Als je in een gewelddadige relatie zit, kan je partner verlaten de enige verstandige keuze lijken. Toch lukt het veel slachtoffers niet om zich uit een schadelijke relatie los te maken. Hoe komt het dat zij een gewelddadige relatie niet lijken te kunnen beëindigen of er steeds weer naar terugkeren?
Heb je je ooit afgevraagd waarom mensen een pijnlijke relatie niet verlaten, ondanks het trauma dat die veroorzaakt? Dan is het belangrijk om het begrip traumabinding te leren kennen. Dit artikel belicht traumabinding, de veelvoorkomende kenmerken ervan en hoe je je eraan kunt onttrekken met professionele hulp en zelfhulp.
Om de betekenis van een traumaband beter te begrijpen, kun je je een pijnlijke, gewelddadige relatie voorstellen waarin korte momenten van positieve bekrachtiging voorkomen. In zo’n relatie bestaat een sterke gehechtheid tussen de pleger van het geweld en degene tegen wie het geweld is gericht: het slachtoffer. Relaties met traumabinding worden gekenmerkt door veelvuldige, heftige pieken en dalen en zijn ingewikkeld en moeilijk vol te houden. Om zo’n relatie te overleven, wordt het slachtoffer vaak uiterst alert op alles wat de pleger zegt, wil of doet. Door deze langdurige en intense gerichtheid op de pleger verliezen veel mensen die trauma hebben meegemaakt uiteindelijk het contact met zichzelf, hun waarden en hun behoeften.
Om de traumaband in stand te houden en controle over het slachtoffer te krijgen, kan de pleger een of meer van de volgende tactieken gebruiken:
Intimidatie
Dit betekent dingen doen of zeggen die het slachtoffer angst aanjagen, zoals spullen vernielen of wapens tonen.
Emotionele mishandeling
Hieronder vallen uitschelden, vernederen, bekritiseren, gaslighting en psychologische spelletjes. Een voorbeeld is het verdraaien van woorden of feiten om het slachtoffer aan de eigen waarneming en herinneringen te laten twijfelen.
Isolatie
Dit houdt in dat het slachtoffer wordt afgesneden van familie, vrienden en andere vormen van steun.
De schuld geven, bagatelliseren en ontkennen
De pleger wuift de waarnemingen en gevoelens van het slachtoffer weg, bagatelliseert of ontkent ze en zegt voortdurend dat het slachtoffer de mishandeling heeft verdiend.
Besluitvorming
De pleger neemt alle belangrijke beslissingen alleen, zonder enige inbreng van het slachtoffer.
Financieel misbruik
De pleger beheerst alle financiële zaken, waardoor het slachtoffer geen financiële vrijheid heeft.
Dwang en bedreigingen
De pleger dreigt voortdurend met geweld tegen het slachtoffer en diens naasten. Ook kan de pleger met zelfmoord dreigen om het slachtoffer te laten doen wat de pleger wil.
Voor mensen die trauma hebben meegemaakt, is het meestal moeilijk om de signalen van traumabinding te herkennen. Vaak merken de naasten van het slachtoffer deze kenmerken als eerste op en wijzen zij het slachtoffer erop.
Dit zijn enkele veelvoorkomende kenmerken van een traumaband:
- Klachten ervaren die passen bij een posttraumatische stressstoornis
- De mishandeling ontkennen of rechtvaardigen vanuit de overtuiging die te verdienen
- Het standpunt van de pleger overnemen en ermee instemmen
- Een sterke emotionele band met de pleger ontwikkelen, ondanks het trauma dat die veroorzaakt
- Overmatig gericht zijn op de behoeften en wensen van de pleger
- Dankbaarheid voelen voor kleine vriendelijke gebaren van de pleger
- Iedereen die je aanmoedigt de relatie te verlaten als vijand zien
- Tegen je eigen waarden in handelen, alleen om de gewelddadige partner tevreden te stellen
- Moeite hebben om de relatie met traumabinding te verlaten uit angst voor vergelding door de pleger
Als jij of iemand in je omgeving de bovenstaande signalen vertoont, is het van groot belang om professionele hulp te zoeken of die persoon daartoe aan te moedigen.
