Niemand heeft een perfecte jeugd, maar sommige kinderen hebben het veel moeilijker dan andere. Deze kinderen groeien vaak op in een zeer bedreigende omgeving, waar ze herhaaldelijk dingen horen, zien en voelen die hen doodsbang maken. Ze zijn klein en verward en hebben vaak geen volwassene die hen kan begeleiden, troosten of beschermen. Veel van deze kinderen groeien op tussen mensen die emotioneel heftig reageren, psychisch instabiel of onvoorspelbaar zijn. Sommigen moeten leven met volwassenen die door drugsgebruik niet aanspreekbaar zijn, terwijl anderen de vernedering en angst van pesten ervaren. Vroeg of laat passen deze kinderen zich aan een leven aan waarin ze op zichzelf zijn aangewezen, in een wereld die groot en onheilspellend lijkt.
Als kind proberen we voortdurend de wereld en de mensen om ons heen te begrijpen. Zonder het te beseffen hebben velen van ons traumatische jeugdervaringen verinnerlijkt. Die bepalen nu wie we zijn en hoe we omgaan met stressvolle situaties.
Dit verschijnsel, medisch aangeduid als ontwikkelingstraumastoornis, treft wereldwijd miljoenen mensen, vaak onopgemerkt. Sommigen krijgen al vroeg in hun leven hulp, terwijl anderen pas op volwassen leeftijd een diagnose krijgen. Ongeacht wanneer u een diagnose krijgt, is het belangrijk direct hulp te zoeken, omdat onbehandeld ontwikkelingstrauma het dagelijks functioneren aanzienlijk kan belemmeren.
Trauma is een verzamelterm voor een of meer zeer ingrijpende gebeurtenissen die blijvende gevolgen kunnen hebben voor het zenuwstelsel en de manier waarop iemand de wereld ziet. Voor de meeste mensen is de voornaamste emotionele reactie op trauma angst voor hun leven en voor hun eigen veiligheid of die van anderen. Maar wat is ontwikkelingstrauma precies?
In de eerste levensjaren hebben baby’s en peuters veilige, beschikbare, voorspelbare en liefdevolle verzorgers nodig. In zo’n veilige en geborgen omgeving, onder de hoede van een liefdevolle verzorger, kunnen hun hersenen zich in een normale en gezonde volgorde ontwikkelen. De hersenen van kinderen ontwikkelen zich van onder naar boven. De lager gelegen delen, die functies rond stress en overleving reguleren, ontwikkelen zich als eerste. Sommige van deze delen sturen ook executieve functies aan, zoals morele oordeelsvorming of het begrijpen van wat een kind meemaakt.
De ontwikkeling van de hoger gelegen delen begint pas wanneer de lagere delen goed gevormd zijn. Eenvoudig gezegd ontwikkelen de menselijke hersenen zich als een ladder: van onderaf, geleidelijk naar boven. Als een kind in deze cruciale periode mishandeling of verwaarlozing ervaart, wordt de stressreactie in de hersenen herhaaldelijk geactiveerd. Deze herhaalde blootstelling aan stress kan de stapsgewijze ontwikkeling van de hersenen verstoren. De ladder blijft zich daardoor wel ontwikkelen, maar de onderste treden ontbreken of zijn zodanig veranderd dat dit de gezondheid van het zenuwstelsel nadelig beïnvloedt.
Ontwikkelingstrauma, ook bekend als reactieve hechtingsstoornis, kan zich op verschillende manieren uiten. Veelvoorkomende uitingsvormen zijn onder meer een sensorische informatieverwerkingsstoornis, persoonlijkheidsstoornissen, PTSS, een vertraagde spraakontwikkeling, leerstoornissen en een oppositioneel-opstandige stoornis.
Veel ouders en verzorgers denken ten onrechte dat kinderen te jong zijn om zich traumatische gebeurtenissen uit hun vroege jeugd te herinneren. Tegelijkertijd besteden ook veel professionals geen aandacht aan ingrijpende ervaringen vroeg in het leven van een kind. Vaak wordt gedacht dat vroege problemen geen verband houden met huidige klachten, vooral als het huidige probleem niet op trauma lijkt.
In tegenstelling tot deze gangbare opvattingen wijst baanbrekend onderzoek erop dat ongeboren baby’s al in de baarmoeder trauma kunnen oplopen dat hun lichaam en geest in ontwikkeling treft. Ook kan een voorgeschiedenis van ernstig trauma bij de ouders de volledige genetische samenstelling van de ongeboren baby veranderen. In het algemeen kan trauma tijdens de zwangerschap de ongeboren baby overgevoelig maken voor dagelijkse stressfactoren. Hoewel de meeste mensen zich ervaringen uit hun eerste vier of vijf levensjaren niet bewust kunnen herinneren, geven deze ervaringen wel vorm aan hun latere leven. Het lichaam herinnert zich wat de geest zich niet kan herinneren.
Enkele veelvoorkomende oorzaken van ontwikkelingstrauma zijn:
- situaties die niet hadden mogen plaatsvinden, zoals mishandeling, verwaarlozing of een scheiding van de ouders
- het uitblijven van wat wel had moeten gebeuren, zoals bij lichamelijke en emotionele verwaarlozing
De symptomen van ontwikkelingstrauma blijven vaak tot in de volwassenheid aanwezig bij mensen die dit trauma hebben meegemaakt. Bij een verder goed functionerende volwassene kunnen deze symptomen onder meer het volgende omvatten:
Overmatige waakzaamheid
Veel mensen die in hun jeugd ontwikkelingstrauma hebben opgelopen, zijn voortdurend overmatig alert op hun omgeving. Ze kunnen nooit ontspannen en hebben het gevoel dat ze elk moment aangevallen, bekritiseerd of beschuldigd kunnen worden. Sommigen geven aan dat ze hun partner moeilijk kunnen vertrouwen, ook wanneer ze rationeel weten dat dit wel kan.
