THE BALANCEhttps://thebalance.clinic/nl/informatiebronnen/mentale-gezondheid/angst/pds-en-angst/

Zwitserse wortels. Internationale expertise. Persoonlijke zorg, met privacy en discretie.

THE BALANCE

Vertrouwelijk advies

Laten we uw volgende stap bespreken.

Bespreek met ons opnameteam de behandelmogelijkheden voor uzelf of een dierbare.

Privacy en discretie vanaf het eerste gesprek.

Uw opnameteam

Jil Moore
Jil MooreDirecteur cliëntrelaties
Cynthia Nakhle
Cynthia NakhleOpnamemanager
Bel ons opnameteam+41 44 500 5111 Stuur een WhatsApp-berichtBegin een gesprek

Klinische bron

Prikkelbaredarmsyndroom en angst

De aanpak van PDS in combinatie met angst kan een individueel plan vereisen dat is afgestemd op zowel lichamelijke klachten als psychologische behoeften.

Klinisch beoordeeld doorDr. Sarah Boss, MD
Stenen woning met een zwembad, gazon en palmbomen

Het prikkelbaredarmsyndroom (PDS) is een chronische maag-darmaandoening die wereldwijd voorkomt. Schattingen van de prevalentie verschillen per onderzochte populatie en de gebruikte diagnostische criteria. [1] PDS gaat gepaard met vervelende klachten, zoals een opgeblazen gevoel, buikpijn en een veranderd ontlastingspatroon, en kan de kwaliteit van leven aanzienlijk verminderen.

Tegelijkertijd behoren angststoornissen tot de meest voorkomende psychische aandoeningen, met wereldwijd miljoenen vastgestelde diagnoses. Recent onderzoek bevestigt een sterk verband tussen PDS en angst, wat wijst op een veelzijdige relatie tussen de menselijke geest en de darmen. Inzicht in deze wisselwerking kan helpen verklaren hoe angst PDS-klachten kan verergeren en richting geven aan de aanpak van beide aandoeningen.

Onderzoekers vermoeden dat PDS en angst nauw met elkaar verweven zijn via de darm-hersenas. Dit tweerichtingsnetwerk verbindt het centrale zenuwstelsel met het maag-darmstelsel via verschillende routes, waaronder de volgende:

Zenuwbanen

De nervus vagus is een van de belangrijkste verbindingen tussen de hersenen en de darmen en geleidt signalen tussen beide systemen. Deze zenuw reguleert de stressreactie en stemming en ondersteunt de spijsvertering. [2]

Hormonale routes

Het menselijk lichaam beschikt over de hypothalamus-hypofyse-bijnieras, die de stressreactie reguleert. Wanneer u stress ervaart, stimuleert deze as de afgifte van cortisol. Dit hormoon bereikt de darmen en beïnvloedt de spijsvertering.

Microbioom

In de menselijke darmen leven biljoenen micro-organismen, die samen het darmmicrobioom worden genoemd. Darmmicroben kunnen signaalstoffen produceren en de aanmaak van neurotransmitters in het lichaam beïnvloeden. Hun effecten op stemming en angst verlopen mogelijk via indirecte neurale, immuun- en stofwisselingsroutes; serotonine die in de darmen wordt geproduceerd, passeert de bloed-hersenbarrière niet. De betekenis van deze mechanismen voor PDS en angst bij mensen wordt nog onderzocht. [3]

Immuunroutes

Signalen van het immuunsysteem kunnen bijdragen aan de communicatie tussen de darmen en de hersenen. Stress kan ook de activiteit van het immuunsysteem en de darmbarrière beïnvloeden. Deze wisselwerkingen worden bij PDS onderzocht, maar ontsteking is niet bij iedereen een bewezen verklaring voor PDS of angst.

Angst kan PDS-klachten via verschillende mogelijke mechanismen verergeren. Angst is niet de enige oorzaak van PDS en deze mechanismen verklaren niet bij iedereen de klachten.