Traumabinding ontstaat niet van de ene op de andere dag. Het is een langzaam, geleidelijk proces met meerdere fasen voordat de pleger volledige controle over het slachtoffer en de relatie kan krijgen. Deze fasen van traumabinding zijn:
Fase één: overladen worden met liefde
In deze fase overlaadt de narcist de partner met bevestiging en liefde.
Fase twee: vertrouwen en afhankelijkheid
Het slachtoffer begint de narcist geleidelijk te vertrouwen en te geloven dat diens liefde voor altijd zal blijven. Daardoor wordt het slachtoffer voor liefde en bevestiging afhankelijk van de pleger.
Fase drie: het begin van kritiek
In de derde fase geeft de pleger de partner geleidelijk steeds minder bevestiging en liefde. De pleger begint kritiek te uiten, wordt veeleisend en geeft de partner de schuld van dingen.
Fase vier: gaslighting
De pleger vertelt de partner dat alle problemen die zij tegenkomen diens schuld zijn. De pleger laat het slachtoffer aan de eigen waarnemingen twijfelen en de versie van de werkelijkheid van de pleger accepteren.
Fase vijf: controle verkrijgen
Het verwarde slachtoffer weet niet meer wat te geloven en denkt dat doen wat de partner zegt de enige manier is om zich gelukkig te voelen.
Fase zes: berusting en verlies van het zelfgevoel
Slachtoffers proberen zich te verzetten wanneer de situatie verslechtert, maar dat werkt meestal averechts en de mishandeling wordt alleen maar erger. Uiteindelijk geven zij hun verzet op en nemen zij genoegen met rust.
Fase zeven: verslaving
In deze laatste fase beginnen familie en vrienden hun zorgen te uiten over de veiligheid van het slachtoffer. Het slachtoffer kan inzien hoe slecht de situatie is, maar kan niet weggaan omdat de pleger inmiddels alles voor diegene betekent. Het slachtoffer kan alleen nog denken aan manieren om diens liefde terug te winnen.
Traumabanden leiden vaak tot cycli van pieken en dalen, maar zijn voor iedereen problematisch. Om je geluk en gezondheid te beschermen, is het van groot belang zulke banden waar mogelijk te vermijden of te beëindigen.
Hieronder staan enkele stappen die je kunt overwegen om een traumaband te doorbreken en lichamelijk en psychisch herstel in gang te zetten:
Weet waarmee je te maken hebt
Het kan moeilijk zijn om een traumaband te herkennen, vooral wanneer de pleger de relatie voorstelt als gezond en goed functionerend. Het is essentieel om patronen van mishandeling en trauma te herkennen en tegenover jezelf helder en eerlijk te zijn over de situatie waarin je zit.
Praat met een naaste
Met iemand praten over een traumaband kan ingewikkeld zijn. Anderen begrijpen je perspectief of zorgen mogelijk niet, of vinden het moeilijk te begrijpen welke rol zij in de situatie kunnen spelen. Probeer desondanks zo goed mogelijk feedback, hulp en steun te zoeken bij iemand die je vertrouwt. Als steun van een naaste niet mogelijk is, overweeg dan professionele hulp.
Maak een plan om veilig weg te gaan
Zodra je herkent dat er sprake is van traumabinding en steun hebt gevonden, is de volgende stap je vertrek te plannen. In plaats van ervan uit te gaan dat de pleger kan worden geholpen of veranderd, is weggaan waarschijnlijk je beste optie. Neem contact op met betrokken mensen om een veilig en uitvoerbaar plan te maken waarmee je je uit de traumatiserende band kunt bevrijden.