Relatieproblemen
Doordat mensen met ontwikkelingstrauma vaak emotioneel heftig reageren, staan hun relaties veelal onder druk. Sommigen vermijden zelfs relaties en blijven liever afgezonderd en alleen.
Stemmingsproblemen
De aanhoudende gevoelens van hopeloosheid en waardeloosheid bij veel mensen die ontwikkelingstrauma hebben meegemaakt, kunnen leiden tot stemmingsproblemen, zoals depressie. Met weinig motivatie of plezier in het leven kost iedere dag hun moeite.
Lichamelijke gezondheidsproblemen
Jarenlang leven met veel stress heeft lichamelijke gevolgen voor mensen die trauma hebben meegemaakt. Ze hebben vaak last van slaapproblemen, onverklaarde pijn, vermoeidheid en hoofdpijn. Hun immuunsysteem is verzwakt, waardoor ze vatbaar zijn voor verschillende infecties. Daarnaast leidt veel angst ook tot uiteenlopende spijsverteringsklachten.
Voortdurend piekeren
Omdat hun hersenen voortdurend in een verhoogde staat van paraatheid verkeren, hebben mensen met ontwikkelingstrauma last van piekeren en angst. De meesten beschrijven dat ze een groot deel van de dag proberen te ontsnappen aan hun voortdurende zorgen. Ook lukt het hun niet om te stoppen met nadenken over denkbeeldige dingen die mis zouden kunnen gaan.
Leven in een gevaarlijke wereld dwingt mensen uiteindelijk om overlevingsstrategieën te ontwikkelen. Deze strategieën beperken echter hun mogelijkheden om een gezond en gelukkig leven te leiden. Voor al deze mensen is het van groot belang om therapie te zoeken en hun ontwikkelingstrauma en de aanhoudende gevolgen ervan eens en voor altijd aan te pakken.
Als u twijfelt of therapie voor u de juiste keuze is, stel uzelf dan de volgende vragen:
- Vermijdt u vaak te veel nabijheid in relaties of vindt u het moeilijk om u te binden?
- Heeft u het gevoel dat u te veel op uw partner leunt bij belangrijke beslissingen over uw leven?
- Stort u zich altijd snel in nieuwe vriendschappen of relaties en geeft u daarbij al gauw uw eigen interesses op?
- Heeft u moeite om uw grenzen te bewaken?
- Vindt u het moeilijk om ergens nee tegen te zeggen?
- Heeft u weinig zelfwaardering of haalt u uzelf vaak naar beneden?
- Heeft u moeite om intimiteit met uw partner op te bouwen?
- Vertoont u regelmatig zorgwekkend gedrag, zoals drugs- of alcoholmisbruik, om de intensiteit van uw emoties te vermijden?
- Heeft u een sterke prestatiedrang waardoor u vaak perfectionistisch wordt of te veel werkt?
- Heeft u het gevoel dat u door op te gaan in bepaalde activiteiten controle over uw leven kunt ervaren?
- Heeft u moeite om u op een taak te concentreren en krijgt u een project waaraan u begint nauwelijks af?
Als u op ten minste enkele van bovenstaande vragen ja antwoordt, neem dan vandaag nog contact op met een professional in de geestelijke gezondheidszorg voor een uitgebreide beoordeling van mogelijk ontwikkelingstrauma.
Alle volwassenen die worstelen met de gevolgen van ontwikkelingstrauma hebben professionele hulp en ondersteuning nodig om met het trauma om te gaan. Een opgeleide professional in de geestelijke gezondheidszorg kan helpen alle symptomen vast te stellen en te behandelen met een individueel behandelplan dat is afgestemd op het type ontwikkelingstrauma.
Een gebruikelijk behandelplan voor herstel van ontwikkelingstrauma omvat doorgaans het volgende:
Traumagerichte therapieën
Deze therapieën stellen mensen in staat hun eigen specifieke symptomen van ontwikkelingstrauma stap voor stap te verwerken. Een gekwalificeerde therapeut helpt hen meer inzicht te krijgen in wat hun klachten uitlokt en in gezonde manieren om met de traumasymptomen om te gaan.
Cognitieve gedragstherapie
Deze therapie, ook bekend als CGT, helpt mensen hun negatieve denkpatronen te vervangen door gezondere patronen.
Desensitisatie en herverwerking door oogbewegingen (EDMR-therapie)
EMDR wordt aangeprezen als de beste therapievorm voor een posttraumatische stressstoornis en helpt patiënten hun traumatische herinneringen te verwerken en achter zich te laten door te veranderen hoe hun hersenen deze opslaan. Met gerichte oogbewegingen leren deze cliënten hun negatieve gedragingen en emoties te herkennen en te overwinnen, en daarvoor gezondere alternatieven in de plaats te stellen.
Gezins- en relatietherapie
Ontwikkelingstrauma treft niet alleen degene die het heeft meegemaakt, maar kan ook gevolgen hebben voor diens naasten. Wanneer de gevolgen zo breed doorwerken, bieden veel therapeuten gezins- of relatiegesprekken aan om cliënten te helpen de band met hun gezin te herstellen.
Als u of iemand van wie u houdt tekenen van ontwikkelingstrauma vertoont, wacht dan niet langer. Zoek direct de noodzakelijke hulp, voordat de negatieve gevolgen van deze stoornis die in de jeugd ontstaat uw leven nog verder ontwrichten.