Signaaloverdracht door neurotransmitters

Serotonine speelt een rol bij zowel de darmfunctie als de signaaloverdracht in de hersenen, maar serotonine buiten de hersenen en serotonine in de hersenen vormen afzonderlijke voorraden. Stress kan de signaaloverdracht en gevoeligheid in de darmen beïnvloeden; het is niet vastgesteld dat angst doorgaans een verstoorde serotoninebalans in de darmen veroorzaakt die tegelijkertijd de spijsvertering en stemming verandert.

Hypervigilantie

Angst kan ervoor zorgen dat iemand overmatig alert is op wat er in het lichaam gebeurt, ook in de darmen. Dit wordt hypervigilantie genoemd en kan de beleving van ongemak en pijn door PDS versterken. In het aangehaalde onderzoek hadden 36 mensen met PDS meer aandacht voor maag-darminformatie dan 40 mensen met een organische maag-darmaandoening; het onderzoek stelde niet vast dat iedereen met PDS een lage pijndrempel heeft. [4]

Stressreactie

Zowel stress als angst kan een vecht-of-vluchtreactie in het lichaam oproepen en de afgifte van cortisol en adrenaline stimuleren. Deze twee hormonen bereiden het lichaam voor op een onmiddellijke dreiging door verschillende normale functies, waaronder de spijsvertering, te verstoren. Wanneer iemand angstig is, kan deze reactie de darmbewegingen en gevoeligheid veranderen, waardoor PDS-klachten bij sommige mensen verergeren.

Ontsteking

Stress kan bij sommige mensen met PDS de signaaloverdracht van het immuunsysteem beïnvloeden. Onderzoekers bestuderen of deze routes bijdragen aan darmklachten, angst en depressie. [5]

Leven met PDS kan ingrijpende gevolgen hebben voor de psychische gezondheid. Het kan niet alleen bijdragen aan het ontstaan van angst, maar bestaande angst ook verergeren.

Kwaliteit van leven

Aanhoudende PDS-klachten, zoals een opgeblazen gevoel, buikpijn en een onvoorspelbaar ontlastingspatroon, kunnen uw algehele kwaliteit van leven negatief beïnvloeden. Door voortdurende angst voor opvlammende klachten kunt u sociale activiteiten, reizen en werkafspraken gaan vermijden. Dit kan leiden tot frustratie, isolement en schaamte, wat angst verder aanwakkert.

Slaapproblemen

Slaapproblemen kunnen samengaan met PDS en angst. Diarree of andere darmklachten waardoor u wakker wordt, moeten echter door een zorgverlener worden beoordeeld en niet automatisch aan PDS worden toegeschreven.

Angst voor klachten

Zoals hierboven beschreven, kan de onvoorspelbaarheid van PDS-klachten leiden tot anticipatieangst: mensen maken zich voortdurend zorgen dat ze op ongelegen plekken klachten krijgen. Deze angst kan vermijdingsgedrag veroorzaken, waardoor sociale contacten afnemen en de angst toeneemt.

Financiële belasting

PDS is in verband gebracht met een aanzienlijke financiële belasting die bestaande angst verergert. De hoge kosten van het beheersen van klachten kunnen samen met verminderde arbeidsproductiviteit tot financiële stress leiden, wat angst verder kan versterken.

Het biopsychosociale model biedt een samenhangend kader om te begrijpen hoe verschillende biologische, sociale en psychologische factoren samen PDS en angst beïnvloeden. Volgens dit model zijn beide aandoeningen niet uitsluitend afhankelijk van één van deze factoren, maar worden ze in zekere mate beïnvloed door een combinatie van de volgende factoren:

  • Biologische factoren: Verschillende biologische factoren, zoals de werking van het immuunsysteem, de samenstelling van het darmmicrobioom en genetische aanleg, spelen een rol bij PDS en angst.
  • Sociale factoren: Culturele opvattingen, sociaaleconomische positie, sociale steun en stressfactoren in de omgeving kunnen beïnvloeden hoe iemand PDS en angst ervaart en ermee omgaat.
  • Psychologische factoren: Ook persoonlijkheidskenmerken, stressniveau en manieren om met problemen om te gaan kunnen de ernst en aanpak van PDS en angst beïnvloeden.

Inzicht in het biopsychosociale model is belangrijk, omdat het een stevige basis biedt voor het ontwikkelen van effectieve behandelplannen die rekening houden met het veelzijdige karakter van PDS en angst.

