfasen doorlopen.
- Welzijn bevorderen: Stimuleer activiteiten die het welzijn bevorderen, zoals hobby’s, lichaamsbeweging en sociale contacten, om de mentale gezondheid en kwaliteit van leven te verbeteren.
Kiezen voor een programma binnen een therapeutische gemeenschap is de beste manier om ADHD en PTSS zowel op korte als op lange termijn aan te pakken. Onze uitgebreide programma’s kunnen mensen die met een van beide aandoeningen of met beide tegelijk worstelen zo goed mogelijk helpen bij langdurig herstel.
Inzicht in de verschillen en overeenkomsten tussen ADHD en PTSS is cruciaal om beide stoornissen effectief te diagnosticeren en te behandelen. Hoewel beide aandoeningen veel symptomen gemeen hebben, verschillen hun symptoomclusters en onderliggende oorzaken. Toch kunnen de aandoeningen gemakkelijk met elkaar worden verward, vooral doordat ze samen kunnen voorkomen. Een effectieve behandeling voor mensen met zowel PTSS als ADHD omvat een combinatie van psychotherapie, medicatie en andere ondersteunende interventies. Steun vanuit de gemeenschap en betrokkenheid van familie vormen de hoekstenen van herstel; daarom kiezen veel mensen die met deze stoornissen worstelen voor een herstelprogramma binnen een therapeutische gemeenschap. Onze programma’s hanteren een betrokken en holistische benadering om deelnemers te helpen omgaan met de uitdagingen van PTSS en ADHD, en zo herstel, veerkracht en een bevredigend leven te bevorderen.
DIT KAN U VERDER HELPEN
Een goed beginpunt.
Privékliniek voor PTSS
OntdekkenBegrijpen02Privékliniek voor ADHD bij volwassenen
OntdekkenBegrijpen03Privékliniek voor complexe PTSS
OntdekkenBeoordeling en behandelplanning voor particuliere behandeling met verblijf
OntdekkenUw verblijf plannen02Hoe opname werkt
OntdekkenBegrijpen03Privékliniek voor PTSS
OntdekkenVoor familieleden
OntdekkenUw verblijf plannen02Interventie en crisisondersteuning
OntdekkenBegrijpen03Privékliniek voor PTSS
OntdekkenVoor verwijzende professionals
OntdekkenOntdekken02Klinische governance en veiligheid
OntdekkenBegrijpen03Privékliniek voor PTSS
OntdekkenVragen