Geef jezelf niet de schuld
Binnen een traumaband zal de pleger de partner er waarschijnlijk van overtuigen dat het leed en de ongezonde situatie die deze verdraagt, diens eigen schuld zijn. Door deze voortdurende schaamte, zelftwijfel en schuldgevoelens houdt de pleger de controle en wordt het slachtoffer gedwongen te blijven. Herinner jezelf er in zulke omstandigheden aan dat je er goed aan doet om weg te gaan. Niemand verdient het om mishandeld te worden.
Verbreek alle communicatie
Het is uiterst onwaarschijnlijk dat je een gezonde relatie kunt opbouwen met iemand met wie je een traumaband hebt gedeeld. Ondanks enkele positieve kanten van de relatie wegen die in de meeste gevallen nooit op tegen de negatieve kanten. Daarom is de beste aanpak om de relatie volledig te beëindigen en alle vormen van communicatie te verbreken, waaronder berichten, telefoongesprekken en sociale media. Deze afstand helpt je ook gemakkelijker een nieuw, zelfstandig leven op te bouwen.
Zoek professionele hulp
Of je nu traumabinding hebt ervaren binnen een vriendschap of een liefdesrelatie, professionele geestelijke gezondheidszorg kan waarschijnlijk helpen. Hulpverleners binnen deze zorg kunnen in alle levensfasen ondersteuning bieden bij traumabinding en je herstel begeleiden.
Om een traumaband aan te pakken, moet iemand die trauma heeft meegemaakt contact zoeken met een therapeut die de complexiteit van zulke relaties begrijpt. Een goede therapeut kan een empathische omgeving zonder oordeel bieden waarin mensen hun emotionele gehechtheid aan de pleger zonder schaamte kunnen onderzoeken.
Behandelprogramma’s gericht op herstel van een traumaband omvatten de volgende twee onderdelen:
Therapie
Traumasensitieve therapieën kunnen mensen die trauma hebben meegemaakt helpen om hun gehechtheid aan een pleger aan te pakken. Deze therapie kent doorgaans drie fasen:
- Een veiligheidsplan opstellen, uitleg geven over trauma, een eventuele aanhoudende crisis hanteren, steun mobiliseren en een therapeutische relatie opbouwen
- Strategieën bepalen om trauma en verdriet te verwerken, met stress om te gaan en relaties met traumabinding te onderzoeken
- Mensen helpen opnieuw contact te maken met hun identiteit en behoeften, weer zeggenschap over hun lichaam en leven te krijgen en onafhankelijk van hun relaties beslissingen te nemen
Hoewel er weinig onderzoek is dat specifiek gericht is op de aanpak van traumabinding, hebben bepaalde therapieën voordelen voor herstel laten zien. Het gaat om de volgende therapieën:
- Cognitieve gedragstherapie
- Traumagerichte therapie
- Narratieve exposuretherapie
- Beknopte eclectische psychotherapie
- Langdurige exposuretherapie
- Eye movement desensitisation and reprocessing (EMDR)
- Narratieve exposuretherapie
Degene die trauma heeft meegemaakt, bepaalt de beoogde uitkomst van de behandeling. Die persoon bepaalt ook de therapiedoelen en moet geïnformeerde toestemming geven voor de manier waarop de therapie wordt voortgezet. Sommige mensen die traumabinding hebben ervaren, zoeken begeleiding om een relatie te kunnen ontvluchten. Als loskomen uit een traumaband hun doel is, bestaat de behandeling doorgaans uit het leren omgaan met hevige spanning, stabilisatie, veiligheidsplanning en het mobiliseren van passende steun en hulpbronnen.
Lotgenotengroepen
Er zijn veel lotgenotengroepen die mensen ondersteunen die vastzitten in traumabinding en ongezonde relaties. Een daarvan is Codependents Anonymous, die het door Alcoholics Anonymous ontwikkelde twaalfstappenmodel gebruikt om mensen die trauma hebben meegemaakt te helpen. Als je een niet-religieuze benadering van lotgenotencontact zoekt, kun je overwegen deel te nemen aan gespecialiseerde fysieke of online bijeenkomsten bij behandelcentra die zich hierop richten.