De aanpak van PDS in combinatie met angst kan een individueel plan vereisen dat is afgestemd op zowel lichamelijke klachten als psychologische behoeften. Hieronder staan enkele mogelijke strategieën:

Voedingsaanpassingen

Voeding speelt een belangrijke rol bij het beheersen van PDS-klachten. Hoewel voedingsinterventies per persoon kunnen verschillen, is aangetoond dat de volgende benaderingen kunnen helpen:

  • Voedingsmiddelen herkennen die klachten uitlokken: Houd een voedingsdagboek bij om te achterhalen welke producten uw klachten uitlokken. Veelvoorkomende prikkels zijn onder meer alcohol, cafeïne, kunstmatige zoetstoffen en vet eten.
  • FODMAP-arm dieet: Deze aanpak beperkt fermenteerbare oligosachariden, disachariden, monosachariden en polyolen en kan bij sommige mensen PDS-klachten verminderen. Het dieet omvat een korte proefperiode met beperkingen, gevolgd door een gestructureerde herintroductie en persoonlijke aanpassing, onder begeleiding van een gekwalificeerde diëtist of een andere zorgverlener met deskundigheid op het gebied van voedingsbehandeling. Het breed vermijden van voedingsgroepen mag niet onbeperkt worden voortgezet en de voordelen verschillen per persoon. [6]
  • Evenwichtige voeding: Een evenwichtig voedingspatroon kan de darmfunctie ondersteunen. Oplosbare vezels, zoals haver of psyllium, kunnen helpen bij PDS-klachten; verhoog de inname geleidelijk om een opgeblazen gevoel te beperken. Onoplosbare vezels, met name tarwezemelen, kunnen de klachten bij sommige mensen verergeren.

Cognitieve gedragstherapie

Cognitieve gedragstherapie, of CGT, is een vorm van psychotherapie die mensen helpt negatieve gedrags- en denkpatronen te veranderen. [7] CGT die specifiek op PDS is gericht, kan PDS-klachten verminderen, terwijl CGT die is aangepast aan een angststoornis kan helpen bij angst. De behandeling kan het volgende omvatten:

  • Cognitieve herstructurering: CGT helpt u niet-helpende gedachten over PDS-klachten te herkennen en opnieuw te beoordelen, en vaardigheden te ontwikkelen om ermee om te gaan.
  • Stressmanagement: CGT biedt ook waardevolle handvatten om met stress en angst om te gaan en zo de invloed ervan op de darmen te verminderen.
  • Gedragsstrategieën: CGT kan helpen vermijding te verminderen en meer helpende reacties op klachten te ontwikkelen.

Therapieën voor stressmanagement

Technieken voor stressmanagement kunnen de behandeling van PDS en angst aanvullen, maar het effect verschilt per persoon. Hiervoor kunnen de volgende technieken worden gebruikt:

  • Mindfulnessmeditatie: Mindfulness houdt in dat u aandacht geeft aan het huidige moment en dit zonder oordeel accepteert. Sommige onderzoeken suggereren dat mindfulness kan helpen bij psychische belasting en PDS-klachten, maar de voordelen zijn niet zeker en het mag een geïndiceerde behandeling niet vervangen.
  • Diep ademhalen: Rustig en comfortabel ademhalen kan ontspanning bevorderen en stressgevoelens verminderen; het effect verschilt per persoon.
  • Yoga: Yoga combineert lichaamshoudingen, meditatie en ademhalingsoefeningen en kan worden gebruikt voor ontspanning. Het bewijs voor de behandeling van PDS-klachten is onzeker; yoga mag niet als een gevestigde PDS-behandeling worden gepresenteerd.

Medicatie

Geneesmiddelen kunnen worden gebruikt voor PDS-klachten of een angststoornis, maar dit zijn afzonderlijke voorschrijfbeslissingen. Bespreek de mogelijkheden, bijwerkingen en controle met een arts; de geschiktheid hangt ook af van het PDS-subtype en de lokale richtlijnen.

  • Diarreeremmers en laxeermiddelen: Afhankelijk van of u diarree of obstipatie heeft, kunnen laxeermiddelen en diarreeremmers de klachten beheersen.
  • Spasmolytica: Deze geneesmiddelen zijn bedoeld om de spieren in de darmen te ontspannen en zo buikkrampen en pijn te beheersen.
  • Angstremmende medicatie: Benzodiazepinen zijn geen standaardbehandeling voor PDS. Een arts kan deze bij uitzondering kortdurend voorschrijven bij ernstige angst tijdens een crisis, afhankelijk van de diagnose en omstandigheden. Ze brengen risico’s mee op sufheid, lichamelijke afhankelijkheid, verslaving en ontwenningsverschijnselen; stop regelmatig gebruik niet plotseling zonder medisch advies. Vermijd alcohol en vertel de voorschrijver over opioïden of andere sederende geneesmiddelen, omdat combinaties ernstige ademhalingsproblemen of de dood kunnen veroorzaken.
  • Antidepressiva: Tricyclische antidepressiva in een lage dosering kunnen als neuromodulatoren van de darm-hersenas worden voorgeschreven bij aanhoudende pijn door PDS; deze doseringen zijn mogelijk niet werkzaam tegen depressie of angst. Het bewijs voor SSRI’s bij PDS is minder zeker, hoewel ze kunnen worden voorgeschreven voor een angststoornis of depressie. Tricyclische antidepressiva kunnen obstipatie verergeren, terwijl SSRI’s diarree kunnen veroorzaken. Een arts moet de behandeling kiezen en controleren op basis van de klachten, het ontlastingspatroon, de risico’s en de lokale richtlijnen.

Regelmatig bewegen

Regelmatige lichaamsbeweging biedt veel voordelen voor zowel de psychische als de lichamelijke gezondheid. Voor mensen met het prikkelbaredarmsyndroom en angst kan bewegen het volgende betekenen:

  • Stress verminderen: Lichaamsbeweging kan de stemming ondersteunen en helpen stress te verminderen, hoewel het bewijs dat het PDS-klachten verbetert zeer onzeker is.
  • Lichaamsbeweging en darmklachten: Regelmatig bewegen kan bij sommige PDS-klachten helpen, maar biedt geen betrouwbare beheersing van zowel diarree als obstipatie. Kies een passend bewegingsniveau en stem dit af op uw gezondheid en belastbaarheid.
  • Algemeen welzijn verbeteren: Regelmatige lichaamsbeweging kan de slaap, het energieniveau en het algemene welzijn ondersteunen; de voordelen verschillen per persoon.

Professionele ondersteuning

Professionele hulp zoeken is essentieel voor de aanpak van het prikkelbaredarmsyndroom en angst. U kunt contact opnemen met zorgverleners, waaronder professionals in de geestelijke gezondheidszorg en maag-darm-leverartsen, voor een uitgebreid zorgplan dat op uw behoeften is afgestemd. Professionele ondersteuning omvat doorgaans de volgende onderdelen:

  • Medische beoordeling: Een arts kan PDS vaststellen op basis van het klachtenpatroon, lichamelijk onderzoek en passende gerichte onderzoeken, en daarbij andere oorzaken nagaan. Laat u medisch beoordelen bij klachten die u uit uw slaap wekken, onverklaard gewichtsverlies, rectaal bloedverlies of een duidelijke verandering van de klachten. Zoek spoedeisende zorg bij plotselinge of ernstige buikpijn in plaats van aan te nemen dat dit PDS of angst is.
  • Voedingsbegeleiding: Een geregistreerde diëtist kan u persoonlijk voedingsadvies geven om PDS onder controle te houden.
  • Psychologische ondersteuning: Therapie en begeleidingsgesprekken kunnen de aanpak van PDS en angst ondersteunen door u te helpen gezonde copingstrategieën aan te leren en te oefenen.
  • Lotgenotengroepen: Contact met mensen met vergelijkbare problemen biedt emotionele steun en advies om de klachten onder controle te houden.

Het verband tussen PDS en angst wordt al jaren onderzocht. Onderzoek naar de onderliggende mechanismen en nieuwe behandelmethoden gaat door. Hieronder staan enkele veelbelovende onderzoeksgebieden:

Darmmicrobioom

Verschillen in het darmmicrobioom zijn in verband gebracht met PDS, maar hun oorzakelijke rol bij PDS en angst blijft onzeker. Onderzoekers bestuderen op het microbioom gerichte benaderingen, waaronder prebiotica, probiotica en fecale microbiotatransplantatie. Voordelen kunnen niet zonder meer voor alle producten of aandoeningen worden aangenomen; fecale microbiotatransplantatie is geen gevestigde standaardbehandeling voor PDS.

Nieuwe therapieën

Stimulatie van de nervus vagus en transcraniële magnetische stimulatie worden onderzocht voor bepaalde PDS-klachten. Deze benaderingen zijn bij PDS nog experimenteel; eerste bevindingen tonen niet aan dat ze zowel PDS als angst behandelen.

Gepersonaliseerde geneeskunde

Onderzoekers bestuderen of microbiële profielen of genetische markers kunnen helpen om behandelingen persoonlijk af te stemmen. Dergelijke tests zijn geen gevestigde hulpmiddelen om een behandeling voor PDS en angst samen te kiezen.

Integratieve technieken

Deze benaderingen combineren reguliere zorg met aanvullende methoden, zoals mindfulness, kruidenproducten of acupunctuur. Het bewijs en de risico’s verschillen per methode. Bespreek aanvullende behandelingen met een arts, vooral kruidenproducten die bijwerkingen of wisselwerkingen met geneesmiddelen kunnen veroorzaken; gebruik ze niet ter vervanging van geïndiceerde zorg.

PDS en angst hebben een complexe relatie die door meerdere factoren op verschillende manieren wordt beïnvloed. Het veelzijdige karakter van beide aandoeningen onderstreept het belang van een geïntegreerde aanpak die zich richt op lichaam en geest om aanhoudende klachten te beheersen en de algehele kwaliteit van leven te verbeteren.

Er is geen aanpak voor PDS en angst die voor iedereen geschikt is, maar een combinatie van stressmanagement, voedingsaanpassingen, medicatie, therapie en professionele ondersteuning kan aanzienlijke verlichting bieden.

Naarmate onderzoek meer inzicht geeft in de complexe darm-hersenas en de invloed daarvan op de gezondheid, zullen nieuwe behandelstrategieën en mogelijkheden blijven ontstaan die hoop en ondersteuning bieden aan mensen met klachten. Voor nu moet de behandeling samen met een zorgverlener worden gekozen op basis van klachten, voorkeuren, risico’s en de reactie op de behandeling; geen enkele aanpak werkt voor iedereen het beste.

Vragen

Veelgestelde vragen

Is er een verband tussen PDS en angst?
Angst en PDS hangen sterk samen, vooral via de darm-hersenas. De darm-hersenas maakt communicatie in twee richtingen mogelijk tussen de hersenen en de darmen en verbindt zo de hersenen met het spijsverteringskanaal. Stress kan PDS-klachten verergeren, terwijl het chronische karakter van PDS depressie en angst kan versterken.
Waarom ontwrichten angst en PDS mijn leven?
Angst en PDS kunnen het leven aanzienlijk ontregelen, zowel psychisch als lichamelijk. U kunt voortdurend op uw hoede zijn uit angst plotseling naar het toilet te moeten, slechter slapen en geïsoleerd raken. Als de klachten niet onder controle komen, kunnen ze ook uw werk gaan belemmeren. Daarom is het belangrijk zo snel mogelijk met de aanpak van beide aandoeningen te beginnen.
Welke PDS-klachten kan ik ervaren wanneer ik angstig ben?
PDS-klachten verschillen en angst kan ze bij sommige mensen verergeren. De volgende klachten zijn niet specifiek voor angst en mogen niet worden gebruikt om zelf de diagnose PDS te stellen:
 
Buikkrampen en buikpijn
Overmatige gasvorming en een opgeblazen gevoel
Slijm bij de ontlasting
Veranderingen in het uiterlijk van de ontlasting
Obstipatie, diarree of afwisselende perioden van beide
Zijn alleen voedingsaanpassingen voldoende om PDS en angst te beheersen?
Hoewel voedingsaanpassingen een belangrijke rol spelen bij het beheersen van het prikkelbaredarmsyndroom, kan het nodig zijn om tegelijkertijd andere gebieden aan te pakken. Naast gezond eten zijn onder meer stressmanagement, medicatie en psychologische therapie mogelijke aandachtspunten.
Kan het behandelen van angst mijn PDS verbeteren?
Behandeling van angst kan sommige mensen helpen beter met PDS om te gaan en kan darmklachten verminderen, maar verbetering van de ene aandoening betekent niet automatisch dat de andere ook verbetert. PDS-specifieke CGT kan helpen bij PDS-klachten; angst kan daarnaast een eigen behandelplan vereisen. De effecten van lichaamsbeweging, mindfulness en andere benaderingen verschillen per persoon.

Redactionele onderbouwing

Bewijs en bronnen

Geselecteerde klinische richtlijnen, peer-reviewed onderzoek en volksgezondheidsbronnen die in dit artikel zijn gebruikt.

01Zijdenbos IL, de Wit NJ, van der Heijden GJ, Rubin G, Quartero AO. Psychologische behandelingen voor de aanpak van het prikkelbaredarmsyndroom. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2009;(1):CD006442. doi:10.1002/14651858.CD006442.pub2.Bron bekijken
02National Health Service. Prikkelbaredarmsyndroom (PDS).Bron bekijken
03National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Behandeling van het prikkelbaredarmsyndroom. Laatst beoordeeld in november 2017. U.S. Department of Health and Human Services, National Institutes of Health.Bron bekijken
Alle 15 bronnen bekijkenMinder bronnen tonen
04Kenny BJ, Bordoni B. Neuroanatomie, tiende hersenzenuw (nervus vagus). StatPearls. Bijgewerkt op 7 november 2022.Bron bekijken
05National Institute of Mental Health. Angststoornissen.Bron bekijken
06Lee C, Doo E, Choi JM, et al. De verhoogde mate van depressie en angst bij patiënten met het prikkelbaredarmsyndroom vergeleken met gezonde controlepersonen: systematische review en meta-analyse. Journal of Neurogastroenterology and Motility. 2017;23(3):349–362. doi:10.5056/jnm16220.Bron bekijken
07National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Symptomen & oorzaken van het prikkelbaredarmsyndroom.Bron bekijken
09American Psychological Association. (2023). Effecten van stress op het lichaam. American Psychological Association.Bron bekijken
10National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Definitie & feiten over het prikkelbaredarmsyndroom. Laatst beoordeeld in november 2017. U.S. Department of Health and Human Services, National Institutes of Health.Bron bekijken
11U.S. Food and Drug Administration. FDA verplicht actualisering van de Boxed Warning om veilig gebruik van benzodiazepinen te verbeteren.Bron bekijken
12National Institute for Health and Care Excellence. (2017). Prikkelbaredarmsyndroom bij volwassenen: diagnostiek en behandeling (CG61).Bron bekijken
13National Institute for Health and Care Excellence. Addendum bij NICE-richtlijn CG61, Prikkelbaredarmsyndroom bij volwassenen. Beoordeling van het bewijs en aanbevelingen. 2015.Bron bekijken
14Mayer EA. Buikgevoelens: nieuwe inzichten in de biologie van de communicatie tussen darmen en hersenen. Nature Reviews Neuroscience. 2011;12(8):453–466. doi:10.1038/nrn3071.Bron bekijken
15National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Prikkelbaredarmsyndroom (PDS). National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases.Bron bekijken
Wat dit omvat
01

Klinische context

Heldere informatie wordt geplaatst binnen de context van complexe en gelijktijdig voorkomende problematiek.

02

Individuele factoren

Beoordeling blijft essentieel, omdat behoeften en risico’s per persoon verschillen.

03

Volgende stappen

Een vertrouwelijk gesprek kan helpen bepalen welk vervolgtraject het meest passend is.

Weet u niet zeker welk traject bij de situatie past?

Uw opnameteam

Jil Moore
Jil MooreDirecteur cliëntrelaties
Cynthia Nakhle
Cynthia NakhleOpnamemanager

Een vertrouwelijk eerste gesprek kan het klinische beeld verhelderen en uitwijzen of onze omgeving passend is.

THE BALANCE
EEN EERSTE STAP

Vragen over onze behandeling